Een stal van een melkveehouder, ter illustratie. Beeld: Shutterstock
Een 65-jarige boer uit Hoogezand moet ruim anderhalf miljoen euro terugbetalen. Jaren boerde hij door met te veel vee en stootte daardoor meer mest uit dan waar hij rechten voor had.
Met zijn handen voor zijn ogen zat de melkveehouder twee weken geleden in de rechtbank in Zwolle. ,,Voor mijn kinderen vind ik het verschrikkelijk. Als ik ze vanochtend zie als ze mij staan uit te zwaaien, dan denk ik: och, och, och...’’
De rechtszaak kende een jarenlange aanloop. In 2009 wilde de agrariër vanuit het Utrechtse Linschoten vertrekken naar Hoogezand. Hij kreeg er een vergunning voor ruim 400 koeien en meer dan 200 kalveren, ongeveer een verdubbeling van zijn vorige boerenbedrijf. Maar de verkoop ketste af omdat de kopende projectontwikkelaar failliet ging, terwijl de boer al voor een nieuwbouwstal in Midden-Groningen had getekend.
Pas in april 2016 kon de boer volop aan de gang op zijn nieuwe plek. Maar doordat een klein jaar daarvoor het peilmoment was voor het toen nieuwe fosfaatstelsel, miste de melkveehouder deels de boot. Hij verwierf rechten om jaarlijks iets meer dan 12.000 kilo mest uit te stoten, minder dan waar zijn bedrijfsplan vanuit ging.
Procedures en brief naar de minister
Om alle rekeningen te kunnen blijven betalen, besloot de boer een deel van zijn rechten te verkopen en het beoogde aantal rechten tijdelijk terug te leasen. Zo kwam hij 2018 en 2019 door. Tegelijkertijd spande hij procedures aan om zijn mestuitstoot op te mogen schroeven. Hij ving bot bij elke rechter en ook een brief aan toenmalig minister Schouten leverde niets op.
Voor de jaren sinds 2020 had de melkveehouder uit Hoogezand geen geld meer om nog langer te leasen. Hij besloot een gok te wagen: doorgaan met boeren en hopen dat er in de tussentijd een oplossing komt. Of zoals een van de rechters in zijn zaak het verwoordde: ,,U besloot hard door te rijden op een weg waarvan u wist dat er trajectcontroles waren.’’
‘Geen boom in mijn tuin waar ik rechten kan lenen’
,,Wat moest ik dan?’’, reageerde de man verslagen. ,,Er staat geen boom in mijn tuin waar ik rechten van kon lenen. Ik had geen keus! Er moesten koeien gemolken worden, ik wilde mijn bedrijf in de benen houden. Kon ik het weten dat dit allemaal zo lang zou gaan duren? Ik ben hier zo ziek van.’’
Toen het College van Beroep voor het bedrijfsleven begin dit jaar oordeelde dat de man niet meer ruimte zou krijgen, bond hij in en deed hij een groot deel van zijn veestapel van de hand. Daardoor staat twee derde van zijn stallen leeg.
Het Openbaar Ministerie becijferde dat de man de voorbije vier jaar 1,6 miljoen euro illegaal heeft verdiend. ,,Er is een stelsel bedacht zodat de hele agrarische sector binnen de gestelde grenzen van mestuitstoot blijft, zodat ernstigere schade aan milieu, lucht, water en biodiversiteit wordt voorkomen. Dat wordt ondergraven door overschrijdingen zoals deze.’’
Dat de man door is gegaan met boeren, leverde hem een voordeel op ten opzichte van anderen, meent justitie. De officier spreekt van concurrentievervalsing.
‘Mijn erf is illegale caravanplaats waar ik koeien melk’
In mei liet justitie beslag leggen op de grond, de stallen en het huis van de boer. En als alles wordt geveild, komt hij waarschijnlijk nog tonnen tekort. ,,Mijn erf is nu feitelijk een illegale caravanplaats waar ik koeien melk’’, vatte hij het samen. Hij dreigt alles te verliezen.
De rechters in Zwolle tonen woensdag in hun uitspraak begrip, maar oordelen tegelijk hard. ,,De rechtbank begrijpt dat een ondernemer er veel voor over heeft om zijn bedrijf te redden en daarbij financiële afwegingen maakt. De door de verdachte gekozen weg was echter van meet af aan doodlopend, bewust gekozen en strafbaar.’’
Ze beslissen dat hij de 1,6 miljoen euro moet betalen, maar leggen daar bovenop alleen een voorwaardelijk boete van 75.000 euro op, wat minder is dan geëist door het OM. Gaat hij de komende drie jaar niet opnieuw de fout in, hoeft hij dat niet af te tikken.
De vraag is of de man dan nog boert in Nederland. ,,Bij een nieuwe strop gaat alles weg en ga ik naar het buitenland’’, verzuchtte hij in de rechtszaal. ,,Dan ben ik er helemaal klaar mee. Wellicht naar Frankrijk, om daar te proberen weer op te krabbelen.’’
