Ontwikkelingen in de bouw gaan te snel voor scholen om bij te houden

,,Vroeger waren scholen meer concurrenten”, zegt Ingrid Kerdijk, opleidingsmanager bij de bouwopleiding van het Drenthecollege in Emmen. Nu de studentenaantallen teruglopen, is er veel meer samenwerking. ,,Alle Noordelijke ROC’s werken sinds vorig jaar samen aan een richtlijn circulaire bouw: ‘Van plant tot pand’. We willen dit uiteindelijk ook landelijk gaan uitrollen.

,,Er is de laatste jaren ook meer aandacht voor de praktijk, ziet Dick Huisman, opleidingsmanager Techniek in regio Assen bij het Drenthecollege. Zo organiseren opleidingen excursies om studenten kennis te laten maken met nieuwe manieren van bouwen, bijvoorbeeld prefabbouw of levensloopbestendige huizen.

Studenten zelf spelen een rol door presentaties te geven over hun stage aan medestudenten. ,,Hoe groter een nieuwe ontwikkeling wordt, hoe groter de kans dat het in het reguliere lespakket komt”, zegt Huisman. Zo bouwden de studenten een tiny house op basis van een ontwerp van een profielwerkstuk van een leerling uit het voorgezet onderwijs.

Door de vele ontwikkelingen op het gebied van wonen en wetgeving moeten docenten zich blijven bijscholen om hun kennis up-to-date te houden. Dat lukt niet volledig, erkent Kerdijk. ,,Dat is niet realistisch, het gaat te snel om bij te blijven. Daarom geven bedrijven ook gastlessen aan onze studenten. Die vinden het ook leuk als er iemand voor ze staat die echt uit het veld komt.”

Het is een kwestie van balans, volgens Huisman. ,,Het is bijvoorbeeld niet zo dat alle monteurs nu alleen nog maar met elektrische auto’s gaan werken bijvoorbeeld. Een groot deel van de auto’s rijden nog op diesel of benzine.” Wel leren ze studenten over ontwikkelingen in de energietransitie. ,,Die projecten doen we steeds vaker met bedrijven. Zo leren onze studenten bijvoorbeeld over waterstof en hoe ze daar veilig mee werken. Bijvoorbeeld over een project in Hoogeveen waar de eerste huizen worden aangesloten op waterstof in plaats van gas.”

Ook op het Alfacollege in Groningen speelt een tiny house een rol in de opleiding bouwkunde, vertelt docent Renee Lugers. Een eerdere lichting studenten bouwde het huisje, nu wordt het ingezet voor lessen rondom het thema demontabele bouw. ,,De studenten moeten het ombouwen naar een nieuw gebouw. Ze leren wat hun verlies is en hoe veel extra hout ze nodig hebben.”

Ze moeten ook veel spijkers verwijderen, lacht hij. Het dwingt hen na te denken over hoe je iets opbouwt wat ook weer makkelijk uit elkaar te halen is. ,,Kozijnen worden vaak gekit en geschroefd, waardoor het goedkoper is om een nieuwe te kopen dan een kozijn opnieuw te gebruiken. Dat kan anders.”

De opleiding besteedt sinds kort ook meer aandacht aan welzijn op de werkvloer, vertelt Lugers. ,,Hoe gedraag je je op de werkvloer en hoe spreek je je uit?” Het is iets wat bedrijven verwachten van hun toekomstig personeel, maar in de stages bleek dat studenten daar moeite mee hebben. ,,Hoe spreek je je uit als iets te zwaar is om te tillen of als de werkdruk te hoog wordt? Zo proberen we weerbaarheid mee te geven aan onze studenten.”

Bouwopleidingen zijn breder geworden en bieden meer keuzevakken aan. ,,Het is handig als je van meer dingen op de werkplaats iets weet naast je eigen specialisme”, legt Kerdijk uit. ,,Je ziet ook dat het goed werkt voor de motivatie van studenten als ze zelf de keuze kunnen maken om voor een project te kiezen.”

De teruglopende interesse van studenten voor sommige opleidingen speelt daarbij ook een rol. ,,We hebben veel te weinig studenten die de opleiding metselaar willen doen. Op dit moment zijn er vier in Emmen. Dan is een aparte opleiding niet haalbaar, maar door een bredere opleiding aan te bieden kun je toch nog studenten leren metselen”, zegt Kerdijk.

Er is een tekort aan metselaars, maar met de komst van metselrobots zal de vraag afnemen, is de verwachting. Dat betekent niet dat er geen metselaars meer nodig zijn, waarschuwt Huisman.

,,Voor het renoveren van huizen heb je bijvoorbeeld echte metselaars nodig.”

Ook vanuit het bedrijfsleven is het gewenst dat studenten breder opgeleid worden, zegt Lugers. ,,Het is belangrijk om van elkaars beroep te weten, dus laten we studenten een kijkje bij elkaar in de keuken nemen. Bijvoorbeeld studenten van de bouwkundeopleiding en de isolatietechniek, want in een gebouw hangt dat heel erg samen.”

Keuzevakken vragen ook om motivatie van de student om logische vakken bij elkaar te zoeken, zegt Lugers. ,,Je kunt kiezen om echt verdieping aan te brengen in je opleiding. Zo is er een opdracht waarbij je een begroting moet maken voor een garage. Daarbij maak je een traditionele begroting, maar ook een begroting die volledig is gebaseerd op biobasedmateriaal. Je leert dan niet alleen over begrotingen, maar ook over materialengebruik.”

Houtskeletbouw wordt steeds belangrijker en het is belangrijk dat de studenten daarover de juiste kennis hebben, zegt Lugers. ,,Hoe zit het in elkaar, hoe zorg je dat je aan de milieuprestatienormen voldoet?” Er is ook een speciaal keuzevak bio-based materialen. ,,Daar kan ook een modestudent aanschuiven, het gaat vooral om het gedachtegoed. Studentenleren daar bijvoorbeeld ook hoe je greenwashing herkent.”

De veranderingen gaan niet altijd zo snel dat de jongeren er ook direct met bio-basedmaterialen zullen werken na hun opleiding, zegt Lugers. ,,Ze hebben dan in ieder geval de kennis en zullen niet schrikken als ze de vraag krijgen om ermee te bouwen.”

Ondanks alle vernieuwingen blijven sommige lessen hetzelfde. Vaardigheden zoals het lezen van tekeningen blijven belangrijk. ,,Of je nu een cv-ketel of een warmtepomp installeert; de basis blijft hetzelfde”, zegt Kerdijk. ,,Er is wel meer variatie, want de bouw wordt complexer”, zegt Lugers. ,,Er is meer wetgeving, er zijn meer eisen en er is meer keuze in materialen. We hebben studenten nodig die iets willen leren en die gedreven zijn.”

,,Deze opleidingen en studenten zijn belangrijk voor onze toekomst”, vult Huisman aan. ,,Daar mogen we best trots op zijn.”