De Molukse graven op de begraafplaats in Finsterwolde krijgen nieuwe stenen. Foto: Archief/Huisman Media
Het Molukse meisje Sara was acht jaar jong toen ze op 18 juni 1957 in een sluis bij het zogenaamde Ambonezenbosje in de Carel Coenraadpolder verdronk. Na bijna zeventig jaar is Sara herbegraven in Finsterwolde. Ze ligt nu bij de andere tien Molukse graven. „Een waardige rustplaats”, volgens de nabestaanden.
Sara Surilatu lag tot donderdag op een eenzame, uiterste hoek op de begraafplaats in Finsterwolde begraven. „Ze is nu herbegraven en ligt bij de andere tien Molukse graven. Dat is met respect gedaan in bijzijn van haar broer, zijn kinderen en andere mensen uit de Molukse gemeenschap.”
Harm-Evert Waalkens blikt terug op een uiterst emotioneel en aangrijpende herbegrafenis. Hij, Finsterwolmer en lid van Dorpsbelangen Finsterwolde, onderhoudt al jarenlang de graven. Een paar jaar terug startte het overleg om Sara te herbegraven.
„Die kar hebben we niet alleen getrokken. Vertegenwoordigers van werkgroep Molukse graven, Dorpsbelangen Finsterwolde, leden van de Molukse gemeenschap in Foxhol en Appingedam en de gemeente Oldambt zijn ook betrokken”, zegt Waalkens. „En uiteraard familie. Dat was nog een zoektocht. Uiteindelijk hebben we haar broer gevonden, die woont in Wageningen.”
Waalkens weet zelf hoe de Molukkers in het Ambonezenbosje in barakken werden ondergebracht. „Met de slagerszoon uit het dorp hebben we weleens vlees naar ze gebracht. Dan komt zo’n herbegrafenis heel dichtbij. Ik ben blij dat er nog een informatiebord wordt geplaatst met daarop informatie over het Ambonezenbos. En er komt nog een social sofa. Die bank is besteld. Geld speelt geen rol.”
Het verhaal moet levendig worden gehouden
„Het verhaal verdampt als je niets doet. Wij willen het verhaal levendig houden. Wat dat betreft ben ik blij dat ons kabinet voornemens is om excuses te maken voor wat de Molukkers is aangedaan 75 jaar geleden. Het is een begin.”
Het graf van Sara. Eigen foto
De graven van de Molukkers in Finsterwolde zijn twee jaar geleden enigszins opgeknapt. Letters waren bijvoorbeeld niet meer te lezen. Maar afdoende was de opknapbeurt niet. Uiteindelijk is besloten om nieuwe graven, of zoals Waalkens het noemt: monumenten, te laten maken. „Dat vinden wij niets meer dan passend.”
Nog deze zomer worden de grafstenen vervangen. Natuursteenbedrijf De Weijs uit Winschoten is er al mee bezig. „We wilden het afgerond hebben bij de 75-jarige herdenking, maar dat lukte jammer genoeg niet. Toen is besloten om de herbegrafenis van Sara op haar verjaardag te laten plaatsvinden: 18 juni. Daarmee kreeg de herbegrafenis een extra dimensie.”
Waalkens zei het al eerder: het was een zeer emotionele, respectvolle herbegrafenis. Er werd een Maleisisch lied gezongen en een gedicht voorgelezen, toegespitst op Sara. Op basisscholen in Siddeburen en Appingedam wordt met lesbrieven al aandacht gegeven aan de Molukse geschiedenis. De basisschool in Finsterwolde start er ook mee na de zomer.
„Het heeft me geraakt”, blikt burgemeester Cora-Yfke Sikkema van de gemeente Oldambt terug op de begrafenis. Ze vindt een graf meer dan een plek waar iemand begraven ligt. „Het is een plek waar herinneringen blijven bestaan. Waar familie kan terugkomen. Waar een naam zichtbaar blijft.”
Sara en de anderen die begraven liggen in Finsterwolde, woonden allen in het Ambonezenbosje, een barakkenkamp aan de dijk bij de Dollard. „Daarmee zijn hun levens verbonden met deze omgeving en met de geschiedenis die groter is dan deze begraafplaats alleen”, vertelt Sikkema.
Sikkema weet dat de pijn die de Molukse gemeenschap nog steeds voelt nog altijd doorwerkt. „Juist daarom is erkenning belangrijk. Niet alleen lokaal, maar ook landelijk. Ik hoop oprecht dat dat excuses wordt aangeboden namens de Nederlandse regering. Niet dat alles dan is opgelost, maar omdat erkenning van het verleden kan bijdragen tot begrip, respect en verbinding voor de toekomst”, aldus Sikkema.
Sara is herbegraven. Foto: Privé collectie
Nationaal monument
Premier Rob Jetten houdt zondag een toespraak bij de onthulling van een nationaal monument voor Molukkers in Rotterdam. Mogelijk maakt hij namens de regering excuses aan de Molukse gemeenschap.
Dinsdag wordt er in de Tweede Kamer ook gestemd over een plan van Don Ceder (CU) dat het kabinet onder meer oproept om onafhankelijk onderzoek te doen naar het verblijf van Molukkers in Nederland. Het doel van het onderzoek is om te ‘komen tot een proces van erkenning en een passend gebaar dat recht doet aan de gemeenschap en de gemeenschap versterkt’, staat in de motie van Ceder. Die is ondertekend door alle fracties behalve die van de PVV, FVD en Mona Keijzer.
In 1951 werden Molukse militairen en hun gezinnen naar Nederland gehaald, waar zij onder slechte omstandigheden kwamen te leven. Het zou om een tijdelijk verblijf gaan, maar dat bleek niet waar te zijn. Een van de onderkomens was in het zogenaamde Ambonezenbosje in de Carel Coenraadpolder in Finsterwolde.
