Verkiezingsnacht in Emmen. Burgemeester Cees Bijl drukt de grote winnaar Rene van der Weide de hand. Foto: Jan Anninga
In de serie Deze week in... blikken we terug op bijzondere momenten. In 2014 veranderde Wakker Emmen, een van de grootste lokale partijen van Nederland, van hakkenbijtertje van de zittende macht tot een partij op het lokale pluche.
De wakkere Emmenaren hadden in maart van dat jaar huisgehouden bij de lokale gemeenteraadsverkiezingen. Daarbij werden traditionele bestuurderspartijen PvdA, CDA en VVD electoraal dwars door midden geknakt. Bij het optrekken van de kruitdampen stond de jonge politicus René van der Weide (toen 26 jaar) uit Klazienaveen plots met nog veertien partijgenoten klaar om de toko over te nemen.
De kiezer heeft altijd gelijk?
Dat de kiezer zogenaamd altijd gelijk heeft, daar hadden ze bij de fors verliezende partijen even geen boodschap aan. Hun massaal weggelopen kiezers waren op een onbehoorlijke manier verleid door de verlokkingen van de lokalo’s. De volgens hen populistische beloftes voor een windmolenvrije gemeente en gemakzuchtige tirades tegen het nieuwe centrum met dierentuin en theater was vals spel.
Bij de PvdA, sinds de Tweede Wereldoorlog oppermachtig in Emmen en omstreken, zinden ze op eerherstel. Ze mochten dan de verkiezingen hebben verloren, met hun ervaren onderhandelaars was de strijd aan de formatietafel een thuiswedstrijd. Ze zouden dat broekie Van der Weide en zijn secondant en anti-centrum-vernieuwer Jisse Otter wel even laten blijken wie de dikste politieke spierballen had.
Winnaar Van der Weide krijgt na de verkiezingsuitslag de felicitaties van PvdA-voorman Bouke Arends (rechts). Foto: Jan Anninga
Wakker Emmen kreeg het inderdaad flink te verduren in de beginfase van de onderhandelingen. Van der Weide wilde hoogstpersoonlijk een nieuwe coalitie smeden met één van de ervaren rivalen en een andere winnaar van de verkiezingen, bij voorkeur D66 of ChristenUnie. Maar zowel de zware verliezers als de kleine winnaars klonterden samen en namen Wakker Emmen van twee kanten in de mangel.
De moeilijkste en mooiste
Van der Weide kwam steeds vaster te zitten in het drijfzand van de Emmer politiek. Het was uiteindelijk raadsgriffier Harry Werkman die hem uit de penibele situatie hielp. De in 2021 overleden steun en toeverlaat van menig volksvertegenwoordiger kende wel iemand die het varkentje zou kunnen wassen: Bert Westerink uit Groningen. Iemand die ook als twintiger wethouder werd in een stad in het Noorden.
,,Ik was behoorlijk verrast’’, blikt Westerink nu terug. ,,Als uitgesproken christendemocraat heb ik nooit onder stoelen en banken gestoken hoe ik over lokale partijen denk. Ze hadden wel lef om juist mij te vragen voor de klus. Uiteindelijk bleek het de mooiste, maar ook moeilijkste formatie van Nederland te zijn.’’
Westerink nam de opdracht aan onder voorwaarde dat hij niet de loopjongen van Wakker Emmen zou worden.
Stront aan de knikker
In Emmen trof hij naast de wonden likkende wethouders van PvdA en CDA ook de hechte drie-eenheid D66-CU-LEF!. Die drie kleintjes wonnen weliswaar allemaal een zetel, maar met bij elkaar opgeteld net zeven stoeltjes in de raadzaal hadden ze weinig in de melk te brokkelen tegen het machtige Wakker Emmen.
,,Als we los van elkaar de stap zouden zetten, werden we een vierde wiel aan de wagen en meteen geofferd als er stront aan de knikker was’’, reflecteert CU’er Henk Huttinga, toen al twintig en inmiddels dertig jaar raadslid in Emmen. ,,Westerink wilde één op één met ons spreken, maar ik was bang ze ons dan tegen elkaar uit zouden speelden.’’
Henk Huttinga van de ChristenUnie. Foto: DVHN
Die weigering om apart op audiëntie te komen bij formateur Westerink effende volgens die laatste een ander pad. ,,Doordat zij het vertikten om met mij kennis te maken en PvdA en CDA wel kwamen opdagen voor een gesprek werd het dus een formatie met Wakker Emmen en die twee.’’
Dus togen die politieke aartsrivalen met veel oud zeer in de tas naar de onderhandelingstafel van de Stadse CDA’er. De inleidende beschietingen waren heel bewust niet op het gemeentehuis, werkplek van de wethouders, maar op neutraal terrein in een plaatselijk hotel.
Broodtrommel onder snelbinders
Westerink: ,,Er zat echt veel wantrouwen. Ze misgunden elkaar de zetels. PvdA en CDA waren boos op de harde aanvallen en Wakker Emmen stelde daar tegenover dat hen nooit een succesje werd gegund. Samen stenen stapelen was onmogelijk, ze hadden een fundament nodig.’’
Daarvoor had Westerink een konijn in de hoge hoed. De collega’s in de dop kregen van hem een opdracht. ,,Ze moesten hun drijfveren en kijk op de samenleving formuleren aan de hand van een thema. PvdA kreeg zorg, CDA economie en Wakker Emmen bestuurscultuur. Ze wilden natuurlijk meteen ruilen maar dat mocht niet van mij.’’
Schoorvoetend gingen de politici aan de slag. ,,Ik dacht wel even: wat hebben we nu aan onze fiets hangen?’’, blikt René van der Weide tien jaar later terug. ,,Maar het werkte wonderwel!’’
Westerink: ,,Het ging me ook helemaal niet om de uitkomst, maar om de oefening om je te kunnen verplaatsen in de ander. Er kwam een gesprek op gang over herkenbare en gedeelde beelden. Zoals hoe vroeger Emmenaren massaal met hun broodtrommels onder de snelbinders naar de fabriek gingen, maar nu werkgelegenheid veel onzekerder was. Tijdens die sessies verdwenen onderlinge muizenissen naar de achtergrond.’’
Huzarenstukje
Het blijkt een eerste essentiële stap naar het eerste lokale kabinet van PvdA-CDA en grootmacht Wakker Emmen. In 2018 mag Westerink zijn huzarenstukje herhalen en zetten de drie hun samenwerking voort. In 2022 wordt het CDA, na opnieuw een dramatische uitslag bij verkiezingen, uit de coalitie gewipt.
René van der Weide (36) verlaat binnenkort de politiek voor een baan als hoge ambtenaar. Het onderhandelingsgroentje vertrekt als ervaren rot in het politieke spel. Zijn belangrijkste les van de afgelopen tien jaar? ,,Je komt als Ajax en Feyenoord uit de verkiezingen, maar moet uiteindelijk samen als Oranje de gemeente besturen.’’
