De G uit de slogan 'Er gaat niets boven Groningen' als plantaardige burger. Tekening: Job van der Molen
Groningen moet meer plantaardig eiwit gaan eten, is de wens van de gemeente. Is dat nodig? ,,Alle restaurants zouden minstens één veganistisch recept moeten hebben.’’
Een vegan tent is het niet, maar toch komt Jos Spijkerman (27) graag bij café De Bres in Groningen. De reden laat zich raden door het lege schaaltje op tafel: daar lagen de bitterballen die hij lekker vindt. ,,Het is een goed bewaard geheim dat ze hier vegan zijn. Mogen we nog een portie?’’, vraagt hij de barvrouw.
Jos is ruim vijf jaar veganist. Volgens hem is het goed toeven in Groningen als je geen vlees of zuivel wilt eten. ,,Een vriend en ik houden een kaart bij waar ze vegan bitterballen op het menu hebben. Best vet dat er al zo veel van zulke plekken in de stad zijn.’’
Dat er al veganistische mogelijkheden zijn, past bij de ambitie van de gemeente. Die wil de komende jaren koploper zijn in de zogeheten eiwittransitie. Dat betekent dat Groningers meer plantaardige eiwitten van het Groninger land zoals bonen en graan moeten gaan eten en juist minder dierlijke zoals vlees en zuivel, omdat klimaatverandering daarom vraagt.
Veganisme
Veganisten of vegans streven naar een levensstijl zonder gebruik of uitbuiting van dieren. Ze proberen uit morele overwegingen zo vaak mogelijk dierlijke producten te vermijden.
Daaronder valt voedsel als vlees, zuivel, eieren en honing, maar bijvoorbeeld ook kleding, schoenen en cosmetica. In 2020 kende Nederland zo’n 261 duizend veganisten.
‘De huidige monocultuur is niet houdbaar’
Daarom zit de gemeente om de tafel met mensen uit het bedrijfsleven, van restaurants, supermarkten, universiteit, hogeschool en uit de agrarische wereld. Wethouder eiwittransitie Kirsten de Wrede heeft de rol van voortrekker. Door lokale en biologische alternatieven zoals voedselbossen en moestuinen te stimuleren, hoopt ze alle neuzen dezelfde plantaardige kant op te krijgen.
,,We moeten meer grip krijgen op onze voedselvoorziening. De huidige monocultuur op het platteland is niet houdbaar. Geen import van soja meer, geen pesticiden. In plaats daarvan moeten we alles lokaal gaan verbouwen’’, zegt De Wrede.
Begin september praatte adviseur Lara Sibbing de gemeenteraad bij over de stand van zaken. Komend jaar moeten de eerste concrete plannen bekend worden.
‘Groningen kan echt koploper zijn’
De overgang naar een plantaardiger levensstijl in Groningen lijkt langzaam gestalte te krijgen. Zo werkt de provincie samen met het Nationaal Programma Groningen (NPG) en met de bedrijven Agrifirm, Avebe, Cosun en FrieslandCampina aan ideeën om de landbouw in Groninger duurzamer, gezonder en natuurvriendelijker te maken.
Vegetarische Slager is een bekende Nederlandse producent van vleesvervangers. Foto: ANP
Op Campus Groningen - de plek op het Zerniketerrein waar studenten, ondernemers en onderzoekers samenwerken - knutselen specialisten aan smaakvolle producten gemaakt van eiwitten uit regionale grondstoffen en ingrediënten, zodat die straks hun weg naar de supermarktschappen en menukaarten vinden. De combinatie van een landbouwprovincie en een universitaire stad met veel kennis en onderzoek is ideaal en vrij uniek, denkt Sven Stielstra van Campus Groningen. ,,Groningen kan echt koploper zijn.’’
In anderhalf jaar een eiwitbal
Zo kwam het Groningse laboratorium van voedingsbedrijf Avebe deze zomer met vegan ijs, gemaakt van eiwit en zetmeel uit zetmeelaardappelen. Een ander voorbeeld is de nieuwe eiwitbal, een gezonde alternatieve bitterbal waarin Groningse aardappels, veldbonen en graan verwerkt zijn. De krokante korst is gemaakt van onder andere pompoenpitten.
Volgens Stielstra laat de snelle ontwikkeling van de eiwitbal zien waartoe Campus Groningen in staat is. ,,We pakten de telefoon en zetten iedereen bij elkaar: boeren, techneuten, distributeurs en horecaondernemers. Vervolgens gingen we met ingrediënten aan de slag. In anderhalf jaar tijd was er de eiwitbal.’’
‘Er is echt een beweging gaande’
Hij noemt het een blauwdruk voor de toekomst. ,,Grote bedrijven zien wat hier gebeurt aan innovatie en willen meedoen, want er valt geld aan te verdienen. Die willen zich hier straks ook vestigen. Dat brengt banen met zich mee. En afgestudeerden blijven juist hier in plaats van naar de Randstad te gaan.’’
Veganistische zaak in Appingedam
In de provincie is minder aanbod van plantaardige gerechten. Vegan Keuken in Appingedam is het enige volledig veganistische restaurant buiten Groningen. Maar de zaken gaan er volgens eigenaar Patrick Verschueren uitstekend.
Hij zoekt de verklaring voor het succes bij zijn positieve aanpak. ,,Ik wil mijn gasten niet veroordelen en in hun waarde laten. Mijn product moet het verhaal doen. Dan laat je zien: zo kan het ook. Het is geen raketwetenschap.’’
Bij zijn vegan zaak komen allerlei mensen over de vloer. ,,Ook gezinnen met een supercarnivoor. Die zegt: vegan, dat hoef ik allemaal niet. Het is natuurlijk een knop omzetten. Maar als zo iemand met een grote glimlach mijn burger opeet: dat is het grootste compliment.’’
Collega Daan van Oldeniel is trots dat Campus Groningen een rol kan spelen bij de eiwittransitie. ,,Mensen wilden eerst ook geen mobiele telefoon. Daar gaat gewoon tijd overheen. Maar als producenten, ontwikkelaars en horeca samen lekkere en gezonde plantaardige producten kunnen aanbieden, dan krijg je vanzelf iedereen mee. Volgens mij is er echt een beweging gaande.’’
Is Groningen dan een walhalla voor veganisten? Dat gaat te ver, denkt Jos. Maar hij komt wel aan zijn trekken met de vegan snackbars in de stad. ,,Friet is nog steeds mijn lievelingseten. Bij We Go On op het Zerniketerrein kennen ze mij inmiddels.’’ Het schaaltje naast zijn glas bier bij De Bres is opnieuw leeg. ,,Oh, jij gaat naar binnen? Wil je dan ook een portie bitterballen bestellen?’’
Er valt nog een wereld te winnen, maar hoe ervaren veganisten het vegan assortiment in Groningen anno 2023?
Volgens Sander Kaatee (27) is er sinds hij zes jaar geleden vegan werd veel veranderd. ,,Toen bestond de Vegetarische Slager pas net en had je nog geen enkel vegan huismerk in de supermarkt. Nu zijn er zes verschillende soorten havermelk.’’
Het maakt het volgens Sander eenvoudiger voor vleeseters die een keer iets plantaardigs willen proberen. ,,Als je standaard vlees eet en gewend bent aan een AGV’tje, kun je heel makkelijk bijvoorbeeld alleen de schnitzel vervangen.’’
Sander Kaatee en Bob Evenhuis. Foto's: DVHN
Ook de manier waarop mensen tegen veganisten aankijken, denkt Lara Wouters (26). ,,Vijf jaar geleden hadden mijn vrienden een soort afkeer van veganisme, nu hebben ze eerder afkeer van hun eigen vleesconsumptie.’’
Britta van Bergeijk (56) werd drie jaar geleden samen met haar man veganist door hun oudste zoon. Ze kan zich voorstellen dat mensen het spannend vinden om vaker veganistisch te eten en pleit voor een positieve benadering. ,,Moord en brand schreeuwen werkt niet. Je hoeft niet rigide te zijn. Als elke Groninger een of twee dagen vaker plantaardig eet, maken we een enorm verschil.’’
Lara Wouters en Susanne Veenstra. Foto's: DVHN
Steeds meer plekken in de stad bieden een plantaardige hap. Zo zijn er de Groningse falafeltent FLFL, lunchcafés De Groene Stoel, Parrhesia en Mahalo en snackbars Mr Vegan Foodbar en Lust. Met Achterwerk is er ook een luxueus vegan restaurant. En Café-Bistro Kult won in 2010 een duurzaamheidswedstrijd vanwege meerdere veganistische gerechten op de menukaart.
Susanne Veenstra (24), drieënhalf jaar vegan, ziet daarnaast meer ‘vegan-friendly’ tentjes in de stad verschijnen. ,,Bij Het Concerthuis gebruikten ze eerst kippeneiwit in de cocktails. Maar dat doen ze nu met aquafaba, het vocht uit een blik kikkererwten.’’
Een overzicht van de veganistische hotspots in Groningen. Afbeelding: DVHN
Jos Spijkerman (27) denkt dat Groningen de middelen heeft om koploper te zijn in de eiwittransitie. ,,De kloof tussen stad en platteland is hier veel minder dan in een stad als Rotterdam. Dit is een jonge en progressieve studentenstad, maar we staan ook dicht bij de boeren. Dat biedt veel kansen voor iedereen om mee te gaan in een eiwit- en landbouwtransitie.’’
Bob Evenhuis (26) roept alle restaurants op om naast een vegetarische optie ook minstens één veganistisch recept op het menu te zetten, zodat je het altijd kunt uitproberen. Dat vindt Sander een goede suggestie: ,,Als je als veganist uit eten gaat, wil je iets bijzonders. Niet alleen patat en ketchup of een blaadje sla.’’
Jos Spijkerman en Britta van Bergeijk. Foto's: DVHN
Sasha Chulei (24) hoopt dat de Groningse horeca daar iets mee doet. ,,Nu is er vaak niks behalve patat en ketchup. In de provincie is dat niet anders.’’ Daar sluit Rosa Geene (22) zich bij aan. ,,Nu kun je overal al vegetarisch eten of bestellen. Dat moet eigenlijk ook voor veganistisch kunnen.’’
Volgens Rosa hoeven Groningers niet voor alles of niets te gaan. ,,Maar probeer eens één keer in de week vegan te koken in plaats van met vlees. Mijn opa en oma aten eerst nooit veganistisch; nu doen ze het twee keer per week.’’
Dat moedigt Sasha ook aan. ,,Linzen, tofu, kruiden, groenten, er is van alles om mee te koken in de supermarkt. Mensen zijn denk ik vaak bang voor het label, maar veel producten zijn al plantaardig.’’
Rosa Geene en Sasha Chulei. Foto: DVHN
Bedrijven en de universiteit kunnen het goede voorbeeld geven, denkt Susanne. ,,Als je een lunch faciliteert, maak ‘m dan plantaardig. Een broodje tofu of een curry is net zo lekker als een broodje rosbief. Mensen met een aversie tegen plantaardig eten ontdekken dan hoe lekker en voedzaam het kan zijn.’’
Lara tipt om te experimenteren met wereldgerechten. ,,De Indische en Libanese keuken bevatten van zichzelf vaak geen vlees. Als je daarmee oefent en veel eiwitten erbij doet, zoals linzen of tofu, dan heb je ook snel een volle buik.’’
Diëtist Bob ter Haak werd twee jaar geleden veganist en specialiseerde zich in plantaardige voeding. ,,Een goed uitgebalanceerd veganistisch voedingspatroon kan zeer gezond zijn. Het draagt bij aan een lagere inname van verzadigde vetten en mogelijk een verlaagd risico op hart- en vaatziekten, diabetes en sommige kankersoorten.’‘
Een plantaardig voedingspatroon kan ook zorgen voor gewichtsverlies vanwege het lagere aantal calorieën en voor meer energie. ,,Dit is waarschijnlijk door een verhoogde inname van mineralen en antioxidanten uit groenten en fruit.’‘
Volgens Ter Haak zijn er uitdagingen voor veganisten. ,,Met name vitamine B12, vitamine D en omega 3. IJzer en calcium zijn wel aanwezig in plantaardige voeding, maar worden anders opgenomen. Uitgebalanceerde voeding, eventueel aangevuld met supplementen, is essentieel.’‘
Hij heeft een advies voor beginnende veganisten: ,,Vraag een bloedonderzoek aan bij je huisarts en herhaal dit jaarlijks, vooral voor B12- en ijzerniveaus. Volledig vegan zijn kan een uitdaging zijn, maar het is goed haalbaar mits je zorgvuldig aandacht besteedt aan je voeding.’‘
