Waarom Jitske (24) zich voorbereidt op landelijk studentenprotest: 'De regering maakt van hoger onderwijs zo juist een elitaire bubbel'

Voor uitwonende studenten met een basisbeurs was het afgelopen week een schok: ‘opeens’ krijgen zij niet ongeveer 460 euro, maar 300 euro op hun rekening geschreven. Het extraatje van het Kabinet Rutte IV van 160 euro ter compensatie van de hoge inflatie vervalt. Er is niets voor in de plaats gekomen.

Jitske Wielers (24) voorzitter van de Groninger Studentenbond heeft grote zorgen over de opeenstapeling van bezuinigen binnen het onderwijs. Naast haar werk bij de bond volgt ze de bachelor Economie en beleidskeuzes aan de Universiteit van Wageningen en een filosofie-bachelor aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Ze vreest dat veel studenten in de problemen komen en dat talent in de toekomst niet de kans krijgt om hoger onderwijs te volgen.

Want niet alleen is het ‘extraatje’ weg. Er komt, als het aan Kabinet Schoof ligt, ook een langstudeerboete voor studenten die meer dan een jaar extra over hun studie doen. Een eerder afgebroken studie telt daar, zoals het nu lijkt, in mee. De laatste jaren steeg het collegegeld bovendien naar 2500 euro. De langstudeerboete van 3000 euro komt daar dan bovenop. En dan stijgen de rentes op studieschulden ook nog eens.

„Studenten verliezen gemiddeld zeven procent koopkracht”, zegt Wielers. Voor iedereen wordt het leven duurder, maar de compensatie voor de hoge inflatie van vorig jaar verdwijnt voor de studenten. „Terwijl die inflatie er natuurlijk nog steeds is. Kijk wat een kamer tegenwoordig kost. De prijs van een brood is voor studenten net zo hard gestegen als ieder ander’’, schetst ze.

Ter vergelijking: het minimumloon voor een 19-jarige is bruto 8,21 euro. Om alleen al de 160 euro aan ‘verloren’ uitwonende beurs te compenseren moeten studenten dus meer dan 5 uur per week extra werken bovenop de studie of stage.

Van de studenten aan de Hanzehogeschool geeft zo’n 20 procent aan financiële problemen te hebben. Lector Rehabilitatie aan de Hanzehogeschool Jacomijn Hofstra en onderzoeker Jorien van der Velde legden afgelopen voorjaar vanuit de Innovatiewerkplaats Begeleid Leren een enquête voor aan Hanze-studenten waarin studenten werd gevraagd naar hun mentale gezondheid. Bij studenten die langer studeren loopt het percentage dat financiële problemen heeft op tot ruim 40 procent.

Studentenbond voorvrouw Wielens vreest dat de bezuiniging een grote impact heeft. Ze moeten lenen of werken. Dat laatste geeft minder ruimte om te studeren. „Zij moeten meer inleveren dan anderen en waarschijnlijk zal dat ook leiden tot strikte persoonlijke keuzes. Zoals langer thuiswonen, of misschien wel niet studeren of je studie afbreken.”

Bovendien moeten studenten ook de ruimte krijgen om zich persoonlijk te kunnen ontwikkelen tijdens hun studie, zegt ze. En nee, dat betekent niet iedere avond bier drinken in de kroeg. „De studiedruk is daarvoor veel te hoog. Natuurlijk zullen er mensen zijn die wel vaak op stap zijn, maar die mensen raak je niet met deze maatregelen.”

Hofstra en Van der Velde verwachten dat een maatregel als een langstudeerboete voor veel studenten niet zal werken. Langer studeren kan allerlei oorzaken hebben. „Men wil dit met het idee dat studenten lui zijn, maar de studiedruk is hoog”, zegt Hofstra. Een student krijgt één kans om een onvoldoende te herkansen, lukt dat niet, dan moet dat het volgende jaar gebeuren. „We maken allemaal fouten. Het semester gaat al zo snel.” Van der Velde: „En als je kijkt naar studie-uitval, 29 procent van de ondervraagde studenten had een eerdere opleiding afgebroken.”

In het onderzoek gaf één op de vier respondenten aan het afgelopen halfjaar in ernstige tot zeer ernstige mate last te hebben gehad van klachten als depressie, stress en/of angst. Dat is iets lager dan tijdens de coronacrisis, maar aanzienlijk hoger dan in de periode daarvoor, toen ging het om één op de zeven.

„Sommige hebben hele heftige problemen”, stelt Hofstra. Bijvoorbeeld ongewenste zwangerschap, dak- of thuisloos zijn of ze hebben een ziek familielid voor wie zij moeten zorgen.

Maar moet je dan op een gegeven moment niet denken: dan is studeren niet voor mij? Van der Velde: „Dat je langer over je studie doet betekent niet dat je geen waardevolle bijdrage kan leveren aan de maatschappij.” Hofstra: „Ik vind het bewonderingswaardig. Je zou hen juist moeten ondersteunen en niet straffen met meer belemmeringen.”

De impact van de bezuinigingen op de mentale gezondheid is onduidelijk. Maar Hofstra sluit zich aan bij Wielens: „Ik verwacht niet dat deze maatregelen de prikkels zullen zijn voor studenten om hun studie eerder af te ronden.” Die wil is er bij studenten wel. „Juist die groep die wat meer ruimte nodig heeft, wil je zo min mogelijk in de weg zitten.”

Studentenbondvoorzitter Jitske Wielers maakt zich bovendien zorgen om de eerste studenten uit een familie die gaat studeren. Zonder steun is studeren voor hen mogelijk onbereikbaar, simpelweg omdat er thuis geen geld is om bij te springen. Volgens haar heeft deze groep ook meer startproblemen in het eerste jaar. Ze weten niet precies wat van hen verwacht wordt, terwijl in een gezin waar studeren ‘normaal’ is , daar meer inzicht over is.

„Nederland zou het hoger onderwijs voor eerste generatiestudenten toegankelijker kunnen maken.” Die kansengelijkheid dreigt nu achterwege te blijven. „Nu wordt studeren zo duur dat deze groep een studie misschien niet eens meer zal kunnen betalen”, verwacht ze. Ouders kunnen niet altijd bijschieten. „De regering maakt van hoger onderwijs zo juist een elitaire bubbel.”

Ze bereidt acties en demonstraties voor. Hoe die eruit zullen zien in Groningen, laat ze nog in het midden. „Stakingen bijvoorbeeld, maar er zijn ook andere creatieve ideeën voor zowel op de Rijksuniversiteit als op de hogescholen. Wij gaan mobiliseren. Het is een make or break voor veel studenten.”