Xi Jinping zal even met zijn ogen hebben geknipperd. Opeens stonden westerse leiders bij hem op de stoep, glimlachend en met open armen. Alleen al in januari 2026 ontving de Chinese president de premiers van Canada, Finland en het Verenigd Koninkrijk. Ze kwamen niet met verwijten of waarschuwingen, maar met warme woorden en concrete voorstellen voor meer handel.
De Canadese premier Mark Carney beet het spits af. Canada gaat een deel van de importheffingen op Chinese elektrische auto’s schrappen. In ruil daarvoor mogen meer Canadese landbouwproducten de Chinese markt op. Dat is opvallend, want die heffingen waren juist ingevoerd in overleg met de Verenigde Staten, om de Noord-Amerikaanse auto-industrie te beschermen tegen Chinese concurrentie. Ottawa kiest nu openlijk een andere koers.
Ook de Finse premier Petteri Orpo kwam met goed nieuws voor Xi. Finland wil de samenwerking met China intensiveren. „China is vandaag de dag de wereldleider in oplossingen voor schone energie”, jubelde Orpo tegen het Chinese staatspersbureau Xinhua. Rond zijn bezoek werden maar liefst elf samenwerkingsakkoorden met Chinese bedrijven gesloten.
Daarna was het de beurt aan de Britse premier Keir Starmer. Zijn bezoek volgde kort op de Britse goedkeuring voor de bouw van een nieuwe, megagrote Chinese ambassade in Londen – iets waar Beijing al jaren op aandrong. In ruil daarvoor verlaagt China de importheffingen op Britse whisky (waar Chinezen weinig van drinken, maar goed) en vestigt speelgoedgigant Pop Mart, bekend van Labubu, zijn Europese hoofdkwartier in Engeland.
Relatie met China herijken
Maar die losse deals zijn eigenlijk bijzaak. Wat deze bezoeken vooral laten zien, is iets groters: westerse landen zijn hun relatie met China aan het herijken. Carney sprak zelfs van „het einde van de op regels gebaseerde internationale orde” en pleitte voor nieuwe bondgenootschappen in een wereld die steeds onvoorspelbaarder wordt.
Daarmee doelde hij, zonder hem te noemen, op Donald Trump. De Amerikaanse president die de Venezolaanse president liet ontvoeren en openlijk dreigt met annexaties van Groenland en Canada. Met dat soort acties sloopt hij de internationale rechtsorde waar het Westen zo graag over preekt.
Al moeten we eerlijk zijn: die wereldorde was altijd al selectief. Voor Palestijnen bijvoorbeeld heeft het internationaal recht zelden bescherming geboden, hoeveel plechtige woorden er in Europese hoofdsteden ook over werden uitgesproken. Het verschil is dat Trump nu ook ‘ons’ raakt. En dus trekken we onze conclusies: de Verenigde Staten zijn geen vanzelfsprekende beschermengel meer. Tijd voor nieuwe vrienden.
China zal ons niet beschermen tegen Russische agressie, maar het biedt wel iets anders: een ‘win-win’-verhaal. Meer handel, meer economische samenwerking, meer groei. China is nog altijd de fabriek van de wereld. Van kleding tot smartphones, van zonnepanelen tot microchips: het rolt er in enorme aantallen en tegen lage prijzen van de band.
Stevige kanttekeningen
Ook voor Den Haag wordt dit een onontkoombaar dilemma. Hoe herzien wij onze relatie met Beijing? Gaan we achter Starmer, Carney en Orpo aan in een wereldorde waarin China een centrale rol speelt en Washington niet langer het anker is? In het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA viel alvast één zin op: ‘We leven in een multipolaire wereld waarin het internationaal recht niet vanzelfsprekend prevaleert.’
Die zin verraadt veel. Het kabinet ziet een wereld waarin de VS niet meer alleen de dienst uitmaken, en waarin China zijn invloed steeds nadrukkelijker laat gelden. Maar betekent dat ook dat we de banden met Beijing aanhalen?
Daar zijn stevige kanttekeningen bij te plaatsen. De mensenrechtensituatie in China is de afgelopen jaren niet verbeterd. Oeigoeren worden nog altijd systematisch onderdrukt, net als Tibetanen en andere minderheden. En Xi blijft dreigen tegenover Taiwan, dat hij desnoods met geweld wil inlijven.
Daar komt bij dat het ook in Beijing rommelt. Vorige week zette Xi twee topgeneraals opzij wegens corruptieverdenkingen. Volgens deskundigen wijst dat op een machtsstrijd binnen de legerleiding, volledig buiten het zicht van de buitenwereld. Geruchten over een mislukte coup en het lekken van staatsgeheimen aan de Amerikanen deden de ronde. Wat er echt speelt, zullen we waarschijnlijk nooit weten. Zelfs de Chinese bevolking tast in het duister. Geen geruststellende gedachte als je China in de armen wilt sluiten.
Maar Carney, Orpo en Starmer hebben hun rekensom gemaakt. Op Amerika kun je niet langer bouwen, dus moet het roer om. Desnoods met een partner die mensenrechten schendt, Taiwan bedreigt en intern allesbehalve stabiel is. De vraag is dan ook: Wat gaat het kabinet Jetten-1 doen?
Onze M/V
Dagblad van het Noorden en Leeuwarder Courant publiceren iedere week een column van Onze Vrouw/ Man, een van de acht mediacorrespondenten uit een ander continent.
Roland Smid (Veendam, 1986) woont sinds 2018 in Shanghai en is China-correspondent voor RTL Nieuws. Daarnaast werkt hij voor Algemeen Dagblad en Het Financieele Dagblad.
