Drugscriminelen misbruiken jongeren voor wegbrengen van drugs naar klanten FOTO: Lex van Lieshout
Vier op de tien jongeren in Drenthe en Groningen kennen leeftijdsgenoten die criminele klusjes opknappen, vooral het verkopen of wegbrengen van drugs en vapes.
Dit blijkt uit onderzoek onder zo’n zeshonderd Drentse en Groningse tieners, tussen de twaalf en achttien jaar, uitgevoerd door het Trendbureau Drenthe en het Sociaal Planbureau Groningen.
Veel jongeren zien berichten voorbij komen op Snapchat, TikTok, WhatsApp, Signal, Instagram, Reddit en YouTube waarin hen wordt gevraagd ‘klusjes’ te doen in ruil voor geld of spullen.
Een op de acht jongeren in het Noorden is persoonlijk, rechtstreeks benaderd via social media om iets strafbaars te doen, meestal door een onbekende, en dan meestal via Snapchat. Het gaat dan om de verkoop van vapes en drugs, diefstal, seksuele handelingen of het sturen van naaktfoto’s voor geld. Maar ook andere criminele klussen: ‘Loopjongen zijn. Dingen opblazen’, geeft een jongere als voorbeeld. Een ander zegt: ‘Ik moest iemand ergens vals van beschuldigen.’
Vapes zijn populair onder jongeren, zeker die met een smaakje. Scholieren handelen er soms in. FOTO: DVHN
Negentig procent van de jongeren slaat geen alarm over mogelijk strafbaar gedrag van leeftijdsgenoten, vooral omdat zij niet willen ‘snitchen’ – geen verrader willen zijn – of bang zijn voor negatieve gevolgen, zoals wraak, concludeert het onderzoek.
Criminologen waarschuwen dat de misdaad jongeren ronselt met de belofte van geld, status of dure spullen. Criminele uitbuiting van jongeren start meestal met ‘onschuldige’ verzoeken zoals het vervoer en verkoop van drugs of het uitlenen van een bankpas. Social media zijn daarbij cruciaal: via Snapchat, Instagram of Telegram worden jongeren anoniem benaderd. Groningse jeugdhulpverleners hoorden alweer enkele jaren terug dat in Telegramgroepen jeugd werd geronseld voor het uithalen van drugspakketten uit containers in de haven van Rotterdam.
Criminele uitbuiting lijkt vooral een probleem in hoger onderwijs. Jongeren op het vmbo en havo/vwo kennen vaker leeftijdsgenoten die mogelijk strafbare dingen doen dan jongeren op het praktijkonderwijs.
Social media is cruciaal voor de handel in illegale vapes FOTO: DVHN
Jongeren weten of merken dat hun leeftijdsgenoten iets strafbaar doen, omdat de daders er openlijk over praten – zelfs opscheppen – en delen op social media. Ook herkennen ze de signalen: geheimzinnig doen, laat buiten op straat zijn, spijbelen, omgang met nieuwe, soms verdachte vrienden. ‘Ik zie het gewoon gebeuren’, zegt één van de jongeren in het onderzoek. Een ander zegt: ‘Het gaat meestal gewoon rond.’
Volgens de jongeren gaan leeftijdsgenoten in op criminele aanbiedingen vanwege de status, stoer te doen, erbij te horen en de wens om snel veel geld te verdienen. Jongeren met een kwetsbare thuissituatie zouden extra vatbaar zijn voor criminele uitbuiting.
De meeste jongeren zijn wel weerbaar tegen dergelijke verzoeken en bespreken lastige situaties met ouders, vrienden, docenten, familie, maar één op de zeven jongeren zegt niet te weten bij wie ze kunnen aankloppen als ze online in een lastige situatie terecht zijn gekomen.
