Medicijnresten uit het water halen lukt goed: wordt onze Waddenzee vrij van diclofenac?

Drie jaar geleden startte het miljoenenproject ‘Regain’ bij de rioolwaterzuiveringsinstallatie Garmerwolde. Er werden drie opties onderzocht om water te ontdoen van medicijnresten. Alle manieren blijken nu goed te werken, en dus gaan North Water en Waterschap Noorderzijlvest opschalen. Het doel: een Waddenzee die over enkele jaren vrij is van vieze stofjes als diclofenac. Daarover spraken zij donderdag in het Waddencentrum in Lauwersoog.

Medicijnresten komen vanuit het toilet in het riool en komen vroeg of laat terecht in het oppervlaktewater. Daar hebben ze flinke invloed op het onderwaterleven. Zo leiden hormoonverstorende stoffen tot vervorming bij vissen en kikkers en wordt de vruchtbaarheid lager. Ook vervuilen de resten ons potentiële drinkwater of dat van ons vee.

De drie technieken maken korte metten met medicijnresten. Elke methode heeft zijn eigen manier om rioolwater schoon te krijgen. De ‘Bodac-installatie’ zuigt reststoffen uit het water met actieve kool – hetzelfde spul als in de zwarte Norit-diarreepilletjes – en zet dit biologisch om. De ‘capillaire nanofiltratie’ trekt vies water door een fijn membraan waarin medicijnresten achterblijven. En de derde optie, rietvelden, zorgen dat vervuild water bezinkt en stoffen op natuurlijke wijze afgebroken worden door de planten.

Dat alle manieren werken, wisten we op zich al, want het zijn bestaande en bewezen technologieën. De rioolwaterzuivering in Emmen gebruikt de reiniging met actieve kool al ruim tien jaar succesvol. Toch worden de methoden nog niet op grote schaal gebruikt of met het doel om medicijnresten te filteren. Dat dat kan, bewijst het Regain-project. Stoffen als venlafaxine (antidepressivum), diclofenac (ontstekingsremmer) en metoprolol (bloeddrukverlager) in het oppervlaktewater zijn dan verleden tijd.

Het water is volgens de betrokken partijen zó effectief schoongemaakt dat het niet alleen voldoet aan de strenge Europese normen van 2045 maar ook een duurzame bron kan worden voor industriewater. Dat lijkt goed nieuws, want de vraag naar zoetwater voor de industrie in het havengebied van Eemshaven en Delfzijl neemt toe. Dat komt met name door datacenters, recyclingbedrijven en producenten van groene waterstof. Zij hebben water nodig voor koeling, reiniging en stoom.

Het verwerken van rioolwater naar productiewater is belangrijk voor het vestigingsklimaat voor bedrijven, vertelt Perry van der Marel, directeur van North Water. „Als ondernemers een fabriek willen bouwen, kun je moeilijk zeggen: ‘soms heb je water, maar soms is er door klimaatverandering niet genoeg water’.”

Door rioolwater als bron voor industriewater te gebruiken, wordt de watertoevoer constanter en zekerder. „We zijn dan dus niet langer afhankelijk van alleen oppervlaktewater.”

Niet al het extra gezuiverde water gaat naar North Water. Het grootste deel wordt gewoon terug in de kanalen en rivieren gebracht. „Daar zorgt onze aanpak voor een hogere natuurwaarde en een betere volksgezondheid”, vult Julia Finkielsztajn, directeur van Noorderzijlvest, aan.

Met de nieuwe methoden worden met name stofjes in pijnstillers uit het rioolwater gefilterd. Al zal Eemskanaal noch Waddenzee voorlopig helemaal vrij van medicijnresten zijn. Veel vervuild oppervlaktewater komt van verderop uit de ‘keten’, het is water dat niet door de rioolwaterzuivering in Garmerwolde komt.

Bovendien laten ook de drie geteste methodes wel kleine beetjes medicijnresten door. „Maar het scheelt zeker een slok op een borrel”, zegt Van der Marel van North Water. „We zien dat we op de goede weg zitten.”

Finkielsztajn deelt die blijdschap, maar is ook realistisch. „Ik had gehoopt op een silver bullet-oplossing, maar daar is het probleem te complex voor. We leren veel van de resultaten, maar het is niet zomaar even in de praktijk toegepast.”

Een voorbeeld: de medicijnresten zijn dan wel uit het water, maar voor toepassing in de industrie moet nog weer extra reiniging toegepast worden om zouten (chloriden) uit het water te halen. Anders is het water nog altijd niet zuiver genoeg voor industriewater. Dat vergt weer extra zuiveringsstappen en investeringen.

Het weerhoudt de partijen er niet van om op te schalen. North Water, met een industriewaterlocatie op de rioolwaterzuivering in Garmerwolde, wil deze zomer beginnen de capaciteit te verdubbelen, om meer bedrijven aan te sluiten op zoet water. Noorderzijlvest haakt aan en wil in de komende jaren een vierde stap toevoegen aan de bestaande rioolwaterzuivering, waarmee afgerekend wordt met medicijnresten.