Leonieke van Engen was in 2023 opgenomen in jeugdkliniek Yes We Can. "Bij mij heeft de kliniek meer schade aangericht dan het me heeft geholpen." Foto: Jari Leijssenaar
Leonieke (21) zocht hulp bij Yes We Can Clinics, maar voelde zich gepest en vernederd. Na de uitzending van BOOS over de jeugdkliniek doet ze haar verhaal. „Ik viel steeds flauw, maar moest gewoon weer opstaan.”
„Hee allemaal, vandaag was het 4 november en best een spannende dag. Het was namelijk tijd om mijn dossier na een jaar op te halen bij Yes We Can.”
Zo begint het videodagboek dat Leonieke van Engen (21), woonachtig in de omgeving van Emmen, eind 2024 plaatste op TikTok. Een jaar nadat ze in jeugdkliniek Yes We Can Clinics in Hilvarenbeek was opgenomen, mag ze eindelijk, na talloze keren bellen, haar medisch dossier inzien.
„Er zijn in de kliniek best wat fouten gemaakt op medisch gebied”, vervolgt ze haar vlog. „Vandaag was dan ook voor het eerst dat er naar mij geluisterd werd. Ik vind het best lastig om hier online uitspraken over te doen. Dat komt omdat veel fellows wel baat bij deze behandeling hebben gehad. Alleen voor mij persoonlijk heeft deze kliniek meer schade aangericht dan mij geholpen.”
‘Verschrikkelijke dingen’ spelen zich nog dagelijks af in haar hoofd
Als Leonieke haar vlog post, is Yes We Can Clinics nog een gevierde kliniek. Bekend van de Videoland-documentaire De Jeugdkliniek. Als niets meer werkt van Ewout Genemans. Door die serie vestigt ook Leonieke haar hoop op de kliniek, alleen loopt het anders. „Er zijn veel verschrikkelijke dingen gebeurd en deze dingen spelen zich dagelijks af in mijn hoofd”, zegt ze op TikTok.
Ze is dan nog bang dat ze de enige is. Dat het aan haar ligt. Maar na die video wordt ze overspoeld met reacties van ‘fellows’, zoals patiënten in de kliniek worden genoemd. „En toen dacht ik: hier moet ik meer mee doen.”
BOOS: Yes We Can traumatiseert cliënten
Leonieke van Engen zit aan de keukentafel, voor haar ligt een grote stapel papieren over de jeugdkliniek. Het is twee weken na de uitzending van Tim Hofmans onderzoeksplatform BOOS, getiteld: ‘Hoe Yes We Can Clinics haar eigen cliënten traumatiseert’.
BOOS toont op basis van gesprekken met 80 oud-fellows, 20 oud-medewerkers en 9 deskundigen aan hoe schadelijk opname in de kliniek voor een deel van de fellows is geweest. De behandelmethode van ‘liefdevol confronteren’ die afkomstig is uit de verslavingszorg, wordt door een deel van de zeer kwetsbare jongeren ervaren als vernedering en pesten. Sommige fellows zijn zo hard geconfronteerd dat ze het gevoel kregen dat hun trauma, eetstoornis of zelfs seksueel misbruik hun eigen schuld was.
‘Als niets meer werkt’
Hofman spreekt met de moeder en zus van een depressieve en suïcidale jongen die slechter uit de kliniek (’zijn laatste redmiddel’) kwam dan hij erin ging en uiteindelijk zelfmoord pleegde. Een jonge vrouw beschrijft hoe ze lelijk en dik genoemd werd, dat ze littekens van zelfbeschadiging moest laten zien en commentaar kreeg dat ze ‘niet diep genoeg sneed’.
Leonieke komt niet in die uitzending voor, maar achter de schermen werkte ze mee. Nadat ze al die reacties kreeg op haar vlog besloot ze zelf onderzoek te doen, voor het examenonderdeel journalistiek van de opleiding ‘content creator’ (mediaredactiemedewerker) aan het Noorderpoort die ze volgt. Ze sprak vijftig mede-fellows. Toen ze hoorde dat BOOS ermee bezig was zocht ze contact. Ze deelde haar onderzoek én haar eigen verhaal.
‘Alle behandelingen die je kunt bedenken heb ik gehad’
Leonieke heeft sinds haar dertiende jarenlang in de jeugdzorg ‘gelopen’, zoals ze zelf zegt. „Ik zou een angststoornis hebben, dwangstoornis, eetstoornis. Ik was depressief, suïcidaal, dissociatief. Alle behandelingen die je kunt bedenken, alle diagnoses, die kreeg ik.”
Nadat twee van haar beste vrienden zelfmoord pleegden, probeerde ze in 2022 opnieuw te beginnen en startte met haar droomopleiding: mbo acteur. „Ik stond van kinds af aan al op het podium.” Na drie maanden, ‘de mooiste van mijn leven’, ging het plotseling mis. Ze zakte in elkaar, had veel pijn, kon niet meer lopen. Het was een raadselachtige verlamming. Waarschijnlijk was het psychisch, concludeerden artsen, een fysieke uiting van trauma.
De reguliere GGZ-instellingen konden niets meer voor haar doen. „Ze zeiden: we hebben hier geen verstand van, we kunnen je niet helpen” Ze zucht. „Dat had Yes We Can ook moeten zeggen.”
Leonieke over Yes We Can Clinics: „Van mij hoeft de kliniek niet dicht. Sommige jongeren zijn er goed geholpen. Maar de negatieve verhalen moeten wel verteld worden." Foto: Jari Leijssenaar
‘Extra bijvoeding? Dat doen we hier niet’
Leonieke zag de Videoland-documentaire over de kliniek en dacht: ‘dit is mijn laatste redmiddel’. Haar huisarts was enthousiast, haar ouders twijfelden aanvankelijk. Want Leonieke had toch helemaal geen verslavings- of gedragsproblematiek?
Het intakegesprek was positief, ze ging. Een opname van zeven weken, waarvan ze de eerste vijf geen contact had met de buitenwereld. „Ik nam in die tijd extra drinkvoeding, omdat ik moeite had met eten en mager was. Mijn moeder hamerde er nog op dat ik dat echt nodig had. Maar in de kliniek zeiden ze: dat gaan we hier niet doen.”
Leonieke vertelt hoe ze in de kliniek nauwelijks kon eten, en wat ze binnenkreeg weer uitspuugde. Na twee dagen viel ze flauw, in de zeven weken van haar opname raakte ze tientallen keren buiten bewustzijn. Telkens moest ze opstaan en doorgaan, moest ze maar normaal gaan eten en uit haar slachtofferrol stappen. Haar problemen zouden voortkomen uit een ‘aandachtsverslaving’. „Zelfs de pijn om het verlies van mijn vrienden was mijn eigen schuld. Had ik maar niet voor die vriendschappen moeten kiezen.”
Drie uur lang in het donker achter een gordijn staan
Tijdens een groepssessie moest ze een keer drie uur lang achter een gordijn staan om te voelen hoe donker haar relatie met haar vader was. „Ik was echt bang. Ze zeiden steeds dat mijn vader niet om me gaf, dat het hem niet boeide dat ik hier zat.”
De ‘liefdevolle confrontatie’ voelde als pesten en vernederen. Maar omdat ze dacht dat dit haar laatste redmiddel was, maakte ze de behandeling toch af. „Ik was bang dat ik anders doodging.” Ze kwam ‘helemaal kapot’ uit de kliniek, beschrijft ze, en heeft lang moeten revalideren.
Na drie jaar heeft ze nog steeds last van herbelevingen uit die periode. Verder gaat het wel een stuk beter met haar. Uit ziekenhuisonderzoek is gebleken dat ze lijdt aan een maagverlamming, waardoor ze haar eten niet goed verteert. „Sinds ik sondevoeding krijg ben ik tien kilo aangekomen en heeft mijn lichaam zich hersteld.”
Het spijt de kliniek dat Leonieke het ‘zo heeft ervaren’
Yes We Can Clinics heeft in gesprek met Leonieke erkend dat er in haar behandeling zaken niet goed zijn gegaan. Fellows achter een gordijn zetten doet de kliniek niet meer, en er wordt inmiddels meer traumasentitief gewerkt, krijgt ze te horen. En ja, het kan inderdaad ‘heftig’ voor haar zijn geweest dat ze meteen door moest nadat ze was flauwgevallen.
‘Het spijt me dat je het zo hebt ervaren’, staat in het verslag van het gesprek. „Daarmee zeggen ze eigenlijk nog steeds dat het aan mij ligt. Niet dat zij fouten hebben gemaakt.”
Leonieke is niet onder de indruk van de excuses die Yes We Can twee weken na de BOOS-uitzending uiteindelijk heeft gemaakt. „Veel te laat en weinig invoelend. Ze proberen gewoon de boel te redden.”
Kamervragen gesteld over Yes We Can Clinics
Sinds de BOOS-uitzending staat de kliniek, die in handen is private equity-investeerders, onder druk. Zorgverzekeraars en gemeentes zijn bezorgd. Lisa Westerveld van Groenlinks-PvdA heeft 17 Kamervragen gesteld, een daarvan luidt: ‘Wat vindt u van de geschetste methode waarbij jongeren worden geconfronteerd met hun aandoening of verslaving, en dit ook geldt voor jongeren die slachtoffer zijn van seksueel grensoverschrijdend gedrag en misbruik, eetstoornissen en depressies? Acht u dit verantwoord?’
Van Leonieke hoeft de kliniek niet dicht. „Sommige jongeren, zeker die met een verslaving, komen er goed uit. Maar die negatieve ervaringen moeten wel verteld worden.”
Daarom besloot ze om na BOOS ook haar eigen verhaal uitgebreid te delen. In dit interview, en in een zelfgemaakte video op haar socials. „Ik vond het echt eng om die te posten, ik was bang voor negatieve reacties. Maar iedereen reageerde heel lief.”
