Je oude smartphone in de oven: zo wil start-up Butter Bridge niet meer afhankelijk zijn van China of Rusland voor 'kritieke' metalen

De Groningse start-up Butter Bridge maakt een lange neus naar China en Rusland door ‘kritieke metalen’ in eigen land terug te winnen. Het gaat om materialen als nikkel, koper en zink. Het plan in een notendop: afgedankt metaal in een elektrische oven.

Want hoewel we in Nederland kampioen zijn in het netjes scheiden van plastic, groenafval en glas, vinden we sommige afvalstromen maar lastig. Denk aan oude telefoons of geoxideerd (verroest) metaal. Dat afval gaat in containers naar landen als India, Vietnam of Cambodja. Zonde, want de metalen zitten vol met critical raw materials, zoals magnesium, aluminium, koper. Ze heten ‘kritiek’ omdat ze onontbeerlijk zijn voor allerlei zaken zoals elektriciteit, windmolens, computerchips, zonnepanelen en materiaal voor defensie.

Aangescherpte politieke verhoudingen maken het steeds belangrijker om kritische materialen zoveel mogelijk in Europa te houden. Nu komen de meeste kritieke materialen uit Rusland en China. Dat ligt extreem gevoelig.

Daarom willen Harmen Oterdoom (48) en Steef Steeneken (47) met hun nieuwe start-up Butter Bridge een einde maken aan de export van kritieke grondstoffen, door deze in eigen land te ‘delven’. Beiden studeerden ze aardwetenschappen in Delft en zijn experts in metaalscheiding. Hun plan is om de waardevolle metalen los te peuteren door verhitting.

Butter Bridge is het vijftigste lid van Circulair Groningen („die titel nemen ze ons niet meer af”) en zit nog in de beginfase. Oterdoom en Steeneken zijn druk met hun zoektocht naar een geschikte locatie en het aantrekken van investeerders.

Opvallend: Oterdoom en Steeneken willen voor de metaalscheiding elektrische ovens gebruiken, geen olie en gas zoals in het buitenland. Met hun methode krijgen ze een grondstof die niet helemaal ‘puur’ is, maar wel zuiver genoeg voor Europese fabrieken om mee te werken. Om afvalstromen binnen Europa terug te brengen in fabrieken, is Butter Bridge de ontbrekende schakel in de keten.

Meerdere ondernemers zijn enthousiast, merkt Steeneken. „Veel van hen voelen zich niet prettig bij de verscheping van kritieke materialen naar het buitenland, waar ze vaak onder slechtere milieu- en arbeidsomstandigheden worden verwerkt.”

Oterdoom heeft al veel ervaring met elektrische ovens. Voor SMS – wereldspeler op het gebied van metaal – werkte hij er ook mee. De exemplaren die Butter Bridge op het oog heeft, zijn zo groot als wasmachines en worden verwarmd tot temperaturen van 2000 graden Celsius. Ze zijn eigenlijk meer te vergelijken met een lasapparaat dan met een keukenoven.

Om duurzaam te werken, gaan de ovens vooral aan bij zonnig weer of stevige wind. „Doordat we met kleine ovens werken, zijn we flexibel”, verklaart Steeneken. Het bedrijf Energy Pool zal helpen om het energieverbruik automatisch af te stemmen op de beschikbaarheid van groene stroom.

De oprichters hebben alvast de eerste ovens besteld om aan investeerders te laten zien wat ze precies van plan zijn. Oterdoom benadrukt: “Op den duur zijn PowerPoints niet meer voldoende. Investeerders willen tastbare resultaten zien. Als je twee kleine stukjes ter grootte van suikerklontjes kunt tonen, is dat al veel krachtiger dan een mooi plaatje.”

De mannen zijn ervan overtuigd dat Butter Bridge toekomst heeft. In Europa staat een exportverbod voor kritieke grondstoffen op stapel. Bedrijven in de Verenigde Staten die kritieke materialen terugwinnen, ontvangen nu al subsidies. ,,Het is niet de vraag of, maar wanneer dat exportverbod hier wordt ingevoerd”, zegt Steeneken. „Wij proberen voor de troepen uit te lopen.”

Het blijft een feit dat we anders te afhankelijk zijn van China of Rusland.

In 2022 werd de invloed van China op de wereldeconomie al duidelijk tijdens de Olympische Winterspelen in Peking. Om op tv een schone lucht te laten zien, schakelden de Chinezen kolencentrales, aluminium-, staal- en magnesiumfabrieken uit. Hierdoor steeg de prijs van magnesiumstaal in korte tijd van 2000 euro per ton naar 10.000 euro per ton, wat problemen veroorzaakte voor bedrijven zoals Tata Steel en Aldel.

Oterdoom: “Dit toont aan hoeveel invloed zij hebben. En ze gebruiken het steeds meer als wapen.” Vorig najaar legde China de export van germanium en gallium aan banden als reactie op de exportrestricties van geavanceerde chipmachines van ASML, te midden van de chipoorlog tussen China en Amerika.

De andere grote leverancier is Rusland, wat mogelijk nog problematischer is om afhankelijk van te zijn. Poetin kondigde vorige week exportbeperkingen aan van titanium, uranium en nikkel naar Europa. Er is een boycot op Russisch olie en gas, maar niet op hun metalen als magnesium, aluminium, koper, uranium en vanadium. „Omdat dat een veel groter probleem zou zijn dan olie en gas. De Europese economie zou instorten,” aldus Oterdoom.

De locatie voor hun werk in het Noorden lijkt goed gekozen. Juist daar zijn nog genoeg bedrijven die werken met kritische materialen zoals silicium. Toch blijft het voor veel investeerders een onzekere stap. Steeneken: “Een investeerder zei ‘kun je niet gewoon een app bouwen voor de telefoon?’ Dat brengt veel minder risico met zich mee dan een fabriek waarvoor vergunningen nodig zijn.”

De uitdaging is om een verdienmodel op te zetten, vertelt Steeneken. „Onze vrouwen vinden het allebei heel spannend. Want met complimenten over ons idee kan ik geen kinderen voeden.”