Peter Schouten, onze man in Buenos Aires. Foto: privé
Ik sta op het punt een waanzinnige wereld binnen te stappen. Wat kan ik hier op deze zonnige zaterdagmiddag verwachten? De lucht lichtblauw alsof het heelal zich gedrapeerd weet in de Argentijnse vlag, limoengroene monniksparkieten kwetteren hun laatste nieuwtjes aan elkaar door. Op het moment dat Alfredo zijn rode Fiat tot stilstand brengt, stuiven de eerste hoofdrolspelers extatisch zijn bolide tegemoet.
Ik lach binnensmonds bij het horen van de uit de opgestelde luidsprekers schallende klanken van The Cranberries’ megahit Zombie. Ik ben nu al fan. En dan te bedenken dat dit ritueel sinds 1991 plaatsvindt.
Onze M/V
LC en DVHN en publiceren iedere week een column van Onze Vrouw/Man, een van de acht mediacorrespondenten uit een ander continent.
Alfredo Olivera, destijds student psychologie, kwam met een lumineus plan – zo blijkt nu, toentertijd fronste men flink de wenkbrauwen. Hier in het psychiatrisch ziekenhuis José T. Borda begon hij Radio La Colifata. Het zou een doorslaand succes blijken vanuit deze door muren omringde geïsoleerde minisamenleving.
Zet een groep neuropsychiatrische patiënten bij elkaar in een grote kring onder de bomen en laat ze via de rondgaande microfoons communiceren met de buitenwereld. Geef ze een stem en haal het stigma weg, dacht Alfredo. Hij was de eerste in de wereld die live vanuit een psychiatrisch ziekenhuis radio maakte.
Pakweg 25 colifatos (vrij en liefkozend vertaald als ‘gekkies’ uit het lunfardo, het iconische slang van Buenos Aires) zijn te gast in hun eigen radioshow. Elke zaterdag via 100.3 FM krijgt de buitenwereld weet van hun binnenwereld.
Peukje?
„Heb je een peukje voor me?”, krijg ik geregeld tijdens de uitzending voorgelegd. Meewarig en vol ongeloof word ik aangestaard wanneer ik vertel dat ik niet rook. Zij bijna allemaal wel. Shagjes worden gerold, gerookt en gerecycled. Onrustige benen laten de radiosterren ronddrentelen terwijl Alfredo en zijn team heen en weer banjeren met de microfoons. Altijd in contact met de collega die vanachter de tafel het mengpaneel bestiert en de twee laptops die tien jaar geleden zijn gedoneerd door goeddoeners uit Nederland.
Gangmaker Hugo blijkt een instant grappenmaker. De 91-jarige giert het uit dat het gisteren de Dag van het Voorbehoedsmiddel was, vandaag Valentijnsdag en er ondertussen een syfilisuitbraak in Argentinië rondwaart. Drie keer check, drie keer waar. Ook vandaag is er een agenda, met onder meer romantische momenten en de Latijns-Amerikaanse maatschappij op het programma. En natuurlijk de afsluiting: wat zullen we doen?
Het volkslied zingen, zegt een dame die onafscheidelijk haar rugtas voor haar buik houdt. Of zullen we ‘m dansen?, lacht Alfredo. Oef, een lastige. Trillend pulkt ze aan de rits van diezelfde rugtas. Voorzichtig staat ze op en pakt de hand van een medebewoner. Nog geen minuut later staat de groep onverstoorbaar op de hymne te schuifelen.
En zo keuvelen de onderwerpen zich onvoorspelbaar alle kanten op. Alfredo huppelt behendig om de kring heen om iedereen erbij te betrekken. We improviseren onszelf vermakelijk en gemakkelijk door de uren heen, opeens mag iedereen zijn of haar lievelingseten noemen.
Elke week vaste prik
De radio is een onderdeel van hun leven. Elke week vaste prik. Op de witte plastic tuinstoelen wrijven de aanwezigen de handjes hysterisch in elkaar. De geïnterneerden reageren uitzinnig, lachen zich een ongeluk, al is een instemmend knikje ook voldoende. Wie moe is, sluit zijn ogen. Nieuwe bondgenoot- en vriendschappen worden gesmeed. Tijdelijk of misschien wel voor eeuwig. De radio levert een positieve bijdrage aan het welzijn van de patiënten en hun sociale re-integratie, zo is onderzocht.
Een op de vier Argentijnen lijdt aan een bepaalde vorm van een psychische aandoening, volgens Alfredo. Alarmerend, aldus de psycholoog. Internationaal kreeg zijn initiatief navolging. In onder meer Mexico, Spanje, Frankrijk, Zweden en Rusland bestaan nu vergelijkbare programma’s. Samen met muzikaal genius Manu Chao maakten de colifatos zelfs een album vol muziek, poëzie en improvisaties. Nu wil Alfredo desgevraagd wel de studio induiken met het Latijns-Amerikaans hitwonder van dit moment, Bad Bunny. Waarom ook niet?
Hugo komt halverwege de uitzending op mij aangestiefeld. Hij wil het Nederlandse volk nog bedanken voor het feit dat zijn voetballers zich rondom het WK’78 tegen het Argentijnse militaire regime uitspraken.
„Mijn tijd is geweest, ik hoef niet meer te leven”, spiegelt hij mij opeens voor. We zijn dan wel gek, maar we willen in waardigheid leven én sterven, had hij aan het begin van het programma de wereld ingeslingerd. Geen idee of hij het komende WK voetbal nog meemaakt. Het gaat volgens Hugo toch alleen maar om gokken, wedstrijdmanipulaties en de show. Allemaal georganiseerd door ‘die loco in het Witte Huis’.
Ik ben en blijf fan. Mentale gezondheid in de ether is een lang nog niet zo’n gek idee in deze gestoorde wereld.
