Dani (19) veranderde van meisje naar jongen en legde dat muzikaal vast in een duet met zichzelf

Als we Dani Jellesma voor ons interview ontmoeten in het popcentrum Neushoorn in Leeuwarden, waar zijn opleiding tot Muzikant Artiest Music Producer is gevestigd, heeft hij net goed nieuws gekregen. De jonge zanger is geslaagd voor een belangrijk onderdeel van zijn muziekopleiding en over een paar weken wacht in ditzelfde Neushoorn zijn eindexamenconcert. De opluchting is zichtbaar, maar het is niet alleen de uitslag die deze dag lading geeft. Wie tegenover hem zit, spreekt een jonge muzikant die bezig is zijn plek in de wereld te veroveren en die daar een lange weg voor heeft afgelegd.

Dani kwam ter wereld als meisje. Zijn meisjesnaam houdt hij liever voor zichzelf, want die oude naam hoort bij een identiteit waar hij afstand van heeft genomen. Dani groeide op in Sint Nicolaasga, is nu 19 en gaat inmiddels als jongen door het leven. Hij gebruikt testosteron, heeft een operatie achter de rug en vertelt opvallend helder over een proces dat voor veel mensen moeilijk invoelbaar blijft.

Zelf heeft hij er een beeld voor gevonden dat alles samenvat. „Ik zeg altijd: genderdysforie voelt een beetje alsof je je schoenen verkeerd aan hebt. Je voelt het zelf heel goed. De buitenwereld ziet het niet meteen. Tot ze echt goed naar je schoenen kijken en denken: hier klopt iets niet. Zelf voel je dat de hele dag zo.”

Dani werd op 12 juni 2006 geboren in Heerenveen. Zijn moeder en vader woonden toen nog in Aldeboarn, maar het gezin verhuisde al vroeg naar Sint Nicolaasga. Zijn ouders gingen uit elkaar toen hij 3 was. Zijn vader verdween daarna grotendeels uit beeld. Tot zijn 5de waren er nog wel wat weekenden met zijn vader, daarna eigenlijk niet meer. Dat gemis heeft hij nooit echt als een open wond ervaren. „Het enige wat ik me van die vroege jaren herinner, is dat mijn moeder, mijn zusje en ik met ons drieën waren. Ik weet eigenlijk niet anders, dus ik vond dat helemaal niet erg.”

Die driehoek van moeder Sandra, zusje Hiske en Dani zelf is tot op de dag van vandaag de basis van zijn leven. Hij noemt hen zonder aarzelen de belangrijkste mensen in zijn verhaal. Thuis was het veilig, warm en overzichtelijk. „Wij waren echt gewoon met ons drieën een team. Er was niks aan de hand.”

Buiten de voordeur lag dat anders. Op de basisschool voelde het jonge kind al vroeg dat zij niet in de gebruikelijke vakjes paste. De meisjes om haar heen hielden van meisjesdingen, de jongens deden jongensdingen. Ze voelde zich in geen van beide werelden thuis. Terwijl leeftijdgenootjes hun rol haast vanzelfsprekend leken te vinden, stond zij ernaast: „Ik paste gewoon nergens tussen. De meisjes vonden spelletjes doen en paardrijden leuk en de jongens wilden voetballen. En ik vond beide helemaal niks. Ik wilde zingen bij Kinderen voor Kinderen, dus daar ging ik veel liever voor oefenen.”

Dat anders-zijn bleef niet onopgemerkt. Al in groep 3 en 4 voelden andere kinderen dat zij afweek van wat in het dorp als normaal gold. Dat werd een probleem, zegt Dani nu, een groot probleem zelfs. Ze werd volop gepest en buitengesloten, maar tegelijk zat er in haar ook iets dat zich niet wilde laten breken. Waar veel kinderen zich liever aanpassen om maar niet op te vallen, ontwikkelde zij bijna het omgekeerde mechanisme. Als ze toch al vreemd gevonden werd, dan kon ze net zo goed haar eigen gang gaan. Ze droeg geen uitgesproken meisjeskleding, liep met een petje achterstevoren op en had op jonge leeftijd al blauw haar. „Ik dacht: ze vinden mij toch al stom dus waarom zou ik niet doen wat ik zelf leuk vind?”

Dat betekende niet dat niets haar kon raken. Er waren zat momenten waarop opmerkingen wel degelijk keihard binnenkwamen. Een One Direction-shirt dat ze blij had aangetrokken, verdween na een golf van hoon en spot voorgoed uit de kledingkast. Maar ergens in de bovenbouw kwam een omslag. De energie die ze voorheen nog had gestoken in aanpassen, verdween. „Opeens dacht ik: wat zal ik nou nog doen om jullie aandacht te winnen? Het gaat toch niet goedkomen. Dus ik ga gewoon lekker doen waar ik zelf zin in heb en dan zien we wel waar het schip strandt.”

Intussen veranderde haar lichaam, ze kreeg vrouwelijke vormen die bij een tiener horen. En juist daar begon iets te wringen wat op dat moment nog geen naam had. De Friese tienermeid wist in die jaren nauwelijks iets van transgender-zijn. Ze groeide op in een tijdperk en omgeving waar er weliswaar steeds meer vrijheid, acceptatie en respect kwam, maar dan vooral voor het onderscheid tussen hetero en homo.

Voor wat zij zelf voelde, bestond in haar hoofd nog geen duidelijke categorie. Lange tijd had ze gedacht dat haar lichaam zich vanzelf in de jongensrichting zou ontwikkelen. Toen de vrouwelijke puberteit begon, schrok ze: „Ik dacht gewoon dat mijn lichaam hetzelfde zou blijven. En toen veranderde opeens alles. Toen dacht ik: oh, dit vind ik niet leuk.”

Vooral de beginnende borsten waren een schok. Niet alleen lichamelijk, ook mentaal. Ze maakten in één klap zichtbaar wat zij juist niet wilde zijn. Toch probeerde ze op de middelbare school eerst nog een andere route. Op OSG Sevenwolden in Joure, later op Bogerman in Sneek, werd de sociale druk groter en de omgeving harder. Ze ging zich juist meisjesachtiger kleden, in de hoop minder op te vallen en meer aansluiting te vinden bij de groep meiden. Die strategie hield niet lang stand, hooguit een jaar, zegt Dani nu. Toen kwam corona, de scholen gingen dicht en voor haar viel de noodzaak om zich voor anderen in een bepaalde vorm te persen, ineens weg.

In die periode schoor ze haar hoofd kaal. Eerst had ze haar moeder nog voorzichtig gevraagd of dat mocht. Haar moeder aarzelde, maar toen de lockdown kwam en de buitenwereld even op afstand stond, haalden ze met z’n drieën de tondeuse erover. Het werd een kantelpunt, niet alleen uiterlijk, maar ook innerlijk: „Toen dacht ik: niemand kan mij meer iets doen.” Ook niet toen de scholen weer begonnen na de lockdown. Zelfs niet toen ze in die periode meer dan ooit werd opgewacht, van haar fiets werd getrapt, verrot werd gescholden, werd bespuugd en geduwd.

De vragen over wie ze was, speelden al langer. Rond haar 12de vroeg ze haar moeder eens of ze niet een stoerdere naam mocht. Niet eens meteen een jongensnaam, eerder iets dat minder nadrukkelijk vrouwelijk voelde. Tegelijk dacht ze nog in stereotypes. Ze hield van muziek, van nagellak, niet van voetbal. Dus hoe kon ze zich dan een jongen voelen? „Ik had toen eens bedacht: nou dat is dat dus niet zo. Dan kan dat niet.”

Voordat zij zichzelf als transseksueel benoemde, kwam de puberende Friezin eerst uit de kast als lesbisch. Ook dat werd thuis meteen geaccepteerd, hoewel Sandra al langer vermoedens had. „Die wist vanaf dat ik 5 was ofzo, dat ik niet hetero was.” Maar ze drong nooit iets op. Eén keer stelde ze voorzichtig de vraag of ze misschien geen jongen wilde zijn. Ze schrok en ontkende. „Ik dacht eerst: oh, shit, daar gaan we. Maar ik zei: 'Nee, nee dat is niet zo'.”

Pas toen ze na die eerste coming-out in aanraking kwam met de bredere LHBTQIA+ wereld, begon het kwartje echt te vallen. Pride, mannen met make-up, drag queens, mensen die buiten de stereotype rollen leefden: ineens zag ze dat mannelijkheid niet één vast pakket was. „Toen dacht ik opeens wow, maar iedereen loopt hier helemaal rond als zichzelf en iedereen is weer anders. Zelfs jongens met make-up op en zo. Toen ik dat zag dacht ik: oh, maar het kan dus wel. Dan is mijn nagellak ook niet zo erg.”

Toen ze 14 was, wist ze het zeker: ze voelde zich een jongen en wilde een jongen zijn. Ze had er naar eigen zeggen al jaren over nagedacht, maar durfde het niet uit te spreken. Uiteindelijk kwam het eruit, laat op de avond, huilend aan de keukentafel. Haar moeder reageerde niet met verbazing, maar met opluchting. „Mijn moeder zei zoiets als: nou, eindelijk.”

Zusje Hiske bleek het ergens ook al lang te hebben aangevoeld. Nog diezelfde week bestelde Hiske een regenboogvlag en daarmee omarmde ze haar oudere zus, die zich dus een broer voelde, met een warm gebaar van onvoorwaardelijke steun.

Met de wens om voortaan als jongen door het leven te gaan, moest er die 14 april 2021 een bijpassende nieuwe naam komen. Want de volgende dag zou ze met haar zusje gaan winkelen en naar Starbucks gaan, en ze wist één ding heel zeker: op die beker zou de oude naam niet meer staan. Ze had al sinds haar 11de een lijstje met jongensnamen. Dat lijstje werd nu samen met moeder Sandra en zusje Hiske doorgelopen.

De te kiezen jongensnaam moest internationaal klinken en goed uitspreekbaar in allerlei talen. ‘Zij’ werd vanaf nu ‘hij’. En omdat hij wilde reizen, wellicht ooit in Londen studeren, misschien in Amsterdam wonen, viel de keus op de nieuwe voornaam Dani. De volgende dag stond die voor het eerst op een beker, in de Starbucks van Almere. „Ik heb die beker nog altijd, daar staat nu een leuk plantje in.”

De sociale omschakeling ging thuis daarna bijna te snel. Dani’s zusje schakelde direct over naar zijn nieuwe naam en de aanspreekvorm hij. Sandra volgde ook, al had zij iets meer tijd nodig. Voor Dani zelf was het in het begin verwarrend. Hij had zo lang naar erkenning verlangd, maar toen die ineens volledig kwam, schrok hij ook. Wat nou, als dit allemaal toch niet klopte? Zijn moeder besloot het rustiger aan te doen. Drie maanden proberen om ‘hij’ en ‘Dani’ te zeggen, stap voor stap, en voelen of het goed bleef. Om zeker te weten dat het geen fase of bevlieging was. Dat was het niet. Daarna volgde de gang naar de huisarts.

Bij de dokter begon een nieuw hoofdstuk, maar ook een frustrerende confrontatie met een zorgsysteem dat voor jongeren als Dani traag, ondoorzichtig en soms ronduit pijnlijk kan zijn. De huisarts verwees hem naar Jonx, een organisatie voor psychologische zorg. Dani dacht dat hij daarmee het juiste transitietraject inging. De wachttijd leek aanvankelijk kort, elf maanden, maar liep op tot een jaar en zeven maanden. Toen hij eindelijk aan tafel zat, bleek het gesprek nauwelijks over zijn gender te gaan.

„Wij hebben het urenlang alleen maar over mijn vader gehad die niet meer in mijn leven is. Niet eens over hoe eigenlijk voelde.” Wat hem en zijn moeder misschien nog wel meer schokte, was de toon. Zijn moeder kreeg vragen in de trant van hoe het voor haar voelde om een dochter te verliezen. Dani noemt dat nog steeds absurd. „Mijn moeder zei gewoon: ‘Hij zit hier naast mij hoor. Ik wil niet veel zeggen maar hij is niet verloren.”

In de auto terug besloten ze vrijwel meteen dat dit niet hun route zou worden. Later ontdekte Dani dat Jonx hem helemaal niet verder kon helpen aan hormonen of een operatie, alleen aan psychologische verslagen die misschien ooit elders bruikbaar zouden zijn. „Daarop had ik bijna twee jaar gewacht. Daar was ik niet blij mee.”

Hij kwam op de wachtlijst van het gendercentrum van VUmc in Amsterdam, maar ook daar stapelden de jaren zich op. Uiteindelijk vond Dani via een medestudent een andere route: PsyTrans. Daar gold een veel kortere wachttijd, al moest je geluk hebben om binnen te komen. Na een half jaar proberen lukte dat. Vanaf dat moment ging het snel. Gesprekken via videobellen, soms twee per week, een duidelijke lijn en een gevoel dat er eindelijk iets bewoog. In augustus 2024 begon Dani daar met de intake en in december was het traject al rond.

Op 6 maart 2025 startte hij met testosteron. Voor Dani - die graag, veel en altijd zingt - betekende dat niet alleen een lichamelijke, maar ook een artistieke aardverschuiving. Zijn stem begon te zakken. Dat was gewenst, maar het bracht ook onzekerheid mee. De controle die hij als sopraan had, was ineens weg. „Ik kon niet een nummer meer normaal zingen. Mijn stem sloeg constant over, en dat soort dingen zijn natuurlijk hartstikke lastig als je wilt zingen.”

Zijn beste vriendin gaf die onvaste fase een bijna liefdevolle spotnaam. „Zij zei altijd: ‘Nou daar laat de cavia zich weer van zich horen.” Die vergelijking bleef hangen, omdat het precies verwoordde hoe zijn stem klonk: piepend, overslaand, zoekend. Van de verschillende fases waarin zijn stemverandering zich evolueerde, heeft Dani onlangs op zijn TikTok en Instagram een indrukwekkende timelapse-achtige montage geplaatst. Om de zoveel weken en maanden maakte hij namelijk een selfie-video met daarin het actuele stemgeluid van dat moment, vanzelfsprekend op de gewenste manier beïnvloed door testosteron.

Dani moest alle zangtechniek die ooit vanzelf kwam, opnieuw opbouwen, maar nu in een heel ander register. Juist daarom besloot hij iets bijzonders te doen met die overgang. Voor zijn opleiding en zijn eigen verhaal nam hij een duet op met zichzelf. Eerst met ‘haar’ voormalige meidenstem, een jaar later met ‘zijn’ nieuwe jongensstem. Dani koos daarvoor het nummer Make It a Memory van Danny Vera en Jacqueline Govaert van de band Krezip. Niet omdat hij daar van kinds af aan een diep persoonlijke band mee had, maar omdat het muzikaal haalbaar was voor beide stemmen en de tekst emotioneel precies de juiste lading bleek te hebben.

De vrouwenstem nam ze op in oktober 2024, uiteraard voor de eerste hormonen werden ingezet. De mannenstem wilde Dani opnemen als er ongeveer een jaar testosteron voorbij zou zijn; die recording vond op 11 maart plaats, ook in de studio van Noorderzon Muziekproducties van Sytse Broersma in Reduzum. Met zijn schat aan ervaring heeft De Kast-bassist Broersma beide zangpartijen tot een magistraal duet gemixt; een duet met zichzelf door het voormalige meisje én huidige jongen Dani Jellesma.

Tijdens zijn eindexamenconcert moet dat samenkomen. Háár oude stem uit de speakers, zíjn nieuwe stem live op het podium. Daarnaast wil Dani terplekke de zojuist genoemde beelden laten zien van de veranderingen van maand tot maand. Zo ontstaat de sfeer dat het publiek niet alleen een lied hoort, maar ook de verandering van een transitie bijna lichamelijk meemaakt. Die drang om muziek en leven zo direct te vervlechten, zegt veel over Dani. Hij volgt sinds 2023 de mbo-opleiding tot artiest-muzikant, vroeger D-Drive, nu Firda.

Op 19 mei speelt hij in Neushoorn zijn eindexamenshow. Folk, pop en akoestische covers van artiesten als Noah Kahan, The Lumineers, Hozier, Harry Styles, Niall Horan en Duncan Laurence, allemaal in zijn eigen jasje. Het concert is tegelijk examen en visitekaartje. Er moeten tickets verkocht worden, misschien wel genoeg om alsnog naar de grote zaal te mogen.

Dani praat erover met dezelfde mengeling van nuchterheid en passie die ook zijn transitie kenmerkt. Niet sentimenteel of verbitterd, maar eerder praktisch en gericht op wat er wél kan. Dat gold ook voor de operatie die hij in oktober 2025 onderging, een dubbele mastectomie, dus de operatieve verwijdering van beide borsten. De opluchting was groot en de ervaring viel hem fysiek mee. „Ik heb geen moment pijn gehad. Het enige waar ik last van had was dat ik niks doen mocht.”

Anderhalve week later zat hij alweer op school. Wat de operatie hem vooral bracht, was rust. Geen gedoe meer met kleding, geen voortdurende afwegingen, geen angst dat zijn lichaam hem zou verraden. „Ik kan nu gewoon kleren aandoen weggaan. Ik hoef er niet meer over na te denken. Ik hoef me niet meer vijf keer om te kleden in de hoop dat ik de dag daarmee wel aardig doorkom.”

Dat zien anderen volgens Dani ook. Vrienden en familie noemen hem rustiger, meer tevreden, meer zichzelf. Niet omdat zijn leven ineens probleemloos is geworden, maar omdat er veel minder frictie zit tussen hoe hij zich voelt en hoe hij zich door de wereld beweegt. Waar onbekenden vroeger in de war raakten zodra hij begon te praten, wordt de Sint Nykster nu vrijwel altijd als jongen gelezen. En als het een enkele keer misgaat, haalt hij zijn schouders daarover op. „Het maakt me eigenlijk niet meer uit wat anderen van me denken. Daar lig ik niet wakker van.”

Nog niet alles is afgerond. Dani heeft nog één afsluitend gesprek met PsyTrans. Testosteron blijft een leven lang onderdeel van zijn bestaan. Voorlopig in de vorm van Nebido-injecties, eens per twaalf weken. Een genitale, geslachtsveranderende operatie ziet hij nu niet zitten. Niet uit afkeer van de verandering, maar uit voorzichtigheid. Dani heeft zich grondig ingelezen en vindt de mitsen en maren te groot. Van vrouw naar man blijkt complexer dan van man naar vrouw. „Ik wil wel van alles aan mijn lichaam veranderen maar ik zal mijn eigen lichaam niet in gevaar brengen.”

Misschien over tien jaar, als de techniek verder is. Misschien ook niet. Het Friese zangtalent voelt geen dwang om die beslissing nu al te nemen. Wat eerst komt, is muziek. Optreden, schrijven, kleine klussen. Zijn huidige werk in de ouderenzorg in Sneek. Nadenken over een vervolgstap in Londen en misschien ooit een combinatie vinden van zorg en muziek, bijvoorbeeld als muziektherapeut. Het typeert hem dat hij ook daarin niet kiest voor één smalle weg, maar voor een leven waarin meerdere kanten van hemzelf mogen bestaan.

Wie Dani hoort praten, hoort geen jongen die zichzelf voortdurend uitlegt aan de buitenwereld. Je hoort eerder iemand die al verrassend goed weet wie hij is en wat hem onderweg heeft geholpen: de onvoorwaardelijke steun van thuis, zijn eigen koppigheid, muziek als uitlaatklep en het vermogen om zelfs in een log systeem de draad niet te verliezen. Toen het wachten lang duurde en anderen misschien zouden zijn vastgelopen in wanhoop, koos Dani voor een andere houding. „Ik had echt zoiets van: het is echt kut dat ik zo lang wachten moet, maar het is niet anders. Dus ik kan wel gaan zitten janken, maar we moeten door.”

Die laatste zin vat eigenlijk Dani’s hele verhaal samen en vooral zijn bewonderenswaardige houding in het proces. Als de opgewekte vocalist zelf moet aanwijzen wat het zwaarst heeft gewogen, komt hij niet terug op de operatie, de hormonen of de bureaucratische strijd, maar op de mensen die steeds naast hem bleven staan: „Mijn moeder en mijn zusje. Die zijn het allerbelangrijkst.”