Marlies en Madeleine (r) Duran in hun voedselbos in Glimmen. Foto: Jaspar Moulijn
Zijn voedselbossen de toekomst van lokaal en duurzaam voedsel verbouwen? Tweelingzussen Madeleine en Marlies Duran geven een kijkje in hun voedselbos in Glimmen. „De huidige manier van voedsel verbouwen werkt niet, die maakt de natuur kapot.”
In de verte klinkt het geruis van een razende autoweg, maar hier in het voedselbos in Glimmen is de wereldse drukte ver te zoeken. Dat betekent niet dat het stil is aan de Meentweg. Een kakafonie van vogelgezang galmt door de paden, bijen en vlinders vliegen van bloem naar bloem. De natuur krijgt alle rust en ruimte om tot bloei te komen.
Marlies Duran (63) loopt met een kruiwagen over het pad in het voedselbos aan de Drentsche Aa. Mede-initiatiefnemer en tweelingzus Madeleine (63) wandelt erachter en wijst van alles aan. Bijvoet en mierikswortel, witte en rode bessen, lavendel, een uiensoepboom. Ze plukt een nashipeer, volgens haar met de knapperigheid van appel en de zoete smaak van peer. Zoals in alle voedselbossen (zie kader) is hier in Glimmen een veelzijdigheid aan fruit, kruiden, noten en zaden te vinden.
Wat is een voedselbos?
Een voedselbos is een plek waar landbouw en bosbeheer samenkomen. Er groeit een hoog aantal eetbare biologische plantensoorten zonder dat daar chemische bestrijdingsmiddelen aan te pas komen. Vanwege de veelzijdigheid aan meerjarige groenten en vruchten kun je het hele jaar oogsten in een voedselbos dat goed bestand is tegen klimaatverandering.
Dat komt mede doordat een voedselbos zorgvuldig wordt ingedeeld: het bestaat uit meerdere plantlagen. Aan de rand staan hoge notenbomen, daarachter groeien fruitbomen, nog verder naar binnen staan bessenstruiken en in open plekken in het midden zijn wortels, knollen en bloemen te vinden. Die lagen komen elkaar ten goede, omdat ze zorgen voor een rijke bodemgrond en hoge biodiversiteit. Dat zorgt ervoor dat het voedsel van hoge kwaliteit en rijk van smaak is.
Benieuwd hoe Marlies en Madeleine Duran hun voedselbos runnen? Op 28 september houden ze een open dag. Donateur of vrijwilliger worden kan via de website www.voedselbosglimmen.nl.
Marlies wijst met een tak aan wat er allemaal in het voedselbos in Glimmen te vinden is. Foto: Jaspar Moulijn
3 hectare
De tweelingzussen praten onophoudelijk. „Ken je watermunt?”, vraagt Marlies terwijl ze een blaadje plukt. „Heel aromatisch. En goed voor je weerstand.” De zussen begonnen hun voedselbos van 3 hectare in 2018 op de plek van een voormalige boomkwekerij.
In een wereld waarin de natuur steeds meer onder druk staat, onder andere door intensieve landbouw, ziet de gemeente Groningen voedselbossen als een kans om de voedselproductie milieuvriendelijker te maken. Wethouder Kirsten de Wrede was al eens op bezoek in Glimmen om te spieken hoe de tweelingzussen het voedselbos ontwikkelen.
‘We wilden geen ratrace meer’
Op zo’n terrein barst het immers van de duurzame en lokaal verbouwde vruchten, bonen en granen. De gemeente heeft zich als doel gesteld om in 2050 een duurzaam voedselsysteem voor Groningers te hebben waarbij het makkelijker is om gezonder en meer plantaardig voedsel te eten.
In het voedselbos barst het van de kruiden en bloemen. Foto: Jaspar Moulijn
De zussen woonden jarenlang in het buitenland dichtbij de natuur. Madeleine zat in Australië vanwege een nieuwe baan en Marlies was in Zweden voor de liefde. Toevallig waren ze in 2018 tegelijkertijd terug in Groningen toen hun werk- en liefdesavonturen eindigden. „We wilden niet weer die ratrace met banen en een hypotheek waar je keihard voor werkt, maar zochten ook hier een zinvol leven middenin de natuur”, zegt Madeleine.
Eigenlijk was het niet de bedoeling om 3 hectare aan grond over te nemen, vertelt ze. „Maar dit was zo’n bijzondere plek. We hebben het voor de neus van allerlei investeerders weggekaapt.” De tweelingzussen werken fulltime in het bos. „We lijken qua karakter erg op elkaar. We zijn allebei creatievelingen, doorzetters, idealisten. Samen wilden we hier iets neerzetten”, zegt Marlies.
‘Oppassen dat het niet té goed gaat’
Dat lijkt te zijn gelukt. Het bos krijgt steeds meer vorm en trekt talloze bezoekers tijdens rondleidingen, cursussen en bedrijfsuitjes. Mensen met een burnout of longcovid rusten er uit. Fondsen, donaties en subsidies zorgen voor genoeg geld om de boel draaiende te houden – uiteindelijk moet het bos zichzelf kunnen bedruipen. „Ik ben onderhand kampioen fondsen aanvragen”, grapt Madeleine. „We moeten oppassen dat we het niet té goed doen. Ik ben haast meer bezig met praten dan met werken.”
Madeleine Duran plukt bessen in het voedselbos. Foto: Jaspar Moulijn
Wout Veldstra (72) is medeoprichter van het voedselbos. Hij werkte voor zijn pensioen als stadsecoloog bij de gemeente Groningen aan de voedseltransitie en past die kennis nu in de praktijk toe. „De huidige manier van voedsel verbouwen werkt niet, die maakt de natuur kapot”, zegt hij. „Vroeger was een eigen tuintje nog heel normaal. Tegenwoordig is iedereen alleen nog maar consument. Zo verlies je het gevoel met de natuur.”
Veldstra hoopt dat goed voorbeeld doet volgen. „Het moet lokaal, biologisch en rechtstreeks. Dit voedselbos is een mooie proef voor hoe het straks op grote schaal zou kunnen. We moeten zorgen dat iedereen mee gaat doen. Mooi dat de gemeente vertrouwen in dit voedselbos heeft.”
‘Stoppen met miepen en gewoon bomen planten’
Met de verkoop van planten en proeverijen verdient de stichting van het voedselbos jaarlijks ruim 2000 euro. Als één voedselbos zo veel goeds kan bieden, hoe veel impact zouden tientallen goed ontworpen voedselbossen in Groningen dan kunnen hebben? Volgens coördinator Femmeke Huigens (51) van Voedselbos Loket Drenthe zijn er ongeveer 250 voedselbossen in Drenthe bekend en zijn het er in werkelijkheid waarschijnlijk meer. De aantallen in Groningen komen daar volgens haar aardig bij in de buurt.
Marlies en Madeleine Duran met allerlei producten die ze zelf gemaakt hebben in het voedselbos. Foto: Jaspar Moulijn
Het snel overschakelen naar productie op grote schaal met voedselbossen is volgens Huigens lastig. „Het duurt langer dan bij eenjarige gewassen voor je kunt oogsten, en het moet op meerdere momenten per jaar. Bovendien bestaan in Nederland pas sinds zo’n tien jaar voedselbossen die gericht zijn op productie.”
Toch kan het, denkt Huigens. „We moeten voedselbossen echt een plek gaan geven in het agrarische landschap en stoppen met zo vreselijk spastisch doen over de ruimtelijke ordening van bomen in het weiland. Stoppen met miepen en gewoon bomen gaan planten. Dan is er veel mogelijk. Eén voedselbos is maar een postzegeltje, maar honderden voedselbossen hebben veel opbrengst.”
De veelzijdigheid van voedselbossen maakt ze volgens haar kansrijk om ze breder op te tuigen in de toekomst. „Je hoort steeds meer over hittestress en verstening. Met een voedselbos wordt ook de sociale leefomgeving een stuk aangenamer. Dat een voedselbos meer doelen dient dan alleen voedselproductie, daar liggen kansen.”
De poel in het voedselbos is net nieuw en moet een habitat voor planten en dieren worden. Foto: Jaspar Moulijn
‘Dichter bij de natuur en anderen inspireren’
De zussen Duran kijken ernaar uit om hun bos verder te verrijken met kruiden, planten en vruchten. In 2028 moet het helemaal af zijn, inclusief inspiratiecentrum en kijkhut bij de rivier. „Hiermee kwam een verlangen van ons beiden uit”, zegt Marlies. „Dichter bij de natuur staan, maar óók anderen inspireren.” Madeleine knikt instemmend. „Het is prachtig dat we dit kunnen doen. We bouwen iets op met het idee dat anderen het kunnen voortzetten als wij er niet meer zijn.”
Verslaggevers van Dagblad van het Noorden maken in de maanden juli en augustus verhalen over gezonde voeding en lokale producten uit Groningen. Wat is gezond voedsel en waar kun je daarvoor in Groningen terecht? Wat zijn de fabels? Hoe verandert onze manier van eten? Je leest het deze zomer in de DVHN Voedselserie.
