Politiek Midden-Drenthe zit in de maag met conflict Lievingerveld: 'Alleen maar verliezers'

De VVD, Gemeentebelangen BBB en Onafhankelijk Midden-Drenthe drongen aan op de extra vergadering. Het is woensdagavond aan verantwoordelijk wethouder Rieja Raven (PvdA/GroenLinks) om tekst en uitleg te geven. Tot nu toe sprak de politiek er alleen achter gesloten deuren over.

Een extra raadsvergadering naar aanleiding van de bouw van vier relatief kleine starterswoningen, een aannemer die failliet is verklaard, een raadslid dat is opgestapt en een woonwijk waar woede en frustratie overheersen. Hoe kon het zover komen?

Vier bewoners van de experimentele wijk Lievingerveld in Beilen stapten in februari vorig jaar naar de ‘gebiedsregisseur’ van de gemeente met het plan om HoutenHûs vier starterswoningen in hun wijk te laten bouwen. Het bouwbedrijf van Han Schotanus zat in financiële problemen. Al zijn geld zat in vier cascowoningen op zijn terrein in Kollum. Kon hij die prefab-huizen verkopen, dan zou hij weer geld hebben om zijn andere bouwactiviteiten te kunnen uitvoeren. Drie van de vier initiatiefnemers, onder wie toenmalig CDA-raadslid Egbert Kraal, hadden daar belang bij. Ze hadden zelf een onafgebouwd huis van HoutenHûs.

De gemeente, eigenaar van de bouwgrond in de wijk, had een gebiedsregisseur in dienst die daarover ging. Uit e-mailverkeer blijkt dat de ambtenaar en zijn naaste collega van het begin af positief waren over het plan. Ze lichtten wethouder Rieja Raven in en dachten actief mee met de initiatiefnemers. Alles werd in gang gezet: een makelaar zette de vier woningen in de verkoop, vond gegadigden en de koopcontracten werden opgesteld.

Het zat alleen nog vast op de grond, die de gemeente moest verkopen. Ambtenaren van de afdeling grondzaken ontdekten afgelopen zomer dat er volgens hen regels waren omzeild, onder meer bij de selectie van de kandidaat-kopers. Zij trapten op de rem, zochten dingen uit en wonnen advies in. Dit riep onvrede op bij de vier initiatiefnemers.

Volgens Midden-Drenthe zette toenmalig raadslid Kraal enkele ambtenaren en wethouder Raven onder druk om de plannen snel voort te zetten. Dit benoemde de gemeente in een rechtszaak, die de aannemer afgelopen najaar tegen Midden-Drenthe aanspande. Kraal ontkent dit zelf stellig, net als de beschuldiging dat hij als raadslid (met een tot april 2024 onafgebouwd huis) twee petten op had.

Er volgden gesprekken op het gemeentehuis met onder meer Schotanus en de initiatiefnemers om de boel weer vlot te trekken. Toen ontdekten de ambtenaren van grondzaken naar eigen zeggen pas hoe penibel de financiële situatie van HoutenHûs was. Daarna kwam Midden-Drenthe met de eis dat ze de grond alleen aan de starters wilde verkopen als die een afbouwgarantie, bij bijvoorbeeld de Stichting Bouwgarant, afspraken met het bouwbedrijf. Mocht HoutenHûs failliet gaan, dan zouden de jonge starters niet met een financiële strop achterblijven. De gemeente zag dit als haar zorgplicht.

Ondertussen benaderde de initiatiefgroep uit onvrede de gemeenteraad. Die werd in september door het college van burgemeester en wethouders twee keer achter gesloten deuren bijgepraat. Vanwege de privacygevoelige informatie over de aannemer kon dat niet anders, stelt Midden-Drenthe. Kraal stopte naar aanleiding van de hele kwestie als raadslid.

„Deze kwestie werd bij ons als raadsleden bekend toen wij afgelopen zomer werden benaderd vanuit de wijk. Toen moesten we met stoom en kokend water op het gemeentehuis komen”, blikt VVD-fractievoorzitter Arjan van Gelderen terug. „Als gemeenteraad hadden wij hier eerder actiever bij betrokken willen worden.”

Schotanus eiste bij de rechter dat Midden-Drenthe de eis voor een afbouwgarantie van tafel haalde. Hij zei dat de Stichting Bouwgarant nooit een afbouwgarantie afgeeft bij prefab bouwprojecten (zie kader). De rechter oordeelde dat hij dat niet goed had onderbouwd, waardoor de bouwer met lege handen stond. De gemeente kreeg daarnaast ook de nodige kritiek.

In haar zorgplicht had de gemeente niet zover hoeven gaan, vond de rechter. Ook was ze er kritisch over dat de alarmbellen over de slechte financiële situatie van HoutenHûs pas in de zomer afgingen op het gemeentehuis, terwijl dit in februari al bij de gebiedsregisseur en zijn naaste collega bekend was.

In een soort handleiding bij de openbaar gemaakte stukken voor de raadsvergadering komt de gemeente daarop terug. Midden-Drenthe nam die informatie destijds ‘voor kennisgeving aan’. ‘Liquiditeitsproblemen komen namelijk vaker voor bij aannemers’, aldus het college. Het plan voor de starterswoningen werd ‘mondeling afgestemd met de wethouder (Rieja Raven, red). De liquiditeitsproblemen werden genoemd, maar gezien bovenstaande niet als risico aangemerkt’.

Volgens Van Gelderen en zijn collega-fractievoorzitters van Gemeentebelangen BBB en Onafhankelijk Midden-Drenthe is het de hoogste tijd dat de kwestie nu in de openbaarheid wordt besproken. „We hebben als raad een controlerende rol en willen transparant zijn naar onze inwoners. Dit is een politiek gevoelig dossier. Als raad moeten we vooral gaan kijken wie welke rol heeft gehad”, zegt Van Gelderen.

Van Gelderen: „Ondanks die indrukwekkende hoeveelheid stukken die voorafgaand aan de raadsvergadering openbaar zijn gemaakt, blijven er genoeg vragen over. Wat is hier nu misgegaan? De gemeente heeft eerder gemeld dat ze een intern onderzoek is gestart. Dat doe je volgens mij alleen als je het idee hebt dat er dingen fout zijn gegaan. Toch heeft het college tot nu toe niet uitgestraald dat ze vindt dat er wat is misgegaan.”

Woningbouw is juist een speerpunt in Midden-Drenthe, zegt de leider van de oppositiepartij. „Er komen nog veel meer bouwprojecten aan, dan wil je niet dat zoiets nog eens gebeurt.”

„Ik mis wat nou precies het kantelpunt was op het gemeentehuis. Het project werd eerst zo enthousiast ontvangen en dan lijkt er vanaf juli opeens een andere wind te waaien”, zegt fractievoorzitter Jannes Kerssies van Gemeentebelangen BBB. Ondanks dat zijn partij in het college zit, is hij kritisch. „Ik vind dat ze dit proces op het gemeentehuis te ver hebben laten ontsporen. En dan moet je later alsnog ingrijpen. Ook verwijt ik het college gebrekkige communicatie naar de raad.”

Het interne onderzoek dat de gemeentesecretaris uitvoert op het gemeentehuis loopt nog. Ondertussen is de gebiedsregisseur, die de wijk van haver tot gort kende, weg. Ook is het bestuur van de beheersvereniging met ruzie opgestapt. De wijk moet zichzelf besturen met minimale bemoeienis van de gemeente, was het idee. Zo gelden voor woningbouw minder regels dan elders en moeten wijkbewoners de aanleg van straten en straatverlichting zelf regelen. Dit ligt stil nu veel mensen niet meer met elkaar door één deur kunnen.

Deze kwestie had door de politiek nooit binnenskamers op het gemeentehuis opgelost kunnen worden, meent Kerssies. „Over dit onderwerp spreken veel te veel mensen die niet in de politiek zitten. Als je deze kwestie niet in het openbaar bespreekt, blijft er altijd een zweem van vaagheid overheen hangen. Maar ik zit er beslist niet zo in dat ik vind dat wethouder Rieja Raven weg moet, hoor. Dat moeten we een jaar voor de verkiezingen ook helemaal niet willen”, nuanceert hij.

Daar is fractievoorzitter Gineke Radix van oppositiepartij Positief Vooruit het helemaal mee eens. „Deze kwestie kent alleen maar verliezers”, zegt zij. „Niemand heeft er wat aan als de gemeenteraad urenlang gaan zitten hakketakken over wat er is gebeurd. Er zijn aan beide kanten fouten gemaakt en natuurlijk moet de gemeente zich de kritiek van de rechter aantrekken, maar wat mij betreft moeten we vooral vooruit kijken”, klinkt het stellig.

Die mening delen meerdere collega’s. Van Gelderen: „Nu het niet goed gaat in Lievingerveld, kunnen we als gemeente niet zeggen: zoek het maar uit. We moeten de helpende hand bieden.” Radix: „Uit deze vergadering moet iets komen waarmee de wijk vooruit kan.”