Tekort fosfaatrechten: justitie vordert ruim een ton van melkveehouder (39) uit Eenrum. ‘Dan moet ik opnieuw naar de bank’

Als de rechtbank de ontneming oplegt, betekent dat een ramp voor het melkveebedrijf. „Dan moet ik opnieuw naar de bank” houdt de landbouwer donderdag de rechters van de economische strafkamer in Zwolle voor. De maatschap, die V. samen drijft met zijn vrouw, zit al fors in de schulden.

De veeboer geeft toe dat hij fouten heeft gemaakt, maar volgens hem deed hij dat niet met opzet. Door omstandigheden heeft hij in 2022 en 2023 meerdere koeien niet goed ingedeeld in het verplichte registratieprogramma van de overheid. Hij noteerde melk- en kalfkoeien als weide- en zoogdieren. Hierdoor stootte het bedrijf in werkelijkheid veel meer mest uit dan ‘op papier’.

De Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA) ontdekte de misstanden en rekende uit dat in zowel 2022 als in 2023 ruim 1800 kilo fosfaat te veel is geproduceerd. „Die berekeningen kloppen”, beaamt V. achteraf.

Als reden voor de fouten voert hij aan dat zijn vader, met wie hij eerder de maatschap runde, in 2022 overleed na een ziekbed van enkele maanden. En die deed altijd de administratie. „We waren een goed team. Opeens viel een werkkracht weg met veel kennis van zaken.”

De overname van het bedrijf bracht vervolgens veel stress. Vader en zoon hadden zich in de schulden gestoken om uit te breiden. Een nieuwe stal werd gefinancierd door de bank. Maar ze werden overrompeld door de nieuwe fosfaatregels en kregen uiteindelijk niet de benodigde rechten. Terwijl de investering wel berekend was op een groter aantal melkkoeien.

Om dat probleem te tackelen nam de maatschap een bedrijf met melkvee in Usquert over, met voldoende fosfaatrechten. Het aantal koeien werd uitgebreid tot ruim 350. Het melken bleek een monsterklus. „Het kostte negen uur per dag”, vertelt V. Er moesten melkrobots komen. Ook de bank zag die noodzaak en gaf een nieuwe financiering. „Het werk is nu makkelijk te behappen.”

Maar, zo wil de voorzitter van de rechtbank weten, is het met al die schulden financieel ook te doen? „Het is geen vetpot”, geeft V. toe. „Er blijft niets over.”

Tot overmaat van ramp zijn hij en zijn vrouw ook al jaren verwikkeld in procedures rond aardbevingsschade. Het ouderlijke woonhuis in Eenrum de 16de eeuw verkeert in verval. Maar de schade is volgens instanties niet veroorzaakt door bevingen. Dit betekent vooralsnog geen geld voor herstel. Sloop van het rijksmonument en vervangen door (goedkopere) nieuwbouw mag niet. V: „Door al deze problemen ben ik het overzicht kwijtgeraakt.”

Problemen of niet, de officier van justitie meent dat V. de Meststoffenwet met opzet heeft overtreden. „We hebben het niet over een korte periode, maar over twee jaar. Verdachte heeft willens en wetens de aanmerkelijke kans aanvaard dat er meer fosfaat werd geproduceerd dan waarvoor er rechten waren.” De regels zijn er volgens haar om schade aan grond-, oppervlaktewater en biodiversiteit te voorkomen. „Structurele overschrijding laat zijn sporen duidelijk na. Vandaar dat we streng handhaven.”

Omdat V. volledig meewerkte aan het onderzoek beperkte het OM de eis in de strafzaak tot een geheel voorwaardelijke boete van 27.000 euro, met een proeftijd van twee jaar. V. hoeft die dus niet te voldoen als hij niet weer de fout ingaat. Maar de vordering zou hij wel moeten betalen, meent het OM. De bijna 107.000 euro zijn de kosten van de fosfaatrechten die de boer tekort had.

De rechtbank doet over twee weken uitspraak.