Amsterdam wil fatbikes weren uit drukke delen van de stad. Maar is zo’n verbod juridisch haalbaar? En kunnen Noordelijke gemeenten deze aanpak zomaar overnemen? Advocaat Elzelou Grit: „Elke gemeente moet dat heel goed kunnen onderbouwen.”
Amsterdam is de overlast van fatbikes zat. De stad wil de populaire, vaak opgevoerde, elektrische fietsen uit drukke gebieden houden. Ze zorgen daar voor ongelukken en hinder door hoge snelheden, slechte remmen en intimiderend rijgedrag.
Daarom kiest de gemeente voor een nieuwe juridische route: een gebiedsverbod via de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Een fatbike wordt daarin gedefinieerd als een fiets met een banddikte van meer dan zeven centimeter. Landelijke regels voor fatbikes bestaan niet; juridisch vallen ze gewoon onder de elektrische fiets.
De vraag is of deze constructie standhoudt bij de rechter. En of andere gemeenten, zoals in Groningen en Drenthe, dezelfde methode kunnen toepassen.
Een fatbike is geen bierfiets
Advocaat bestuursrecht Elzelou Grit (Yspeert Advocaten) uit Groningen plaatst kanttekeningen. „De gemeente moet heel goed kunnen uitleggen welk doel zij met een gebiedsverbod voor fatbikes wil bereiken”, legt zij uit. „De APV mag niet in strijd zijn met hogere wetgeving, zoals de Wegenverkeerswet, en mag die ook niet vervangen. Een gemeente moet dus aantonen dat het verbod noodzakelijk is voor bijvoorbeeld het voorkomen van overlast of het beschermen van de openbare orde.”
Grit verwacht ook dat de definitie van fatbikes tot discussie kan leiden. „Een BOA kan die zeven centimeter natuurlijk meten met een meetlint”, zegt ze, „maar banddikte is een kenmerk dat fabrikanten eenvoudig kunnen aanpassen.” Bovendien ziet ze een inhoudelijke kwetsbaarheid: „Een brede band is niet de oorzaak van overlast. Het gaat om snelheid, vermogen of gedrag. Als de gemeente alleen ‘dikke banden’ weert, raakt dat ook voertuigen die geen probleem vormen.”
De echte juridische toets komt pas zodra een beboete fatbikebestuurder of andere belanghebbende naar de rechter stapt. Amsterdam verwijst naar het eerdere bierfietsverbod dat overeind bleef, maar volgens Grit gaat die vergelijking maar deels op. „Bij de bierfiets was de overlast onmiskenbaar en uitgebreid onderbouwd. Groepsfietsen met toeristen en vaak alcohol verstoren sneller de openbare orde”, zegt ze.
Grit: „Fatbikes zijn individuele privévoertuigen. Een verbod raakt dus direct veel gewone gebruikers, waardoor de rechter waarschijnlijk kritischer zal zijn.”
Voor elke gemeente verschillend
Als het verbod uiteindelijk overeind blijft, verwacht Grit dat andere gemeenten dezelfde route kunnen volgen. „Maar zij moeten op basis van hun eigen lokale situatie een goede onderbouwing geven en zorgen dat het verbod beperkt blijft in omvang en locatie, zodat het gewone gebruik van de weg niet wordt beperkt.”
Volgens de advocate moeten gemeenten die zo’n verbod in willen voeren overlastmeldingen en incidenten goed bijhouden en nadenken over welk belang een eventueel verbod dient. „Daarnaast moeten gemeenten goed kijken naar de definitie van fatbike, maar als het Amsterdamse verbod standhoudt, zou dat op dat moment een goed voorbeeld zijn.”
Wel interesse, nog geen verbod
We vroegen drie Noordelijke gemeenten hoe zij aankijken tegen de Amsterdamse plannen. Assen volgt de ontwikkelingen „met interesse”, maar zegt nog „onvoldoende informatie” te hebben om te beoordelen of een vergelijkbaar verbod daar toepasbaar zou zijn.
Ook de gemeente Groningen kijkt mee. „Een belangrijke vraag is in hoeverre een fatbikeverbod juridisch haalbaar is”, laat de gemeente weten. Groningen pakt opgevoerde en illegale fatbikes al aan, maar ziet „op dit moment geen aanleiding” om een verbod in te voeren.
In Hoogeveen leeft het onderwerp sterk, zegt burgemeester Martijn Breukelman. „Wij kijken met grote belangstelling naar Amsterdam en hopen dat dit de landelijke wetgeving rond fatbikes in een stroomversnelling brengt. Onze aanpak bestaat nu uit preventie en handhaving, maar we zouden graag extra mogelijkheden krijgen om roekeloos rijgedrag van vaak jonge fatbikerijders te beteugelen.”
Wanneer het Amsterdamse verbod precies ingaat, is nog niet duidelijk. Het voorstel gaat eerst ter inspraak; daarna moet de gemeenteraad een besluit nemen. Pas na die stappen kan het verbod definitief worden vastgesteld.
‘Pak vooral illegale opgevoerde fatbikes aan’
De RAI Vereniging, brancheorganisatie van onder meer e-bikeproducenten en -importeurs, begrijpt de maatschappelijke druk om iets aan de overlast te doen, maar betwijfelt of een gebiedsverbod veel oplost. Volgens woordvoerder Abe Brandsma ligt een groot deel van het probleem bij de grote stroom illegale fatbikes die vrijwel ongehinderd op de markt komen.
„Er worden fatbikes geleverd met een gashendel en een handleiding om ze op te voeren tot wel 50 kilometer per uur”, zegt hij. „Zolang dát niet effectief wordt aangepakt, blijft het dweilen met de kraan open.” Daarnaast speelt ook gedrag een grote rol: „Het gaat niet alleen om de fietsen, maar vooral om hoe mensen ermee rijden.”
