Duizenden artsen en ouders bepleiten uitstel smartphone. ‘Aandacht van onze kinderen is verdienmodel van techreuzen’

Ze zag een keer op tv dat koning Willem-Alexander z’n dochters een mobiele telefoon beloofde op hun 10de verjaardag. ,,Mooi’’, dacht Nelleke Karst uit Groningen. ,,Zo gaan wij het ook doen.’’

Haar kinderen waren op dat moment nog klein, de telefoon was iets van later. Inmiddels zijn ze 9 en 11, Nelleke vindt ze te jong voor een smartphone. Ze krijgen er een als ze naar de middelbare school gaan.

Ook al zijn haar kinderen praktisch de enigen in hun klas zonder een smartphone, ze morren er niet over. Nelleke is tevreden over haar keuze. ,,Ze zijn minder met een scherm bezig. Natuurlijk kijken ze graag YouTube, maar dat doen ze op de iPad of tv thuis, waar wij er meer zicht op hebben.’’

Ze kent het Ouderpact, dat inmiddels door de ouders van ruim 35.000 kinderen in Nederland is ondertekend. Het komt uit de koker van Smartphonevrij Opgroeien (SVO), een collectief van ouders dat de wens heeft om kinderen op z’n vroegst op hun 14de een smartphone te geven.

,,Ik ben vóór de smartphone’’, zegt Daniëlle Batist (41) uit Utrecht, een van de initiatiefnemers van SVO. ,,Maar niet voor m’n dochters van 9 en 7. Hun brein is nog niet klaar om met zo’n verslavend, tijdrovend ding om te gaan. Ik stel de smartphone uit, maar ik wil ook niet dat m’n kinderen buiten de boot vallen.’’

Ze ging op zoek naar oplossingen, zag dat in ons omringende landen ouders afspraken maakten: hun kinderen kregen geen telefoon voor hun 14de. ,,Het helpt als je weet dat je niet de enige bent zonder smartphone. Aan de keukentafel zijn we begonnen: eerst een appgroepje op school op zoek naar andere ouders die de smartphone wilden uitstellen. En via onze site is nu zichtbaar dat er leerlingen zonder smartphone zijn op minstens 4000 van de 6500 basisscholen. Het breidt zich uit als een olievlek.’’

Sinds afgelopen zaterdag hebben ruim 2000 artsen, deskundigen en wetenschappers de uitgangspunten van Smartphonevrij Opgroeien ondertekend, in een zogeheten brandbrief aan de regering. ,,We merkten dat zij onze zorgen herkenden’’, zegt Batist.

Een van die deskundigen is klinisch psycholoog Renate Neimeijer (39) uit Haren, moeder van vier jonge kinderen. ,,Je moet kinderen en adolescenten niet zomaar blootstellen aan sociale media. De aandacht van onze kinderen is het verdienmodel van techreuzen.’’

Alle uren die kinderen besteden aan sociale media, redeneert Neimeijer, beroven hen van hun nieuwsgierigheid en vaardigheden in het echte leven.

En dat merkt Neimeijer als psycholoog. ,,Ik zie kinderen van 4 van wie de ouders denken dat ze adhd hebben. Blijkt dat ze 5 tot 6 uur op de iPad bezig zijn. Die schermpjes zijn passief, ze belemmeren de taalontwikkeling, de motorische ontwikkeling, de sociale interactie, de creativiteit en de verbeelding. Ik zie kinderen die niet goed kunnen praten, zich niet kunnen concentreren en moeilijk sociaal contact kunnen maken. Soms lijkt er een relatie met schermgebruik.’’

De schermtijd van kleine kinderen gaat later over in smartphonegebruik waarbij volgens Neimeijer vooral social media hun tol eisen. ,,Die spiegelen ons een perfecte wereld voor. Dat geeft jonge gebruikers stress, ze denken aan ideaalbeelden te moeten voldoen en het gaat 24 uur per dag door.’’

Volgens haar leren kinderen razendsnel en krijgen ze de smartphone met gemak onder de knie als ze die op hun 14de krijgen.

Mediapedagoog Harry Hol (52) ziet voordelen als kinderen in groep 8 een smartphone krijgen. ,,Dan kun je als ouders nog meekijken en bijsturen. Op hun 14de gaan ze vaak al hun eigen gang.’’

Hij begrijpt volkomen dat ouders en artsen de smartphone willen weghouden van kinderen beneden de 14. Het grote probleem schuilt volgens hem in de algoritmes waarop sociale media zich baseren. Die versterken de emoties van kinderen, die drijven hen in een fuik die in niets op de werkelijkheid lijkt.

Hol waarschuwt ook voor de alomtegenwoordigheid van de smartphone. ,,Niemand vindt het fijn dat ie altijd gefilmd of gefotografeerd kan worden. Kinderen zeker niet. En het is niet goed voor ze dat hun ouders via de smartphone continu weten waar ze zijn. Een kind moet leren om op eigen benen te staan.’’

Hij denkt dat het een utopie is dat sociale media een leeftijdsgrens krijgen. Het is volgens hem aan de ouders om hun kinderen uit te leggen wat er mis is met sociale media. Bovenal vindt hij dat ouders het goede voorbeeld moeten geven.

Oscar Kamstra (39) uit Haren heeft twee kinderen, van 2 en 5. Via zijn vrouw, directeur op een basisschool, leerde hij het boek Generatie Angststoornis kennen. Het gaat over de schadelijke neurologische en sociale effecten van sociale media op kinderen. ,,Het opende ons de ogen. Via een vriend hoorden we van het Ouderpact, dat hebben wij toen ook getekend.’’

Tip van Oscar? ,,M’n vrouw en ik leggen onze telefoons aan het einde van de dag weg. Als de kinderen in bed liggen, pakken we ‘m weer. En dan blijken we bijna niets gemist te hebben.’’