Zahra (25) groeit op in een azc, krijgt vmbo-advies, maar haalt cum laude haar master rechten. ‘Gekomen waar ik wilde komen’

Hoe de ontmoeting precies ging, weet Zahra Farshchi (25) niet meer. Maar toen ze acht jaar oud was, kwam ze voor het eerst in aanraking met een advocaat. Niet echt een situatie waar veel leeftijdsgenoten in belanden, maar zij wel. De reden? Regeltjes, bureaucratie en de vraag of zij en haar gezin in Nederland mochten blijven.

Zahra (25) vluchtte op haar derde vanuit Iran naar Nederland, samen met haar ouders en zus. Ze woonde de eerste jaren van haar leven in een azc in Sint Annaparochie, een klein dorp in Friesland. Daar verbleven ze in een soort caravan, waar Zahra een kamer en stapelbed deelde met haar zus.

Ze herinnert zich het opgroeien tussen de verschillende culturen, de onzekerheid of ze mochten blijven of niet, het in hetzelfde schuitje zitten als de andere gezinnen. Ze had veel vriendinnetjes van dezelfde leeftijd en had het er, naar omstandigheden, goed. ,,Ik was jong, dus weet er niet heel veel meer van. Ik heb ook geen vergelijkingsmateriaal.’’

Het was in die periode dat ze voor het eerst een rechtbank van binnen zag en in contact kwam met hulpverleningsinstanties en advocaten. „Je wordt er zoveel mogelijk buiten gehouden, maar je krijgt het toch mee. Ik vond dat heel bijzonder. Iedereen probeert je te helpen en zet zich met hart en ziel voor je in.”

Het zaadje werd daar geplant: Zahra wil advocaat worden.

Dat lukte. ,,Nederlands schoolsysteem? Uitgespeeld’’, schreef ze vorige week op LinkedIn. Ondanks haar vmbo-tl advies, behaalde ze cum laude de onderzoeksmaster rechten. ,,Het was een jeugddroom die uitkwam.’’ In het Harmoniegebouw, de plek waar ze studeerde en colleges volgde, vertelt ze bescheiden over haar indrukwekkende studieloopbaan.

In 2012 krijgt Zahra het middelbare schooladvies van haar decaan: vmbo-tl, misschien havo. ,,Maar dan zou ik begeleiding nodig hebben om wegwijs gemaakt te worden, volgens de decaan. Die begeleiding kon niet van mijn ouders komen, want zij zijn laagopgeleid en hadden er niet genoeg kennis van. Daar kwam het op neer.”

Achteraf vindt ze dat nergens op slaan. ,,Ik snap niet zo goed wat de kennis van mijn ouders ermee te maken had. Het voelde alsof mijn zelfstandigheid werd ondermijnd.’’

Maar Zahra is nog jong en haar ouders kennen het Nederlandse schoolsysteem niet. Wat het advies inhoudt, weet het gezin dan ook niet precies. ,,Ik wilde advocaat worden en dacht vooral: wat betekent dit? En wat moet ik doen om dat te kunnen bereiken?’’  

Ze herinnert zich vooral het lijstje waarop de niveaus van het voortgezet onderwijs uitgelegd stonden. ,,Het is een soort trappetje dat je moet beklimmen om bij de universiteit te komen. Blijkbaar moest dat bij mij via deze langere weg.’’

Niet dat ze het niet aankan. In haar eerste jaar vmbo-tl voelt Zahra zich al snel ,,niet echt geprikkeld.’’ In haar vrije tijd verslindt ze het ene na het andere boek. ,,Ik vond het heerlijk. Het was ontspanning, maar ook een manier van kennis opdoen. We hebben veel geluk dat in Nederland zoveel informatie beschikbaar is.’’

Na cum laude de afronding van vmbo-tl, begint Zahra met havo, daar rondt ze Engels af op vwo-niveau en haalt haar diploma. Dan kan ze beginnen met haar hbo-studie rechten, en stroomt na het behalen van haar propedeuse in het eerste jaar door naar de universiteit.

Ze brengt niet alleen veel uren door in de bieb. Ze is ook lid van meerdere commissies, doet vrijwilligerswerk bij stembureaus en Vluchtelingenwerk Nederland. Bij die laatste is ze tolk en helpt ze vluchtelingen met dingen die ze zelf had gemist. Zo geeft ze uitleg over hoe het onderwijssysteem werkt. In 2023 wint ze de prijs voor meest excellente student van de faculteit Rechtsgeleerdheid.

In tegenstelling tot wat de decaan voorspelde, zijn het juist haar ouders die haar door de studietijd heen slepen. Als Zahra een open dag van een school wil bezoeken, gaan ze met haar mee. Ze lezen Franse woordjes voor haar voor om dictees te oefenen. Moet Zahra ergens heen? Dan brengen ze haar met liefde in de auto. ,,Zij vertrouwden op mij en ondersteunden me.’’

De weg die haar ouders zelf aflegden, motiveerde Zahra des te meer. ,,Mijn ouders kwamen naar Nederland als vluchteling en zijn succesvol ondernemer geworden.’’ Haar moeder heeft een kapsalon in Emmen, haar vader runt daar samen met haar zus een Perzische supermarkt. ,,Je kan met niets beginnen en heel ver komen. Dat hebben ze mij geleerd. Zij zijn een voorbeeld voor mij.’’

Zahra is bovendien een voorbeeldige student, een nieuwsgierig iemand. ,,Sommige mensen hebben als hobby tennissen. Maar ik vind het recht gewoon heel interessant en leuk.’’ Zahra is geen stapper. Ze omschrijft zichzelf als een ‘theedrinker’ en een ‘studiebol’. Niet dat ze geen sociaal leven had, of dat ze iets heeft gemist. ,,Ik had veel etentjes, ging vaak koffiedrinken. De mensen met wie ik veel tijd doorbracht om te studeren, zijn ook mijn vriendinnen geworden.’’

Uiteindelijk duurt haar studiecarrière niet veel langer dan dat van andere studenten met vwo-advies. Toch is ze achteraf blij met de weg die ze heeft afgelegd. ,,Ik ben gekomen waar ik wilde komen en het heeft me gevormd tot wie ik ben. Normaal gesproken zeggen mensen dat ze gemotiveerd zijn, of doelgericht, maar mijn cv bewijst het.’’

Ze heeft alles gehaald uit de kansen die ze heeft gekregen. Of haar achtergrond als vluchteling daar iets te maken heeft? ,,Misschien wel. Ik heb wel door dat het geen gegeven is om die ladder te beklimmen, maar je hebt ook een soort assertiviteit nodig. Je kan ook van Nederlandse afkomst zijn, ondersteuning missen en afstromen. Ik ben hierin niet uniek.’’

Bij haar diploma-uitreiking ontmoetten haar ouders haar studievriendinnen en de hoogleraren die Zahra begeleidden tijdens haar studie. ,,Ze zijn heel trots. Het was een surrealistisch moment. Maar ook het begin van een volgende stap.’’

Volgende maand begint ze met werken in Den Haag, bij een vooraanstaand advocatenbureau in het Bestuursrecht. Dan is ze zelf de advocaat waar ze dertien jaar geleden zo naar opkeek.