China heeft internationaal niet bepaald een glanzende reputatie. Het land wordt gezien als een keiharde dictatuur waar mensenrechten geregeld geschonden worden. Toch is het dagelijkse leven voor veel mensen er helemaal niet slecht. Sterker nog: Het kan er verrassend comfortabel zijn, zolang je de staat maar niet tegen de haren instrijkt.
In sommige opzichten is China misschien wel het mooiste land op aarde. Je rijdt er door berglandschappen die zo ruw en majestueus zijn dat je er stil van wordt, zoals in Gansu in het westen. Of je loopt door de warme, vochtige jungle van Yunnan, waar de lucht zwaar is van de geur van bloemen en kruiden. Eeuwenoude steden zoals Xi’an en Suzhou voelen alsof je zo een geschiedenisboek binnenstapt. Als toerist kijk je je ogen uit, en kun je er de tijd van je leven hebben.
Voor mensen die er wonen, bijvoorbeeld in een wereldstad als Shanghai, kan het leven verrassend makkelijk en modern aanvoelen. Overal ruik je eten zoals gegrild vlees, versgebakken broodjes, en in de glanzende winkelcentra vind je restaurants uit letterlijk elke hoek van de wereld. Je kunt er net zo goed Chinese noodles slurpen als Koreaanse barbecue eten of Franse haute cuisine bestellen.
En dan dat gemak. Je bestelt een koffie op je telefoon en nog voor je er erg in hebt, staat er al een bezorger voor je deur. Je raakt er zo aan gewend dat je in Nederland bijna vergeet dat je ook gewoon zelf naar buiten kunt lopen.
Bovendien voelt China ongelooflijk veilig. Overal hangen camera’s, en dat is uiteraard ook omdat de staat alles in de gaten houdt, maar het gevolg is dat je ’s avonds laat zonder moeite door een steegje kunt lopen. Zakkenrollers en straatrovers zijn er nauwelijks. Online-zwendel is dan weer wél een ding, maar dat los je op door simpelweg nooit op verdachte sms’jes te klikken. Op straat voel je je in elk geval zelden onveilig.
Maar ja, als alles zo soepel loopt, hoe kan het dan dat je steeds hoort over onderdrukking van Oeigoeren, gearresteerde journalisten en nog verder ingeperkte vrijheid van meningsuiting? Het simpele antwoord is: twee dingen kunnen naast elkaar bestaan. China kan tegelijk comfortabel én hardvochtig zijn. Modern én verstikkend.
President Xi Jinping heeft een duidelijke visie: iedereen moet in hetzelfde tempo vooruit, in dezelfde richting, zonder af te wijken. Voor veel Chinezen werkt dat prima. Ben je bijvoorbeeld gespecialiseerd in technologie, dan kun je bakken met geld verdienen bij een van de bloeiende techbedrijven — bedrijven die vaak op allerlei manieren door de staat worden vertroeteld.
Maar als je uit de pas loopt, beginnen de problemen. Religieuze vrijheden worden sterk ingeperkt. Xi is bijvoorbeeld bezig met een campagne waarbij moskeeën worden ‘verchineesd’: minaretten worden gesloopt en vervangen door bouwwerken die meer lijken op pagodes. Buiten elke moskee staan controleposten, en imams mogen alleen nog preken gebruiken die vooraf door de staat zijn goedgekeurd. Religie is niet verboden, maar moet door een filter van de staat.
Heterorelaties worden openlijk aangemoedigd
Ook voor LHBTQ+’ers wordt de bewegingsruimte kleiner. Xi hamert erop dat Chinezen meer kinderen moeten krijgen, dus heterorelaties worden openlijk aangemoedigd en alles daarbuiten wordt weggezet als ongewenst. LGBT-datingapps verdwijnen uit de app-stores en een regenboogvlag op straat kan zomaar leiden tot een onaangekondigd bezoek van de politie.
En dan zijn er nog talloze vrijheden die wij in Nederland vanzelfsprekend vinden: vrijuit mogen zeggen wat je denkt, een onafhankelijke pers die kritische vragen stelt, of je eigen vereniging kunnen oprichten. In China zijn die vrijheden er simpelweg niet, tenzij ze passen binnen het plaatje van de staat.
En toch — ondanks al die nadelen — woon ik er prettig. Mijn buurt is rustig, de mensen zijn vriendelijk, en het land is eindeloos mooi. Afgelopen weekend was ik nog in Zhejiang, bij het zogeheten Meer van de Duizend Eilanden. Een sprookjesachtige plek met mistige heuvels en helder water waar je uren naar kunt kijken.
Voor veel Chinezen geldt hetzelfde: zolang ze de staat niet te veel uitdagen en geen dingen eisen die de overheid niet wil geven, kunnen zij gewoon genieten van het natuurschoon, het eten, het gemak en de veiligheid. Maar die éne voorwaarde — zolang je maar niet afwijkt — blijft altijd als een schaduw over hun schouder meewandelen.
Dagblad van het Noorden en Leeuwarder Courant publiceren iedere week een column van Onze Vrouw/ Man, een van de acht mediacorrespondenten uit een ander continent.
Roland Smid (Veendam, 1986) woont sinds 2018 in Shanghai en is China-correspondent voor RTL Nieuws. Daarnaast werkt hij voor Algemeen Dagblad en Het Financieele Dagblad.
