Nanoah Struik (26) schreef een memoir over queer zijn in Nederland en Nigeria. ‘Je culturele identiteit eist ruimte op, of je nou wilt of niet’

Een bijzondere dag voor Nanoah Struik. Wanneer we bellen, zit die onverwacht in de auto op weg naar Amsterdam. Bij uitgeverij Spring is net het eerste exemplaar van diens boek Benin Boi gearriveerd. „Het voelt helemaal rond vandaag,” zegt Struik. „Dit project heeft me jaren gekost.”

In Benin Boi, een memoir, vertelt de podcastmaker, spreker en rolmodel over diens leven als non-binair persoon, over identiteit en afkomst, over familie in Drenthe en Nigeria, en vooral over de zoektocht naar een eigen plek.

Struik werd in 2019 op 19-jarige leeftijd een van de eerste Nederlanders met de genderaanduiding X in het paspoort. De eerste reis met het document ging naar het Verenigd Koninkrijk en voelde extra spannend. Niet omdat er daadwerkelijk problemen ontstonden, maar omdat er destijds nauwelijks ervaringen waren om op terug te vallen.

„Je gaat toch uit van het ergste,” vertelt de nu 26-jarige Struik. „Dat mensen niet weten wat ze met je moeten. Uiteindelijk viel het mee.”

In het dagelijks leven wordt er zelden op de X gereageerd. Complicaties zijn vooral technisch: bij hotels of in systemen waarin slechts ‘M’ en ‘V’ bestaan. Soms leidt de X tot vragen en nieuwsgierige gesprekken. „Het zijn vluchtige, luchtige momenten.”

De kern van Benin Boi ligt in Nigeria, het land waar de vader van Struik is geboren. Dat Nigeria een van de gevaarlijkste landen ter wereld is voor queer personen, was voor die geen beletsel om naar het West-Afrikaanse land af te reizen. „Ik had jaren mijn Nigeriaanse identiteit weggeduwd,” vertelt Struik. „Maar je culturele identiteit eist ruimte op, of je nou wilt of niet.”

Struiks vader reageerde in eerste instantie terughoudend. „Hij waarschuwde: ga naar Nigeria, maar wees niet zichtbaar queer.” Jaren daarvoor had hij veel moeite gehad met de coming-out en veranderde genderidentiteit. „Hij zei toen dat ik zijn kind niet meer was. We hebben een jaar geen contact gehad. Pas later ontstond ruimte om het niet met elkaar eens te zijn.”

De reis werd extra beladen door de broze gezondheid van ‘oma Afrika’. Zij was het die haar kleinkind een nieuwe naam gaf: Iwinossa, vrij vertaald ‘Gods handwerk’, kortweg Iwi.

In Nigeria speelt het leven van queerpersonen zich grotendeels ondergronds af. Feesten hebben wachtwoorden; locaties worden geheim gehouden. „Hier in Nederland wordt gediscussieerd over de vorm van Pride parades,” vertelt Struik. „Daar draait alles om veiligheid. Daar gaat het erom dat je überhaupt samen kunt komen.”

Toch trof Struik in Nigeria een gemeenschap, met verbondenheid en veerkracht. „Je kunt niet kiezen: je bént queer, je bént Nigeriaans. Dat is wat mensen me daar vertelden. Acceptatie van jezelf is al het halve werk.”

In Nederland voelt die zich veiliger. „Maar zeker niet altijd.” Als activist en rolmodel ontving Struik in eigen land verschillende doodsbedreigingen. Uit angst gevonden te worden, sliep die soms dagenlang niet thuis. „Het is niet te vergelijken met Nigeria, maar ook hier is veiligheid geen garantie.”

Onder meer publieke ruimtes blijven ingewikkeld, zelfs iets eenvoudigs als een toiletbezoek. Struik drinkt structureel weinig water om openbare toiletten te vermijden.

„Ik was laatst in het Teylers Museum in Haarlem, daar hebben ze gewoon één rij met hokjes. Geen pictogrammen, geen man-vrouwindeling. Het is zó makkelijk op te lossen door dat ene plaatje weg te halen.”

Struik noemt zichzelf activist. „Het varieert van demonstreren tot online zichtbaarheid en van podcastwerk tot ingrijpen wanneer iemand op de werkvloer wordt gediscrimineerd. Op de basisschool noemden ze me brutaal, maar eigenlijk stond ik toen al op tegen onrecht. Ik heb het van mijn moeder, denk ik. Die heeft in Ter Apel als kinderbeschermer gewerkt. Het woord beschermer zegt genoeg.”

Soms voelt strijdvaardigheid als een last. „Mensen verwachten dat je altijd honderd procent alles goed doet. Je mag geen fouten maken. Ook binnen queer community’s is onderling veel kritiek. Dat kan zwaar wegen.”

Wat zou helpen, is meer maatschappelijk begrip en politieke steun. Struik wijst op het ontbreken van een verbod in Nederland op zogenaamde homogenezing, op het uitblijven van betere bescherming van trans personen en het sneuvelen van de transgenderwet. „We kunnen veel verbeteren. Maar sinds Nigeria realiseer ik me ook: het kan elders zóveel erger zijn.”

Sinds de X in het paspoort en de bekroning tot rolmodel voor lhbti’ers in 2021 woonde Struik in meerdere Nederlandse steden. Na Emmen volgde Amsterdam; op dit moment is er tijdelijk onderdak in Den Haag. Dit jaar hoopt die terug te verhuizen naar Drenthe.

„Ik was zes jaar geleden eigenlijk gevlucht. Ik zocht community, queer zijn, vrijheid. Maar ik heb inmiddels genoeg gezien. Waar ik me het best voel, is in Drenthe. Het is niet alleen de natuur of de familie die trekt, maar ook het idee van thuiskomen. Ik dacht altijd: mensen willen mij hier niet. Nu weet ik: thuis is iets wat jezelf creëert. Ik mag hier zijn.”