Paus Leo XIV zag als bisschop in Peru wat corruptie er aanrichtte. Foto: AP
Waar corruptie welig tiert, erodeert het vertrouwen en betaalt de bevolking een hoge prijs, stelt Armand Leenaers.
Corruptie is een van de grote kwalen van de mensheid. De Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst stelt: net als fraude is het een verzamelnaam. Een sluitende definitie is lastig, maar een adequate omschrijving luidt ‘misbruik maken van toegekende bevoegdheden of macht voor persoonlijk gewin’.
Haast onopgemerkt werd eind 2025 de eerste Europese richtlijn tegen corruptie een feit. Een historische stap na jarenlang soebatten en de vaststelling van Transparency International dat Nederland een neerwaartse trend laat zien.
De EU wil voorkomen dat het vertrouwen van de burgers in democratie en rechtsstaat wordt aangetast. Ambtsmisbruik wordt strafbaar, net als handel in invloed. Lidstaten moeten een anti-corruptiestrategie opstellen en die voorleggen aan de Europese Commissie. Het Europees Parlement heeft hiermee ingestemd.
Tragisch
Een tragisch voorbeeld van wat corruptie kapot maakt is Peru. De Vriendenrepubliek in Limburg was kinderspel vergeleken bij dit aan grondstoffen zo rijke land dat stelselmatig faalt als het gaat om behoorlijk bestuur en een rechtvaardige verdeling van welvaart. Net als elders in Latijns-Amerika overigens. Het grootste schandaal was dat van het Braziliaanse bouwbedrijf Odebrecht dat honderden miljoenen dollars uitgaf aan steekpenningen.
In Peru staan alle nog levende ex-presidenten onder verdenking of zitten vast. Met acht presidenten in de afgelopen tien jaar is sprake van een permanente politieke crisis. Mede door toedoen van een grondwet die het parlement de mogelijkheid geeft een president weg te sturen bij ‘permanente morele ongeschiktheid’. Een uitnodiging voor politieke afrekeningen.
Zijn het in Nederland vaak onderzoeksjournalisten die corruptie blootleggen, in Peru was het een historicus. Alfonso Quiroz stelde in zijn standaardwerk Historia de la corrupción en el Perú dat het naar omvang derde land van Zuid-Amerika sinds de onafhankelijkheid daardoor zo’n 40 tot 50 procent van zijn ontwikkeling is misgelopen.
Koloniale erfenis
Er zijn duidelijke patronen. Publieke werken (metro, vliegvelden, spoor- en snelwegen) en de aanschaf van wapens (marinevaartuigen, jachtvliegtuigen) leidden onveranderd tot onverantwoord hoge uitgaven door betaling van smeergeld. Het is per regeringsperiode in kaart gebracht, cijfermatig onderbouwd en grondig geanalyseerd.
De koloniale erfenis verklaart veel. Vóór de komst van de Europeanen was geld als ruilmiddel onbekend. Wel beschikten de precolumbiaanse volkeren over heel veel goud en zilver. Daar wisten de conquistadores en de katholieke kerk wel raad mee.
Systematische plundering en omkoping werden dagelijkse praktijk. Uit die tijd dateren de zwakke instituties waar Peru tot op de dag van vandaag mee kampt. Teleurgestelde jongeren wachten betere tijden niet af en emigreren. Niet langer richting de VS, maar vooral naar Spanje. Want wie op 7 juni de tweede ronde van de presidentsverkiezingen in Peru ook wint, de huidige chaos zal niet snel verdwijnen.
Zilvervloot
Ondertussen is China de grote winnaar. Tot frustratie van de VS die Latijns-Amerika als ‘achtertuin’ claimt. De Aziatische grootmacht opende afgelopen jaar een mega-containerhaven aan de Peruaanse kust. Transparant bestuur of democratie spelen voor Peking geen rol.
Nederlanders, bijgenaamd de ‘Chinezen van Europa’, probeerden het eeuwen geleden ook al eens. Na het kapen van de zilvervloot volgde een (mislukte) poging om de haven van Callao in te nemen. Daarvandaan vertrokken Spaanse armada’s met goud en zilver uit mijnen waar inheemse kinderen het vuile werk deden.
Cocaïne werd de nieuwe goudmijn. Ook op dit gebied was Nederland voorloper met plantages in Nederlands-Indië. Cocabladeren kauwen tegen hoogteziekte is cultureel erfgoed in de Andes en onschuldig. Het witte poeder is dat niet en zo lucratief dat het alles en iedereen corrumpeert.
Schrijnend
Door dit alles en de hoge prijzen voor grondstoffen heeft Peru een florerende economie met schrijnende armoede in de sloppenwijken. Machtige familieconglomeraten en maffiose politici profiteren terwijl menig aanklager, rechter en journalist zich laat omkopen.
Paus Leo XIV heeft het als bisschop in Peru tientallen jaren aan den lijve ondervonden. Als een van de weinigen is hij niet onverschillig over de wantoestanden in zijn en mijn tweede vaderland.
De moraal van dit verhaal: waar corruptie welig tiert, erodeert het vertrouwen en betaalt de bevolking een hoge prijs. En niet alleen in Peru.
