Een afgehakt gebouw als apocalyptische vleermuizentoren: circulair slopen in de lift

Wat is er nou lekkerder dan met de sloopkogel in één adem een gebouw naar beneden halen? Nou, héél behoedzaam een gebouw leegstrippen, als je het Koen Rooseboom van sloopbedrijf Bork vraagt.

Nederland zet in op een volledig circulaire economie in 2050. De bouw wil hierin voorop lopen, want grondstoffen voor beton, techniek, staal, stenen: alles is eindig. Om de aarde niet helemaal leeg te trekken, zullen we dus moeten hergebruiken. Het bedrijf Bork is daar voorloper in. Daarom nemen ze sinds begin dit jaar de sloop van het oude kantoorpand van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) in Assen voor hun rekening. Circulair én emissieloos, dus met elektrische kranen.

Rooseboom wijst op een berg rode bakstenen, terwijl hij over het sloopterrein aan de Mandemaat in Assen loopt. Die stenen komen straks in ‘schanskorven’, een soort metalen rasters waarmee straks in de nieuwe kantoortuin muurtjes worden gemaakt voor insecten en rotsplantjes.

„Ons vak verandert van een traditionele sloper naar een demontagebedrijf. Je wordt ook gelijk leverancier voor bouwmaterialen.” Bork heeft de loods vol staan met materialen die ze doorverkopen uit eerdere gesloopte panden.

Een van de meest circulaire keuzes in de sloop en herbouw van dit pand, doet bijna wat apocalyptisch aan. Te midden van het bouwpuin, staat een afgehakt deel van het oude gebouw nog fier overeind. Zelfs de ramen en deuren zitten er nog in. Het is bedoeld als woonplaats voor de kolonie van honderden vleermuizen die in het oude RVO-pand huisden. Een ecoloog en architect zullen het verfraaien en vleermuis-aantrekkelijk maken met speciale kieren en muren.

Op het sloopterrein in Assen is ook Pieter Kramer is aanwezig. Hij is bouwplaatsmanager van Hegeman Bouw & Infra. Niet eerder hoefde hij zich zo erg te bemoeien met de sloop. Maar in een circulair systeem is sloop veel meer onderdeel van de bouw. Naast de bouwkeet staan grote zakken dakgrind en containers met tapijttegels, nooduitgangbordjes, brandslanghaspels, plafondplaten, glas en dakisolatie. Allemaal gered uit het oude gebouw, bedoeld voor het nieuwe pand.

Niet alles kan één-op-één terug. De dakisolatie is in stroken gezaagd en wordt straks gebruikt voor funderingsisolatie. De nooduitgangbordjes hebben volgens de nieuwste eisen andere pictogrammen nodig. Kleine ingreepjes voor een tweede leven.

Andere producten zoals de horecakeuken en cv-ketels zijn verkocht. Bedrijven en particulieren komen erop af. Niet om een goedkope deal te krijgen, want slopen is arbeidsintenstief en dus gaan de producten niet weg voor een schijntje. Vaak doen mensen het omdat ze achter de circulaire gedachte staan. „Circulair slopen kost tien procent meer dan ‘regulier slopen”, schat Rooseboom. Ook kost het meer tijd.

Het RVO-pand dat hier stond was vijftig jaar oud. De overheidsdienst wilde de gebouwen laten opknappen en energiezuiniger laten maken. Maar toen het projectteam van Hegeman alles op een rijtje zette, bleek nieuwbouw duurzamer dan opknappen.

Dat zag het RVO wel voor zich. Het oude gebouw was hokkerig, het nieuwe wordt demontabel. De ramen, installaties, zelfs de gevel – noem maar op – alles is afzonderlijk te vervangen. De binnenruimtes zijn eenvoudig opnieuw in te delen. „Dat is handig, want iedere zeven, acht jaar verandert de visie”, zegt Kramer. „We hebben flexplekken en kantoortuinen gehad. Nu werkt men met ‘bruis-ruis-rust-werkplekken’, zodat iedereen kan kiezen waar hij zich lekker bij voelt.”

Volgens Rooseboom gaat er bij de sloop van dit pand maar een fractie materiaal verloren. „Stukjes isolatiemateriaal, asbest of kozijnen met chroom-6-verf.” Ook staal en beton wordt opnieuw gebruikt. Dat is op zich niet nieuw, van beton wordt al veel langer granulaatbeton gemaakt. Maar Bork investeerde recent in de aanschaf van een nieuwe machine die beton schuurt en zeeft, en zo de vulstof er weer uit kan halen. Hiermee kan weer hoogwaardiger beton gemaakt worden.

Toegegeven: het was circulairder geweest om het RVO-pand te renoveren dan opnieuw te bouwen. Maar nu komt er een gebouw voor in de plaats met een – in potentie – oneindige levensduur. En dat is met het oog op de toekomst wel weer duurzamer. Het ontwerp en alle details en afmetingen komen in een 3D-model met een soort montagehandleiding. Mocht de RVO ooit aangeven: ‘over drie jaar vertrekken we uit Assen’, dan gaat er niks verloren. Rooseboom: „Een architect met een bouwproject kan dan in het 3D-model alle ramen aanklikken en reserveren voor over drie jaar.”

Zeker als we tegen die tijd ook true pricing hebben (milieudruk zoals CO2-impact van een product verwerkt in de prijs), zal dit aantrekkelijk worden, voorspelt Rooseboom.

Zo ver zijn we nog niet. En in de tussentijd is circulair slopen en bouwen af en toe best nog wel een beetje behelpen.

Zo vraagt Kramer zich af of de opnieuw gebruikte plafondplaten nog wel voldoen aan de actuele geluidseisen. „Daarom gaan we een proefopstelling bouwen om geluidstesten te doen met die tweedehands plafondplaten. Dus we bouwen een kantoor na met complete vloeren, vloerbedekking, houtstructuren, ballastlagen.”

En als het niet voldoet? „Dan moeten we even met de opdrachtgever om tafel, daar komen we wel uit.”