Boerin Bianca viert eerste oogst naakte haver: ‘Het is altijd de boer die het risico draagt’

Haastig komt Bianca van der Bos de kantine binnenlopen van ’t Witmonnikshuys. Straks zal ze de eerste kuubkisten vol haverkorrels laten zien maar eerst laat ze zich ontvallen: ,,Ik had mij niet gerealiseerd hoeveel werk dit zou zijn. We hebben het vanaf de introductie groots aangepakt, nou dat is te merken.’’

Ze wijst naar een foto aan de wand. De boerin zit er – ogenschijnlijk bloot – in een badkuip vol haverkorrels. Het beeld sierde ook de muren van de schuur waar in het vroege voorjaar de introductie van de blote haver groots werd aangekondigd. Zo’n honderd aanwezigen genoten er van een zaaidiner van zes gangen, met praatjes tussendoor en de aankondiging van een kookboek met daarin 39 recepten met het nieuwe gewas in de hoofdrol. ,,Ik werd op het podium gezet als het gezicht van de naakte haver, bewust, maar daarna kwam er veel op mij af. Het was zo ontzettend druk daarna dat het enorm ten koste ging van mijn privétijd. Gezin, sporten, sociaal leven, alles schoot erbij in. Binnenkort hoop ik echt dat daar verandering in komt. En dat ik weer eens gewoon pannenkoeken kan bakken voor mijn kinderen.’’ Lachend: ,,Van haver natuurlijk.’’

Het te verschijnen kookboek is volgens haar een goede illustratie van de drukte die haar overviel. ,,Normaal staat er voor het maken van een kookboek een jaar, begreep ik. Wij deden het in een kleine 3 maanden. Recepten verzamelen, teksten schrijven, de fotografie. Toch is ook dat gelukt dankzij het fantastische team dat meehelpt.’’ Het fraai geïllustreerde boek is inmiddels gedrukt en zal op 18 oktober worden gepresenteerd op het erf van ’t Witmonnikshuys. Dan vindt er tussen 14 en 17 uur een feestelijke oogst-dag plaats. De bij voorintekening bestelde 5-kilozakken met naakte haver kunnen dan afgehaald worden door wie ze besteld heeft, net als de kookboeken. ,,We willen de mensen dan ook zelf vertellen hoe het gegaan is met de teelt, wat ze met de haver kunnen doen en natuurlijk laten zien waar de haver vandaan komt.’’

De oogst-dag is na het zaaidiner het tweede feestelijke moment rond het gewas en het voorlopige hoogtepunt van een traject dat door Van der Bos begin 2024 werd ingezet. Terwijl ze erover vertelt overlegt aan dezelfde tafel broer Anco met vader Kees kort over de tegenvallende prijs voor hun pootaardappelen die op het schermpje van de smartphone verschijnt. Als ze vertrokken zijn zegt ze: ,,Het is altijd de boer die het risico draagt. Je moet alles voorfinancieren en je weet vervolgens nooit hoe de natuur zich gedraagt als het eenmaal in de grond zit. Het is afwachten hoeveel er van het land komt en vervolgens, wat de prijs zal zijn. Dat wilde ik met het oprichten van de Havercoöperatie omdraaien.’’

Hoe? Door een gewas te gaan telen dat kansen biedt voor de boer, goed is voor de bodem en  gezond is voor de consument. Bovendien is het duurzaam omdat het dicht bij huis verbouwd wordt. Op de site staat: ‘De Havercoöperatie wil de verbindende factor zijn tussen telers – de akkerbouwers -, en de bakkers, horeca en consumenten. Samen vormen ze een keten die zich inzet om haver terug te brengen in het Nederlandse landschap, voor een gezonde bodem, duurzame teelt en lokale, gezonde producten’. Ze voegt eraan toe: ,,Er is inmiddels vanuit de provincie ook veel interesse voor wat we aan het doen zijn. Net als bij scholen. We willen bewust niet te hard groeien. Het is een nieuw gewas dat eerst bekendheid moet krijgen om een markt te creëren. En we willen kennis bundelen. Zo heeft het ras dat we dit jaar gezaaid hebben kleine haartjes op het einde van de korrel. Tijdens de verwerking vond je ze terug tot in je ondergoed. Dus waarschijnlijk kiezen we volgend jaar voor een andere soort. Er hebben zich al een paar andere akkerbouwers bij de coöperatie aangesloten, en meer collega’s zijn in de toekomst welkom. Maar dan wel volgens de voorwaarden die wij aan de teelt en de teler stellen. Zoals onder andere geen gebruik van kunstmest of chemicaliën. Wel groenbemesters en met  bloemrijke akkerranden, zoals we hier bij ’t Witmonnikshuys al jaren werken. Het is puur gericht op kwaliteit.’’

De kantine waarin ze haar verhaal doet biedt uitzicht over een deel van het land van ’t Witmonnikshuys. Hier groeide ze op. Omringd door akkers waar al eeuwenlang geboerd wordt en door haar familie sinds 1952. Het was lang niet haar intentie om op de boerderij te gaan werken. ,,Als klein meisje, wat zal ik geweest zijn, ergens rond de 15, reed ik al mee op de trekker. Toen mijn vader weer een keer tot zijn knieën in de modder stond, zei hij zoiets van: ‘Dit moet jij in de toekomst niet willen’.’’ Met deze woorden in het achterhoofd koos ze voor een carrière in de financiële sector en ze werkte bij meerder banken.

Tot ze in 2020 besluit terug te keren op de boerderij. Om haar familie te helpen en te kijken of een andere richting het bedrijf nieuwe kansen biedt? 3 jaar later, in 2023, komt ze bij haar broer en ouders in de maatschap. Weer een jaar later richt ze de Havercoöperatie op. Met als doel een gewas te telen dat niet alleen gezond is voor de consument, maar ook voor de boer. De keuze valt op de naakte haver. ,,Iemand zei dat voor een nieuw gewas de storytelling er omheen heel belangrijk is. De gemiddelde Nederlander eet 5 kilo rijst per jaar. En naakte haver is een prima rijstvervanger. Dus stel nou eens dat je de rijst hiermee vervangt. Dan is dat niet alleen goed voor heel veel boeren, maar ook voor de duurzaamheid. Je eet iets van dicht bij huis. En het is ook nog eens erg gezond. Dat is onderzocht.’’ Een praktisch voordeel bovendien is dat deze havervariant zo heet omdat de korrel losjes in zijn beschermende vliesje zit. Het maakt de verwerking ervan eenvoudiger en goedkoper dan ‘gewone’ haver.

Na het zaaidiner maakt de naakte haver inderdaad een vliegende start. Door alle publiciteit wordt er door voorintekening in de 4 weken die volgen al een hectare van de nog in te zaaien haversoort verkocht. Precies wat op voorhand is beoogd. ,,Door voorintekening dek je een deel van het financiële risico af.’’  

Toch volgt er alsnog een spannende periode als de korrels eenmaal in de grond zitten. ,,Na al die drukte werd het ineens stil. Bestellingen kwamen amper binnen. Dat was even spannend. Want die andere hectares moesten ook verkocht worden. Ik stop hier al 2 jaar lang al mijn tijd en geld in.’’ Tot er eind augustus een paar fraaie foto’s van de oogst hun weg vinden naar de lokale pers. Veel nieuwe bestellingen, vooral uit de noordelijke regio, zijn het gevolg.

Geholpen door een warme en niet al te natte zomer zijn er dit eerste jaar duizenden kilo’s aan korrels van het land gehaald. In een van de loodsen laat Van der Bos even later de kuubkisten vol naakte haver zien. Hier en daar pakt ze er een handje uit en pikt er wat strootjes en steentjes  tussenuit. Broer Anco doet hetzelfde. Helemaal tevreden zijn broer en zus niet. De een dag eerder gearriveerde machine die dit eruit had moeten halen werkt nog niet feilloos. Waarschijnlijk moeten de korrels er nog een keer doorheen. Over een paar dagen moeten ze ‘schoon’ genoeg zijn om bij Dokwurk in Dokkum verpakt te worden in zakken van 5 kilo.

Het zijn deze zakken die op 18 oktober persoonlijk aan de bestellers overhandigd worden of verzonden naar de afgesproken afhaalpunten in de provincie. De komende maanden zullen de korrels als wegbereider moeten fungeren voor het creëren van een structurele markt voor naakte haver in Nederland. Chefs gaan ermee aan de gang, thuis zal er – met wellicht het kookboek ernaast – mee gekookt worden en Van der Bos is bezig met een Nederlandse pasta-fabrikant die van de haver spaghetti kan maken. ,,Langzaam de markt laten groeien, om uiteindelijk groot te worden, dat is het doel’’, zegt Van der Bos.  

En dat is gelijk ook een reële zorg voor de boerin die recent geluiden opving dat elders in het land collega’ plannen hebben om komend voorjaar flink wat hectares met het gewas in te zaaien. ,,Die hebben naar ons gekeken en gaan het nu op eigen houtje ook proberen. Maar er is nog geen markt voor zoveel naakte haver. Dus wat er teveel is wordt in het ergste geval tot veevoer verwerkt. Ik denk dan, laten we dit als boeren nu gezamenlijk doen en elkaar niet nu al beconcurreren. Sluit je bij ons aan en profiteer van de kennis die we hebben. Om zo langzaam en samen de markt groter te laten groeien. Dat is niet alleen goed voor de boer, maar ook voor de consument. Het product verdient het.’’