De kunstenaar als clubwatcher. Karina, William Ludwig en Elen speelden met voetbalvereniging VVK

Zo op het oog is VVK een voetbalvereniging als alle andere. Sinds de oprichting in 1930 als Voetbal Vereniging Korreweg heeft de Groningse amateurclub al vele velden versleten en talloze spelers zien komen en gaan.

Toch keken de leden vreemd op toen drie nieuwelingen zich langs de lijn meldden. Karina Beumer, William Ludwig Lutgens en Elen Braga kwamen niet om contributie te betalen of te scoren, maar wilden wel spelen. Als kunstenaar, om precies te zijn.

Onder de hoede van kunstpodium Het Resort, dat eerder kunstenaars hun gang liet gaan in onder meer een bruin café en een snackbar, deed het drietal op en rond het sportcomplex aan de Iepenlaan in Groningen de afgelopen twee maanden inspiratie op voor een tentoonstelling die vanaf vrijdag te bezoeken is.

Gaandeweg raakte Karina Beumer (Peize, 1984) gefascineerd door het team van Dames 2. Het leidde tot een film en een installatie. De film toont een wedstrijd tussen Dames 2 en Dames 1. De eerste helft filmde Beumer zelf vanaf de zijlijn, de tweede helft zien we door de ogen van een middenvelder.

„Het ging mij niet om winnen of verliezen”, zegt Beumer. „Dames 2 van VVK heeft geen trainer. Ze moeten het samen oplossen: elkaar aanmoedigen, aanwijzingen geven, het met elkaar fiksen.”

Die collectiviteit vertaalde ze naar een installatie in de gang naar de kantine, waar een puzzle van houten spelers een erehaag voor bezoekers lijken te vormen. Het idee daarvoor ontstond in de kantine, waar Dames 2 wordt geëerd met een bescheiden vitrine. Wie kijkt naar wie? „Nu sta jij zelf in dat vitrinekastje”, zegt Beumer.

Een andere inspiratiebron was haar verzameling plaatjes en knipsels uit kranten van voetballers, meestal mannen. „Ik vind het mooi hoe ze sensueel en agressief tegen elkaar aanspringen”, vertelt ze. „Vooral spelers zonder bal en zonder doel vind ik spannend. Zie het als metafoor voor het leven: wij maken er het beste van, zonder vastomlijnd doel.”

William Ludwig Lutgens (Turnhout, 1991) keek niet zozeer naar het spel van VVK, maar vooral naar alles eromheen. „Ik heb geen achtergrond in voetbal”, zegt hij. „Wat mij meteen fascineerde was de derde helft: het sociale ritueel van drinken, samen zijn en ontspanning.”

Die cultuur vormde de basis voor It’s a sickness, een reeks sculpturen die doet denken aan voetbaldummies zoals die bij trainingen worden gebruikt. Lutgens vervaardigde figuren geïnspireerd op onder meer de Griekse god van wijn en plezier Comus (de zoon van Dionysos), de markante coach Fritz Korbach, een beeld van Wladimir de Vries op de Herebrug en een speler die liggend deel uitmaakt van een verdedigingsmuurtje.

Lutgens laat zien hoe schoonheid en lelijkheid samen kunnen gaan. Voor het eerst werkte hij met metaal, waarin hij als het ware spelers tekende met een plasmasnijder. „Dat heb ik hier in Groningen geleerd. Maar belangrijker nog: ik heb een wereld leren kennen buiten de kunstbubbel. Dit project haalde me uit mijn comfortzone.”

De in Brazilië geboren Elen Braga (1984) onderzocht hoe voetbal kan functioneren als collectieve ervaring, zonder winnaars en verliezers. Voetbal is voor haar meer dan een spel. „Ik ben ermee opgegroeid. Elke zondag wedstrijden kijken, voetbal op school en straat: het zit diep in de cultuur”, vertelt Braga, die al tien jaar in Antwerpen woont.

Die gelaagdheid maakte ze zichtbaar middels een sculptuur van twee vervormde voetbaldoelen die samen vier doelen vormen: The new goal. „Normaal draait voetbal om competitie: twee doelen, teams tegenover elkaar”, zegt ze. „Met meer doelen kan iedereen winnen. Of misschien hoeft winnen dan niet meer.”

Daarnaast ontwikkelde Braga een performance waarin dansers bewegingen uit het voetbal vertalen naar choreografie. „De warming-up voor een wedstrijd is eigenlijk al een soort dans. Voetbal is ook een performance.”

Als kunstenaar leerde Braga nauwer samen te werken. „Normaal werk ik alleen in mijn studio. Hier werk ik met een club, met dansers, met mensen buiten mijn bubbel. Dat idee van collectiviteit neem ik mee.” Bij VVK ontdekte ze wat volgens haar de kracht van een voetbalclub is: „Je staat er nooit alleen voor.”