Breyten Breytenbach was een dichter, een dichter in de gevangenis. Hij zat in die gevangenis omdat hij het had gewaagd om als witte Zuid-Afrikaan vraagtekens te zetten bij de Apartheid.
Dat was raar voor een Breytenbach, het was raar voor de witte zoon van een witte boer uit het Zuid-Afrikaanse Kafferskuilrivier. Toch maakte Breyten Breytenbach van zijn vraagtekens uitroeptekens, haalde zich zo veel problemen op de hals dat hij naar Parijs moest vluchten. Toen hij Zuid-Afrika jaren later stiekem bezocht, waren ze die lastige Breytenbach nog niet vergeten, en hij werd opgepakt.
Breyten Breytenbach was in Zuid-Afrika om de zwarte bevolking te helpen vakbonden op te zetten. Dat mocht niet, zwarte vakbonden, maar vooral samenwerkingen tussen witte en zwarte mensen vond de toenmalige regering een gevaar. Ze gaven Breyten Breytenbach een gevangenisstraf van negen jaar, de eerste twee in eenzame opsluiting.
Had die witte jongen maar niet zo lastig moeten doen
Na zeven jaar kwam hij vrij, uitgescholden en door de mangel gehaald. Zijn moeder was, toen hij in de gevangenis zat, overleden, de cipiers hadden Breyten lachend voorgelezen uit de laatste brieven die zij haar zoon had proberen te zenden. De cipiers hadden dat waarschijnlijk gerechtvaardigd gevonden: had die witte jongen uit Kafferskuilrivier maar niet zo lastig moeten doen. Ook mensen buiten de gevangenis vonden dat: had die dichter, die zeurende dichter die zelf toch in Parijs was gaan wonen, maar niet terug moeten keren om zich te mengen in de problemen van hun land.
Hadden die jongens en meisjes op die boten naar Gaza zich maar niet moeten mengen in de problemen van een land dat niet het hunne was. Ook hen valt hoon en pesterijen ten deel: ik zie een filmpje van een Israëlische minister, die de geknielde en vastgebonden jongens en meisjes in de brandende zon uitlacht. En ook bij hen melden zich mensen, nu vooral op sociale media, die stellen dat ze deze behandeling aan zichzelf te danken hebben. Het maakt niet uit dat ze vooral babyvoeding naar Gaza wilden brengen, het maakt niet uit dat ze gelijk hebben wanneer ze in ieder geval íets tegen het stelselmatig afknijpen van de Palestijnse bevolking proberen te doen, je moet je gewoon niet bemoeien met zaken waar je je niet mee moet bemoeien. En als je dan je billen brandt, dan moet je op de blaren zitten, zo is de teneur.
Uiteindelijk werd Breytenbach van terrorist een held
Maar ik wil het omdraaien. Ik wil het omdraaien omdat ik weet dat het uiteindelijk omgedraaid wordt. Want Breyten Breytenbach kwam vrij en de Apartheid verdween en Zuid-Afrika werd een land dat niet meer gestoeld was op een systeem van onderdrukking en racisme. Het kostte jaren, het kostte decennia, maar uiteindelijk werd Breyten Breytenbach van terrorist een held. Maar zijn cipiers, en ook ieder die schouderophalend op die cipiers en de eenzame opsluiting van Breyten Breytenbach reageerden, die moesten zich schamen. Ze hadden van hun eigen onachtzaamheid kunnen weten, ze waren op hun lippendiensten aan de onrechtvaardigheid gewezen, maar ze kozen ervoor om weg te kijken van die jongen in die cel met een te sterke mening uit Kafferskuilrivier.
Als je dat doet, moet je uiteindelijk, na jaren, toch nog op de blaren zitten. Zo zal het met hen die hun schouders over die jongens en meisjes die naar Gaza voeren ophalen uiteindelijk ook gaan. Aan ons de vraag of je zin in die uiteindelijke blaren hebt.
