Het wietexperiment wil maar niet vlotten: de huidige situatie van de coffeeshops is zo slecht nog niet | opinie

Alweer vijf jaar geleden (2017) werd besloten om in Nederland over te gaan tot het Experiment Gesloten Coffeeshopketen, in de volksmond bekend als het wietexperiment. Het doel van dit experiment is om te kijken of en hoe telers op kwaliteit gecontroleerde wiet en hasjies gedecriminaliseerd aan coffeeshopskunnen leveren. Decriminaliseren houdt in dat de wetgeving zodanig is aangepast dat de teelt, distributie en verkoop binnen het experiment niet langer strafbaar zijn.

Tijdens dit experiment verkopen coffeeshops in tien tot elf deelnemende gemeenten de gereguleerde cannabis. Deze cannabis wordt geproduceerd door maximaal tien geselecteerde telers. Coffeeshops in deelnemende gemeenten, waarvan Groningen er één is, worden verplicht hun waren bij één van de tien geselecteerde telers af te nemen.

Je zou denken dat iedereen staat te springen om mee te doen en dat het experiment niet snel genoeg beginnen kan. Bij de telers is dit zeker het geval. De uitverkoren telers mogen ‘legaal’ cannabis kweken, zonder door Justitie aangepakt te worden. Dat is nog eens lekker wiet kweken.

Maar die telers ondervinden in veel gevallen problemen bij het regelen van een bankrekening. De banken zijn huiverig om met de telers in zee te gaan vanwege de wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme. Wat onzin is. De telers zijn immers legaal tijdens het experiment. Ik zie het als pure tegenwerking.

En dan zijn er natuurlijk gemeenten die niet staan te springen om een vergunning af te geven voor een locatie waar de cannabis geproduceerd kan worden. Zoals bijvoorbeeld de CDA-burgemeester van Veendam en Wildervank, die zo’n wietfabriek liever niet in zijn gemeente wil hebben, ondanks dat de vergunning al rond is.

Verder is het een groot gemis dat een echt grote gemeente als Amsterdam of Rotterdam ontbreekt, dat zou de wietproef meer gewicht te geven.

Al met al genoeg redenen waarom het experiment maar niet van de grond komt. Er wordt nu al rekening mee gehouden dat het waarschijnlijk ook in 2023 niet van start zal gaan. Ook al omdat er in Den Haag genoeg tegenkrachten werkzaam zijn. Die politici hebben helemaal geen belang in dit voorgenomen wietexperiment en zullen niet treuren dat het steeds maar uitgesteld wordt.

En hoe zit het dan met de coffeeshops? Je zou denken dat de coffeeshophouders allemaal vooraan in de rij staan om mee te doen. Dat is niet zo. Veel coffeeshops in de niet-deelnemende gemeenten gaan gewoon door op de huidige manier. En van de coffeeshops in de deelnemende gemeenten zijn er veel die het voortdurende uitstel van de start van het experiment niet erg vinden.

Hoe kan dat nou? Je zou denken dat iedereen dat experiment omarmt. Helaas is de praktijk anders.

De huidige situatie van de coffeeshops is zo slecht nog niet. Oké, de inkoop is illegaal, dus is er voortdurend het risico dat de voorraad van een shop in beslag genomen wordt en dat de coffeeshophouder veroordeeld wordt. Maar de kans dat dat ook werkelijk gebeurt is klein. Al wordt er best af en toe voorraad van een coffeeshop in beslag genomen, een beetje shophouder houdt hier allang rekening mee en zorgt voor een financiële buffer om dat gemis direct op te vangen door nieuwe inkopen te doen.

Nee, wat zo fijn is aan de illegale maar gedoogde situatie zoals hij nu is, is dat er geen btw geheven wordt op de verkoop. Dat is 21 procent extra in de zakken van de shophouders. Geen btw, omdat er een Europees verdrag is dat belasting heffen op illegale waren uitsluit.

Elke coffeeshop moet uiteraard wel een kloppende boekhouding overleggen. Aangezien de cannabisinkoop in het illegale circuit plaatsvindt, kan iedere shophouder zo creatief zijn als hij of zij wil. Er hoeven bij de fiscus geen inkoopbonnen overlegd worden, want het is immers illegaal. Of een kilo wiet nu 4000, 6000 of 8000 euro kost, het valt niet te controleren.

Ik wil zeker niet zeggen dat coffeeshops zich hier ook werkelijk aan bezondigen, maar zoals gezegd zijn de shops, als het experiment van start zou gaan, verplicht van één van de tien telers hun waren af te nemen, mét bon uiteraard. Daardoor wordt de controlemogelijkheid vergroot en creatief boekhouden bemoeilijkt.

Waar de coffeeshops ook tegenaan hikken, is dat zij dan hun eigen product niet meer mogen verkopen. Daardoor zijn ze bang dat zij zich niet meer kunnen onderscheiden met hun waren.

Zelf ben ik overigens voor volledige legalisatie. Niks geen experiment. In 1974 liep ik mee met de allereerste demonstratie ter wereld. In Groningen. Een rondgang rondom het politiebureau. En bijna vijftig jaar later is het nog altijd niet gelegaliseerd. Zou ik het nog meemaken voordat ik ga hemelen? Ik heb er een hard hoofd in.