Minister Bart van den Brink (Asiel en Migratie) verdedigde de asielwetten in de Eerste Kamer. Foto: Robin Utrecht
De strengere asielwetten zijn in de Eerste Kamer deels gestrand. Wat haalde het wél? En wat gaat het betekenen voor het overvolle aanmeldcentrum Ter Apel? Burgemeester Jaap Velema: „De effecten voor Ter Apel zullen naar verwachting beperkt zijn.”
De senaat stemde dinsdag over twee asielwetten en een zogeheten reparatie-novelle. Het ging om de Wet invoering tweestatusstelsel en de Asielnoodmaatregelenwet. Bij die laatste hoorde een aanpassing, de novelle, die regelt dat hulp aan mensen zonder verblijfsvergunning niet strafbaar wordt. De PVV stemde hier tegen. Volgens de partij, initiatiefnemer van de asielwetten, was de wetgeving daarmee te ver afgezwakt.
Dat betekende ook het einde van de Asielnoodmaatregelenwet. Voor partijen als CDA en SGP was die aanpassing namelijk een harde voorwaarde om vóór de wet te stemmen. „De medemenselijkheid gaat boven de grip op asiel”, zei SGP-senator Schalk vlak voor de stemming.
Het gevolg: de Asielnoodmaatregelenwet werd verworpen. Alleen het tweestatusstelsel blijft overeind.
Wat het wel haalde
Door de Wet invoering tweestatusstelsel worden vluchtelingen voortaan in twee groepen ingedeeld. Mensen die persoonlijk worden vervolgd (vanwege hun geloof, politieke overtuiging of geaardheid), krijgen een sterkere status dan mensen die vluchten voor oorlog of geweld. Die laatste groep houdt recht op bescherming, maar krijgt minder rechten, vooral bij gezinshereniging.
Zo moeten zij na het krijgen van een verblijfsvergunning twee jaar wachten voordat gezinsleden mogen overkomen. Ook gelden strengere voorwaarden, zoals het hebben van een inkomen en eigen woning.
Mogelijk effect voor Ter Apel
De invoering van het tweestatusstelsel is bedoeld om Nederland minder aantrekkelijk te maken voor asielzoekers en de asielopvang te ontlasten. Volgens critici is het maar de vraag of dat zal gebeuren. Nederland kende vóór 2000 al een vergelijkbaar systeem, dat juist werd afgeschaft omdat het leidde tot veel juridische procedures. Mensen met een lagere status stapten vaak naar de rechter om dezelfde rechten af te dwingen als andere vluchtelingen, vooral als het ging om gezinshereniging.
Die situatie kan mogelijk terugkeren. De Raad voor de Rechtspraak verwacht dat 75 procent van de mensen met een B‑status in beroep zal gaan om alsnog een A‑status te krijgen. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) waarschuwt dat extra procedures kan betekenen dat mensen langer in de opvang blijven. Voor Ter Apel kan dat dus extra druk opleveren.
Volgens burgemeester Jaap Velema van Westerwolde heeft het sneuvelen van de Asielnoodmaatregelenwet op korte termijn geen effect voor Ter Apel. „Bij uitvoeringsorganisaties bestonden al veel twijfels over de uitvoerbaarheid van deze wet. Ook is de verwachting dat de effecten van de wet die wel is aangenomen voor Ter Apel niet hoog zullen zijn.”
De burgemeester ziet meer in het EU migratiepact dat 12 juni 2026 ingaat en de Spreidingswet die door de coalitie nieuw leven in geblazen worden. „Die moeten op termijn wél resultaat opleveren”, zegt Velema. „Daarbij is het van belang dat samen met uitvoeringsorganisaties, zoals het COA en de IND, zorgvuldig wordt gekeken naar de praktische uitvoerbaarheid en naar het creëren van breed draagvlak in zowel de Tweede als de Eerste Kamer.”
Wat het niet haalde
De Asielnoodmaatregelenwet is dinsdag verworpen in de Eerste Kamer. Daarmee gaan een aantal ingrijpende maatregelen niet door. Zo wordt de permanente verblijfsvergunning niet afgeschaft en komt er geen strafbaarstelling van illegaal verblijf via deze wet.
Onder meer de gemeente Groningen en andere gemeenten uitten eerder zorgen over die strafbaarstelling. Zij vreesden dat mensen zonder papieren uit beeld zouden verdwijnen en minder snel hulp zouden zoeken.
John van Tilborg, directeur van stichting INLIA, die uitgeprocedeerde asielzoekers in Groningen ondersteunt, zat tijdens de stemming op de publieke tribune in Den Haag. „Sommigen begonnen te juichen, anderen werden emotioneel”, vertelt hij. „We hebben hier met bloed, zweet en tranen tegen het strafbaar stellen van illegaliteit gestreden.”
Van Tilborg stuurde een brief naar de Eerste Kamer en ging regelmatig naar Den Haag om met politici te spreken. Hij zegt dat het ‘een belangrijk signaal’ is geweest dat zo’n brede beweging in Nederland — van gemeenten tot en maatschappelijke instellingen tot de rechterlijke macht, zorg en onderwijs — zich heeft uitgesproken tegen de Asielnoodmaatregelenwet. „We stonden er zeker niet alleen voor. Maar we moeten scherp blijven: de politieke wens om dit soort maatregelen door te voeren verdwijnt niet. Met één stemming is het dus niet klaar.”
Sommigen begonnen te juichen, anderen werden emotioneel.
