Voedselbossen in Drenthe populair: 'Behoefte aan gezonde voeding én de wens om bij te dragen aan een betere wereld'

Veel mensen hebben een hosta in de tuin staan. Maar is ook bekend dat je deze plant kunt eten?

,,Hij is heel lekker hoor’’, zegt Femmeke Huigens, bestuurder van de vereniging Drentse Voedselbossen. ,,Je kunt de jonge scheuten van de hosta, als ze net als kegeltjes boven de grond komen, prima eten. Maar ook de bloemen zijn eetbaar en misstaan niet in een salade.’’

Van deze eetbare plant lijkt de stap naar een voedselbos groot. Maar dat zit ‘m in de benaming. Die kan lezers op het verkeerde been zetten, omdat ze de term associëren met een traditioneel bos.

,,Dat is het grootste misverstand’’, zegt Huigens. ,,Voedselbossen zijn aangeplante stukken terrein met meerjarige gewassen. Het is dus geen moestuin.’’ Een voedselbos wordt als een schuin dak aangeplant met aan de buitenkant de hoge bomen, aflopend naar kleinere exemplaren, struiken, gewassen, wijnstokken, kruiden en bodembedekkers.

,,Voedselbossen klinken voor velen als iets compleet nieuws, maar ze bestaan al duizenden jaren. In Aziatische landen leven complete gezinnen van dit principe, met kleine stukjes grond voorzien van mangobomen, papaja’s, bananen, koffieplanten en ananassen. Die stapeling van soorten bootsen we hier na.’’

Dat resulteert in een coulisselandschap met singels, heggen en hagen. Tussen de voedselbosjes moeten namelijk open ruimten worden gecreëerd. ,,Anders werkt het niet’’, stelt Huigens. Om het te visualiseren tekent ze op een papiertje driehoekige vormen met tussenruimten. ,,Het mag geen aaneengesloten bos worden’’, legt ze uit. ,,Want dan hangen je kiwibessen op 30 meter hoogte. Planten en struiken moeten voldoende licht en voeding krijgen.’’

Voedselbossen leveren ook een bijdrage aan klimaatadaptatie en het vergroten van de biodiversiteit. ,,Die twee aspecten vind ik zo mogelijk nog belangrijker dan de voedselproductie’’, zegt Huigens. ,,Je creëert een habitat voor allerlei insecten, vogels en kleine zoogdieren; en zorgt voor de opslag van CO2. Je helpt daarmee — weliswaar op zeer kleine schaal — de opwarming van de aarde af te remmen.’’

De vereniging Drentse Voedselbossen is nog relatief jong. De oprichting was in juni 2022. Maar de groei is onmiskenbaar. Inmiddels telt de club 250 leden die meer dan tweehonderd voedselbossen in de provincie beheren. Bijna 90 procent van de grond is in particuliere handen, meestal in het buitengebied.

,,In totaal praat je dan toch over 150 tot 200 hectare, alleen al in Drenthe’’, becijfert Huigens. In deze voedselbossen zijn duizenden bomen geplant. Een substantiële bijdrage aan de Drentse ambitie voor 2030 van zo’n 1700 hectare nieuw bos, deels buiten de bestaande natuurgebieden.

Bakermat van het voedselbos in Drenthe is de gemeente Midden-Drenthe. In 2020 werd het enthousiasme bij Huigens aangewakkerd toen ze met een vriendin meeging naar een cursus in Overijssel. ,,Ik wist er eerst echt niets van’’, lacht ze. ,,Ik begeleidde destijds veranderingsprocessen binnen organisaties. Een heel andere tak van sport. Dat ik nu een van de voedselbosprofessionals van ons land ben, had ik toen absoluut niet gedacht.’’

Maar op die ene cursus werd het zaadje geplant. Huigens zocht contact met de gemeente Midden-Drenthe over de mogelijkheden van subsidie en kennisoverdracht. Door corona duurde het even voor ze er een vervolg aan kon geven, maar later werd met de gemeente een cursus opgezet. De vrees dat er weinig animo voor zou zijn, bleek ongegrond.

,,We hielden acht deelnemers als ondergrens aan. Nou, binnen een week hadden we tachtig aanmeldingen. Kennelijk is er veel behoefte aan gezonde voeding én de persoonlijke wens om bij te dragen aan een betere wereld.’’ Volgens haar is het een heel divers gezelschap, met ‘gewone’ mensen: niet per se idealist of natuurliefhebber. ,,De cursisten willen op een kleinschalige manier zelfvoorzienend zijn.’’

Huigens is inmiddels fulltime aan de slag voor de Drentse voedselbossen. Als spin in het web coördineert ze het voedselbosloket. ,,We hebben niet als doel om zoveel mogelijk voedselbossen aan te leggen, maar om ze levensvatbaar te houden. Door goed plantmateriaal te gebruiken, kennis te delen en het samen te doen. Daarom organiseren we cursussen en workshops, helpen we bij het ontwerp en wijzen we mensen de weg.’’ De vereniging heeft zelf geen grond in bezit.

Huigens beschouwt voedselbossen als een agrarische activiteit, waarmee de link naar boeren is gelegd. Maar die staan nog afwachtend en sceptisch tegenover het fenomeen. Huigens heeft daar begrip voor. ,,Ze vragen zich terecht af hoe we hiermee de wereldbevolking voeden, want de huidige landbouw is veelal grootschalig en intensief van opzet.’’

Maar elders in het land experimenteren boeren al met voedselbossen. ,,Het zou mooi zijn als ze in Drenthe die ruimte en mogelijkheid ook krijgen. Door bijvoorbeeld te kijken naar stukjes grond in de bufferzones. Met landbouworganisatie LTO voeren we verkennende gesprekken.’’

Toekomstmuziek dus. Voor dit jaar richt de vereniging zich vooral op buurt- en wijkinitiatieven. Groepjes mensen die samen een voedselbosje willen beheren. In onder meer Emmen, Assen, Midden-Drenthe en Coevorden wil de vereniging in 2024 een klein voedselbos aanplanten. ,,We denken aan percelen van 1500 tot 2500 vierkante meter. Dat is voor een buurt goed te behappen.’’

Daarbij gaat het meestal om stukjes gemeentegrond, bijvoorbeeld bij een aangrenzende school, dierenweide of moestuin. Hoewel grond schaars is, ziet Huigens toch voldoende kansen in stedelijk gebied. ,,Neem de gemeente Emmen. Die heeft enorm veel openbaar groen. Het college heeft de ambitie uitgesproken om dat groen aan te vullen met eetbare elementen.’’

Vooral ook omdat voedselbossen zich niet beperken tot één beleidsterrein. Ze dragen bij aan sociale cohesie in een buurt of wijk, helpen mee aan de bestrijding van armoede en vergroten het bewustzijn over gezonde voeding. ,,Het grijpt in elkaar.’’

Het Drents Voedselbos Loket wordt bekostigd door de provincie Drenthe, vier gemeenten in Drenthe en geld van fondsen. De vereniging werkt dit jaar met een begroting van bijna anderhalve ton. Van dat bedrag is zo’n 30 procent toegezegd. De hoop is dat meer gemeenten aansluiten.

,,Dat verlaagt de prijs voor cursisten die daar wonen’’, legt Huigens uit. ,,Ik kan moeilijk vragen of de gemeente Emmen betaalt voor inwoners uit Hoogeveen. Maar goed, we voeren vergevorderde gesprekken met een drietal andere Drentse gemeenten, dus er zit uitbreiding aan te komen.’’