TikTok gaat leeftijd Europese kinderen strenger controleren. ‘Dan ga je toch gewoon naar YouTube?’

Sien Stegemann (10) pakt elke ochtend de vaatwasser uit. Niet omdat ze dat nou zo graag wil, maar zodat ze dat ‘s middags na school niet meer hoeft te doen. Zo kan ze eerder op TikTok scrollen. Dat mag van haar ouders na de klusjes.

Officieel moet je 13 jaar zijn om een account aan te maken op het videoplatform, dat enorm populair is onder jongeren, maar Sien heeft bij het aanmaken van haar account gewoon ingevuld dat ze al ouder is.

Het mocht van haar ouders, hoewel ze er wel strikte regels over hebben afgesproken. Eerst de klusjes – naast de vaatwasser uitpakken moet Sien ook de honden uitlaten – daarna pas op TikTok. Maximaal 45 minuten per dag, en geen volgverzoeken van onbekenden accepteren.

Ze snapt het wel. „Straks gaan er rare mensen naar mijn filmpjes kijken, of wil iemand weten waar ik woon.”

Het zou zomaar kunnen dat haar account binnenkort wordt geblokkeerd. TikTok kondigde vorige week aan in Europa strenger op leeftijden te gaan controleren. Met behulp van nieuwe technologie wordt gecontroleerd of gebruikers wel echt aan de minimumleeftijd van dertien jaar voldoen. Er wordt onder meer gekeken naar geplaatste content en kijkgedrag. Accounts waarbij dat twijfelachtig is, worden vervolgens door menselijke moderatoren gecontroleerd en mogelijk geblokkeerd.

Veel ouders zijn blij met de strengere controles. Ze worstelen met de digitale opvoeding van hun kinderen. Initiatieven zoals Smartphonevrij Opgroeien zouden het liefst zien dat ouders zo lang mogelijk wachten om hun kinderen een smartphone te geven, bijvoorbeeld pas vanaf veertien jaar. Ouders van bijna vijftienduizend kinderen op ruim tweeduizend scholen tekenden afgelopen voorjaar al een pact om te laten zien dat ze achter dat idee staan.

Toch zijn er veel kinderen die op jongere leeftijd al een smartphone hebben, inclusief accounts op sociale media. De leeftijdscontrole op onder meer TikTok is gemakkelijk te omzeilen door zoals Sien een andere geboortedatum in te vullen.

Jaéll Visser (11) uit Groningen heeft het TikTok-account van zijn vader op zijn telefoon. Hij mag twee uur per dag op zijn telefoon. „Heel soms krijg ik een paar extra minuten, als ik een klusje doe bijvoorbeeld.”

Hij zou het jammer vinden als het account wordt verwijderd, maar hij snapt het wel. „Je kunt ook haatcomments tegenkomen, en soms zie je hele rare filmpjes.”

Laatst zag hij een filmpje waarbij iemand een gebaar maakte dat staat voor seks. Jaéll grinnikt. „Dan weet ik wel dat dat eigenlijk niet voor mijn leeftijd is, maar dan scroll ik gewoon snel door. Als je een filmpje niet afkijkt, krijg je minder van die video’s te zien.”

Maar hij ziet toch vooral leuke video’s. „Voetbal, blunders, gewoon allemaal grappige dingen.”

Wat hij wel merkt, is dat het lastig is om te stoppen met scrollen. Dat herkent schoolgenootje Tim (10) ook, die nog geen eigen telefoon heeft, maar op de telefoon van zijn moeder regelmatig op TikTok zit. „Eén filmpje kijken lukt vaak niet. Soms zeggen mijn ouders: leg je hem nu weg? Dan zeg ik altijd: nog even dit filmpje afkijken. Maar soms vergeet ik dat ik dat heb gezegd en dan kijk ik automatisch nog veel meer video’s.”

Daar weet Jaéll wel iets op. „Gewoon zeggen dat het een hele lange video was.”

De jongens vragen zich wel af of het zin heeft om jonge gebruikers te blokkeren. „Op YouTube heb je Shorts, dat is eigenlijk hetzelfde als TikTok. Dan ga je daar toch gewoon heen?”

Joyce Volckmann (35), de moeder van Jaéll, weet dat sommige ouders haar zoon wel jong vinden voor een eigen telefoon. „Ik ben daar heel vrij in, zo ben ik zelf ook opgevoed. Ik kan wel dingen gaan verbieden, maar ze gaan het vroeg of laat toch doen.”

Ze controleert wel regelmatig haar zoons telefoon. „Dan ga ik alles bij langs. Berichten, foto’s, volgverzoeken op sociale media. Ik zeg altijd: zolang ik betaal, mag ik alles zien.” Met de schermtijdapp Kids360 kan ze daarnaast op haar eigen telefoon zien welke apps haar zoon gebruikt, hoe lang hij daar op zit en hoe laat.”

Ze is weleens bang dat Jaéll en zijn oudere zus dingen zien die niet voor kinderen bedoeld zijn. „Je hoort weleens over filmpjes waarin bijvoorbeeld wordt aangemoedigd om jezelf te snijden. Ontzettend heftig.” Wat dat betreft snapt ze dat veel ouders voor zo’n verbod zijn. Aan de andere kant vindt ze: kinderen worden al aan zoveel blootgesteld. „Gaat dit dan het verschil maken? Dan denk ik: of ze zien het nu en we praten er samen over, of ze zien het over vijf jaar, of stiekem, en ze durven het niet te zeggen.”

Dat is Richard Lageman uit Buinen met haar eens. Hij is de vader van Dex (10), die op TikTok en Instagram bekend is onder de naam Lagemannetjes. Zijn video’s, waarin hij eten test, gaan geregeld viraal.

Natuurlijk is sociale media ook in hun gezin een gespreksonderwerp, zegt hij. En er zijn regels. „Het lijkt misschien alsof Dex heel veel tijd op TikTok en Instagram doorbrengt, maar eigenlijk beheren wij alles. Wij plaatsen de filmpjes, houden reacties in de gaten en reageren op berichten en verzoeken. Een kind van tien moet vooral een kind van tien zijn.”

Hij vraagt zich af of de strengere controles echt gaan helpen. „Kinderen die niet op TikTok zitten, zitten misschien wel op Roblox (een spelletjesplatform) of Snapchat. Dat vind ik eigenlijk veel gevaarlijker, want dat is minder goed te controleren. Daar verdwijnen berichten uit zichzelf.”

Wat hij denkt dat belangrijk is: blijven praten met je kind. „En ook naar jezelf kijken: hoe ga je zelf om met sociale media? Geef je het goede voorbeeld?”