Oorlog in Oekraïne duurt al vier jaar. Hoe moet het verder? ‘Poetin moet je afschrikken’

Mart de Kruif (Apeldoorn, 1958) schetst in theater De Nieuwe Kolk in Assen tijdens zijn theatertour Veldheren een realistisch scenario. „Rusland trekt steeds meer troepen samen aan de grens met Litouwen. Tanks en andere gevechtsvoertuigen worden van transporttreinen gereden. Op de Litouwse tv verschijnt de president van Litouwen die roept dat de Russische minderheid in zijn land naar Rusland moet verhuizen. Moskou reageert fel, die laat zijn landgenoten niet in de steek.”

„Litouwen reageert dat het fragment van zijn president met AI is gemaakt. Maar de geest is uit fles. Mannen in groene uniformen zonder herkenningstekens verschijnen aan in de grensstreek, net als in 2014 in de Krim. Ook Russische tanks passeren de grens. Groot alarm in Litouwen en bij de NAVO. Marineschepen vertrekken uit Den Helder en zetten koers naar de Oostzee. In Leeuwarden en Volkel stijgen F-35 gevechtsvliegtuigen op richting Litouwen, waar Nederlandse militairen uit Havelte zijn gelegerd. De vliegtuigen keren niet allemaal terug ....”

Dit scenario is op één manier te voorkomen, denkt De Kruif. „Europa moet zich snel beter bewapenen, zodat Poetin het uit zijn hoofd laat een NAVO-land aan te vallen. We moeten sterk genoeg zijn om hem af te schrikken.” De generaal buiten dienst, die in Afghanistan 24.000 militairen onder zijn hoede had, schaart Poetin in het rijtje dictators dat uit is op macht. Poetin droomt van een Groot Rusland, zoals de Sovjet-Unie voor het uiteenvallen van het Warschaupact.

De Baltische Staten zijn na Oekraïne Poetins volgende doelwit, denk De Kruif. „In Rusland draait een oorlogseconomie waar in hoog tempo tanks, drones en ander militair materieel worden gemaakt. In Estland, Letland, Litouwen is het niet de vraag of de Russen de grens oversteken, maar wanneer.” Manschappen zijn in Rusland voldoende voor handen. Om grote verliezen maakt Poetin zich niet druk, getuige de naar schatting 1,2 miljoen Russische doden in Oekraïne. ,,Twee of tien dode militairen is een ramp. Duizend doden is een statistiek”, haalt De Kruif de woorden van de oud-Sovjetleider Jozef Stalin in de Tweede Wereldoorlog aan.

Komt er oorlog? De Kruif denkt het niet. „De ratio overheerst, zo leert de historie. Denk aan de Cubacrisis in 1962. Rusland installeerde kernraketten op Cuba en een nucleaire oorlog dreigde. Maar Sovjetleider Chroesjtsjov en VS-president Kennedy wilden niet de geschiedenis ingaan als mannen die de wereld vernietigden en kwamen tot een akkoord.” De Kruif haalt ook de Korea-oorlog begin jaren vijftig aan. ,,Toen de Amerikaanse generaal MacArthur atoombommen op Noord-Korea en China wilde gooien, greep president Truman in. Hij haalde hem terug naar Amerika en ontsloeg hem.”

Defensie-expert Peter Wijninga (Enschede, 1957), opgegroeid in Ysbrechtum en Heerenveen, is oud-kolonel van de luchtmacht en verbonden aan het Haags Centrum voor Strategische Studies (HCSS). Hij zegt dat de Russen zich vier jaar geleden enorm hebben verkeken op de oorlog in in Oekraïne

„Ze dachten het klusje in twee, drie weken te kunnen klaren. Daar hebben ze zich schromelijk in vergist. Ze hebben de bereidheid om te vechten van de Oekraïners onderschat, net als de eensgezindheid in het Westen om Oekraïne (met wapens en geld) te ondersteunen. Ten opzichte van het najaar 2022 is Rusland weinig opgeschoten. Er zijn kleine stukjes land veroverd, die de Oekraïners weer hebben heroverd.”

Rusland is volgens Wijninga niet in staat een groot offensief op poten te zetten en Oekraïne evenmin. „Ze gooien daarom van alles door de lucht. Honderden drones per dag, bewapend en onbewapend, om afweergeschut af te leiden. De Russen schieten daarnaast nog een mix van kruisraketten en ballistische raketten af op Oekraïne. Het is een drone-oorlog geworden, ook langs het front.”

„Oekraïne heeft het beste droneleger van de wereld. Er is enorm in geïnvesteerd en technisch worden de drones steeds beter en slimmer, gekoppeld aan AI. Zowel Rusland als Oekraïne gebruiken geen offensieve luchtmacht. Oekraïne heeft nauwelijks gevechtsvliegtuigen en Rusland is terughoudend met zijn luchtmacht, omdat het bang is veel toestellen te verliezen. Drones zijn de luchtmacht in Oekraïne momenteel.”

Hoe goed het Oekraïense droneleger is kwam vorige week naar buiten. Tijdens een NAVO-oefening in Estland hakten tien Oekraïense drone-operators in een paar uur tijd een Brits bataljon van zo’n zeshonderd militairen en hun materiaal in de pan. Voertuigen en manschappen bleken eenvoudig te traceren en uit te schakelen met de drones. Een pijnlijk bewijs dat het Westen flink achterloopt in moderne oorlogsvoering.

Om de oorlog in Oekraïne te beëindigen zal Amerika de doorslag moeten geven, meent Wijninga. „Die moet Rusland flink onder druk zetten. Trump is veel te lief voor Poetin, hij pakt niet door. Hij moet dreigen tomahawkraketten aan Oekraïne te leveren. Die kunnen meer dan 2000 kilometer overbruggen en de zware oorlogsindustrie in de Oeral treffen. Daar is Rusland erg beducht voor.”

„Maar Trump is onvoorspelbaar en vliegt alle kanten op. Dat maakt onderhandelingen lastig en dat is koren op de molen van Poetin. Die wil tijdrekken en zo Oekraïne tot concessies te dwingen, want het land is oorlogsmoe. Bovendien vertoont de NAVO haarscheuren nu de steun van Amerika niet meer vanzelfsprekend is.”

Wijninga durft geen voorspelling te doen wanneer er een einde aan de oorlog komt. „Daar waag ik mij niet aan. De Oekraïense president Zelensky wil geen land afstaan aan de Russen en Poetin houdt vast aan de Donbas. Maar Zelensky weet dat hij concessies moet doen, maar zegt dat niet hardop. Dan verzwakt hij zijn onderhandelingspositie. Maar hij weet dat de Krim niet terugkomt bij Oekraïne en ook zal hij delen van de Donbas moeten afstaan. Opvallend is dat beide partijen het niet hebben over de regio’s Cherson en Zaporizja waar de kerncentrale staat. Misschien zien ze die gebieden als wisselgeld.”

Rusland is op een oorlogseconomie overgeschakeld. „Maar het heeft niet veel financiële reserves meer. Het had 600 miljard dollar aan tegoeden, waarvan 300 miljard in het buitenland was belegd. Daar is beslag op gelegd. Van de 300 miljard in eigen land is nog zo’n 35 miljard over. De bodem van schatkist komt in zicht en de vraag is hoe lang Rusland dit gaat volhouden.”