In de olifantenstal van de dierentuin van Emmen zaten in de oorlog onderduikers verstopt. Deze tieners vertellen hun aangrijpende verhaal na de dodenherdenking

Een man ligt op de zolder van de olifantenstal tussen het hooi. Hij houdt zich er gedeisd, want de Duitsers zitten dichtbij. Overdag maken de nazi’s vaak een wandelingetje door het dierenpark in Emmen. De opperbevelhebber van de Duitse Werhmacht in Nederland, Friedrich Christiansen, heeft begin 1945 zelfs zijn hoofdkwartier gevestigd in villa de Lindenhof, vlak bij de ingang van de dierentuin. De onderduiker probeert te slapen, maar schrikt hevig als hij beweging voelt – het is een olifantenslurf. Maar hoe langer hij in de stal verblijft, hoe veiliger die slurven juist beginnen te voelen.

Het is een van de verhalen die de jongeren van het Drentse jeugdtheatergezelschap Garage TDI maandagavond na de dodenherdenking zullen vertellen over de dierentuin in oorlogstijd, in de voorstelling Tussen de wilde dieren. Dat doen ze in het kader van Theater Na de Dam. Ieder jaar op 4 mei om 21.00 uur zijn in heel Nederland theatervoorstellingen over de oorlog te zien. Die zijn gemaakt door zowel volwassenen als jongeren, met zowel professionele theatermakers als amateurspelers, zoals hier in Emmen.

Alan Okken (13) uit Coevorden is een van hen. „Ik zag de oproep voor de auditie bij mijn oma in de krant. Toen dacht ik: dat vind ik leuk, waarom zou ik het niet proberen?” Alan had nog maar weinig theaterervaring en dat geldt voor de meeste deelnemers. Regisseur Kim Oosterhoff (30) uit Tynaarlo stoomt de tieners in een intensieve week klaar voor de voorstelling maandagavond. „We zijn hier elke dag van 10 tot 17 uur. We nemen wel regelmatig pauze, want ze zijn zulke lange dagen niet gewend natuurlijk, maar het is heel leuk om te merken hoe enthousiast ze zijn.”

De jongeren vertellen straks het verhaal van de in totaal 18 onderduikers in de Emmer dierentuin. Het waren mannen die niet in Duitsland wilden werken en zich daarom moesten schuilhouden en het waren verzetsmannen. Er was ook één Joodse vrouw bij. „De mannen mochten overdag verkleed als dierenverzorger of tuinman werken. Dat was heel spannend omdat de Duitsers hier ook rondliepen en ze soms zelfs contact hadden”, vertelt Britte Zuidema (18) uit Emmen.

Zo is er het verhaal van een Duitse soldaat die een dierenverzorger de weg vroeg. „Die heeft hem toen vriendelijk naar de uitgang geleid en toen kreeg hij als dank sigaretten van de Duitser, die niet doorhad dat hij eigenlijk met een onderduiker te maken had. Hoe spannend moet dat geweest zijn”, zegt regisseur Oosterhoff.

Uiteindelijk liep het verhaal van de onderduikers in de dierentuin relatief goed af, al leek dat er eerst niet op: „De enige Joodse vrouw in de dierentuin was er één dag, toen werd ze naar een andere plek gebracht waar ze werd gevonden. Ze werd gemarteld en heeft toen verteld dat ze hier ondergedoken had gezeten”, vertelt Alan. Lotte van der Werf (14) uit Schoonoord vult aan: „Ze heeft het overleefd en is later teruggekomen om sorry te zeggen dat ze ze had verraden.”

Toen de nazi’s de dierentuin daarop kwamen onderzoeken, konden de mensen op tijd wegkomen. „Maar de Duitsers vonden wel bedden en borden bij de kamelenstal”, zegt Britte. „Hen werd toen verteld dat dat was omdat een van de kamelen moest bevallen, zodat de dierenverzorgers daar bleven slapen om in de buurt te blijven.”

Dat was onzin, maar de Duitsers geloofden het. Een aspect dat Oosterhoff in de voorstelling onderzoekt: „Dat ze zo goedgelovig waren, kan best komen omdat nazi’s zo opkeken tegen die krachtige, wilde dieren. Ze gaven ook hun tanks en wapens dierennamen.”

Oosterhoff specialiseerde zich als theatermaker en regisseur in Tweede Wereldoorlog-educatie, wat goed van pas komt bij dit project van Garage TDI. Het gezelschap is in het gat gesprongen dat ontstond na het noodgedwongen vertrek van de Jeugdtheaterschool van Loods13 uit Emmen, vorig jaar. Loods13 was gevestigd in het voormalige Aziëhuis van de oude dierentuin.

Garage TDI, dat zijn oorsprong heeft in Assen en inmiddels op meerdere plekken in Drenthe actief is, heeft die plek overgenomen. De inmiddels met kleurrijke graffiti versierde oude olifantenstal zit eraan vast. Dat maakt het repeteren op locatie gemakkelijk – en tegelijkertijd heel bijzonder.

„Het heeft zich hier allemaal afgespeeld”, zegt regisseur Oosterhoff. „Normaal ga je bij de voorbereiding voor zo’n stuk voor Theater Na de Dam op zoek naar verhalen van ooggetuigen. Maar wij hebben ook een locatie die iets vertelt, die een rol speelt in het stuk. Dat is een unieke ingang van waaruit wij mogen starten.”

De regisseur heeft het stuk letterlijk met de jongeren gemaakt. „Het was niet gewoon spelen, maar echt een proces met elkaar.” Oosterhoff heeft ze daarbij veel vragen gesteld, om ze bewust te maken van hoe belangrijk het is om het oorlogsverleden te herdenken. „Hoe kijken jullie ernaar? Hoe zouden jullie je voelen in zo’n situatie, kun je je daar een voorstelling van maken? Maar ook: kunnen we oordelen over iemand die ruim 80 jaar geleden in een oorlogssituatie een keuze moest maken, terwijl wij hier veilig in het zonnetje zitten?”

Britte hoopt vooral dat er mensen komen kijken die de oorlog nog hebben meegemaakt. „Dat ze denken: dit is hoe het was.” Lotte vult haar aan: „Dat ze weten dat zelfs jongeren nog wel nadenken over de oorlog en dat dat serieuzer wordt genomen.” Deze jongeren vinden herdenken in elk geval van groot belang. „Het mag niet vergeten worden wat er in de Tweede Wereldoorlog is gebeurd, zodat het niet nog een keer gebeurt”, zegt Alan. Britte: „En tegelijkertijd gebeurt het nog steeds in de wereld. In Gaza, in Oekraïne, in Iran.”