Vlnr: advocaat Ronald van der Graaf, Douglas W., Bernhard Z., advocaat Nico Meijering, advocaat Simcha Plas en Jan B. Illustratie: Petra Urban
Een advocaat die zich bedreigd voelde door opsporingsdiensten, een koude en schimmelige cel waar een verdachte maandenlang bibberend in lag en ongekende zware observatiemiddelen. Alles blijkt uit de kast te zijn getrokken in de zoektocht naar de gestolen kunstschatten uit het Drents Museum in Assen.
Advocaat Dennis Vlielander heeft zich al twee dagen koest gehouden. Hij staat hoofdverdachte Chesley W. (37) uit Heerhugowaard bij die wordt verdacht van de kunstroof in het Drents Museum van vorig jaar.
De advocaat van het kantoor Hendrickx, Vlielander, Van der Graaf Advocaten schetst op de tweede zittingsdag in de rechtbank van Assen op boze toon hoe hij vlak na de arrestatie van zijn cliënt werd verwacht op een politiebureau. Om W. bij te staan bij zijn verhoor, maar daarvoor werd hij wel eerst in een aparte kamer gezet door drie opsporingsmedewerkers.
‘Laat mij als advocaat met rust’
Daar kreeg hij een niet mis te verstane on-Nederlandse boodschap. „Mij is verteld dat ik medeverantwoordelijk zou zijn als ik er niet voor zou zorgen dat de gestolen kunstschatten terug zouden komen”, hield hij de rechters in de rechtbank van Assen op hoge toon voor. Hij moest dat regelen met zijn cliënt. De zaal luisterde vol ongeloof.
Er is – „uiteraard niet” – geen proces-verbaal van gemaakt. Dus papieren of digitaal bewijs is er niet. Maar de advocaat blijft erbij en is oprecht woest. „De voorzitter van de rechtbank kent mij. Ik zou dit nooit beweren als het niet is gebeurd.”
Vlielander schetst daarmee hoe ver de opsporingsdiensten zijn gegaan om niet alleen W., maar ook hem onder druk te zetten. „Ik heb dit als hoogst onplezierig ervaren. Laat mij met rust. Ik ben geen verdachte en doe slechts mijn werk. Ik ben een advocaat.”
Het is een van de vele voorbeelden die tijdens de twee zittingsdagen rondom het strafproces Aurum (latijn voor goud) naar voren kwam, van hoever de autoriteiten durfden te gaan om deze zaak op te lossen. En vooral: om de gestolen Roemeense kunstschatten – de gouden helm van Coțofenești en drie gouden armbanden – ongeschonden terug te halen.
De internationale druk was enorm. Binnen- en buitenlandse veiligheidsdiensten hielden zich ermee bezig. De advocaten vreesden afgeluisterd te worden door inlichtingendiensten.
De drie hoofdverdachten kregen het zeker voor hun kiezen. Chesley W. werd rillend van de kou in een scheurpak in een ijskoude cel gevonden nadat hij net was verhoord. Zonder advocaat, benadrukte zijn andere advocaat Ronald van der Graaf die repte over mogelijke „schending van mensenrechten”.
W. blijkt zelfs een schadevergoeding te hebben gekregen nadat een klachtencommissie van de gevangenis in Krimpen aan de IJssel hem gelijk had gegeven. Hij lag ruim drie maanden in een tochtige cel vol met schimmel en ongedierte voordat de klachtencommissie hem daar met spoed uit haalde. W. gaf op de eerste zittingsdag al aan „als een dier” te zijn behandeld.
Undercoveragenten waren ‘bepaald geen koorknaapjes’
Medeverdachte Jan B. (21) is zwaar onder druk gezet door meerdere undercoveragenten – „allerminst koorknaapjes” – die deden alsof zij voor een ‘baas in het Midden-Oosten’ de geroofde kunst wilde kopen. Als Oost-Europese criminelen zetten ze B. onder druk. Maar er was ook druk richting zijn jongere broertje en zijn moeder, met wie hij samenwoont.
De inzet van de geheim agenten is alle grenzen overgegaan, oordelen advocaten Nico Meijering en Mirre Dijk van Ficq Advocaten. Zij staan Jan B. bij en volgens hen is het undercovertraject deels een „soort van verhoor” geweest. B. kreeg geregeld te horen dat „de baas boos kon worden” als zou blijken dat hij zou hebben gelogen. En hem zou zijn toegebeten door de ‘Oost-Europese criminelen’ dat hij achterin de kofferbak kon belanden met een „kankergat in je hoofd”.
Meijering spreekt over „evident grensoverschrijdende druk”. En niet alleen tegen Jan B., maar ook tegen zijn broertje en andere familieleden.
Tegelijkertijd zei de advocaat dat B. zijn „verantwoordelijkheid wil nemen voor wat er gebeurd is”. En dat hij samen met Chesley W. een deal („procesafspraken”) heeft gesloten om de kunstschatten terug te laten keren.
Water bij de wijn
Zonder die procesafspraken zou er een veel groter punt zijn gemaakt van de inzet van undercovers. Maar ze hebben in aanloop naar de deal „een scheut water in de wijn gedaan” en kwamen er daarom niet superuitgebreid op terug. Tegen B. en W. is 44 maanden cel geëist.
Hoe anders was dat met de derde verdachte: Bernhard Z. (35). Hij heeft geen afspraken gemaakt met justitie en hoorde 5,5 jaar cel. Z. claimt nooit in het Drents Museum te zijn geweest. Ondanks dat hij betrokkenheid bij de roof ontkent is Bernhard Z., volgens zijn advocate Simcha Plas van Kötter, L’Homme & Plasman Advocaten, „ongewild een bekende Nederlander geworden”.
‘Schandpaalmethode door justitie’
De foto en volledige naam van Bernard Z. en Chesley W. werden daags na hun arrestatie (vier dagen na de roof) online gezet. Minister van justitie David van Weel (VVD) gaf daarna een interview waarbij volgens de advocaten van Z. „alle onschuldpresumptie” overboord werd gekieperd. Volgens hen was het simpelweg „een schandpaalmethode”.
„De minister van justitie zei: dit is de dader. We zoeken alleen nog de buit. Terwijl er helemaal geen definitief bewijs ligt dat mijn cliënt binnen is geweest in het museum... Dat gaat echt alle grenzen over”, vertelde de andere advocaat van Z., Micha Jonge-Vos die dan ook vindt dat Bernhard Z. vrijgesproken moet worden.
Zijn kantoorgenoot Plas zaaide daarbij nog twijfel over de dna-sporen die zijn gevonden van hun cliënt. Die sporen zijn nooit in het museum gevonden. De officier van justitie zei wel dat er geen verzoeken binnen waren gekomen van Z. of zijn advocaten voor extra dna-onderzoek. Er was dan ook sprake van een „selectieve benadering van bewijsmiddelen”, vindt het OM.
De rechtbank neemt vanwege de impactvolle zaak en door de procesafspraken langer de tijd om tot een uitspraak te komen. Die wordt over zeven weken verwacht.
