Status rijksmonument stap dichterbij voor landartwerk ‘Broken Circle/Spiral Hill’ bij Emmen

Aanvankelijk ontbrak het kunstwerk van Robert Smithson op de lijst met nieuwe, jonge rijksmonumenten van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Die lijst zou in eerste instantie twaalf monumenten in negen provincies bevatten. Na een advies van de Raad voor Cultuur zijn dat er nu vijftien in twaalf provincies.

Naast Broken Circle/Spiral Hill uit 1971 zijn ook het Hubertushuis uit 1980 in Amsterdam en de watertoren ‘De Witte Bollen’ in Eindhoven uit 1970 toegevoegd. Eerder werden onder meer de Ecokathedraal in Mildam uit 1965 en het Eemsmondgebouw in Delfzijl uit 1973 voorgedragen voor de status van rijksmonument.

Als het aan de RCE ligt, blijft het niet bij vijftien rijksmonumenten uit de periode tussen 1965 en 1990. Volgend jaar worden meer plekken en gebouwen aangewezen. Tussen 1965 en 1990 zijn naar schatting vier miljoen objecten in Nederland gebouwd; een kwart van het aantal woningen stamt uit deze periode.

Samen vertellen ze volgens de RCE het verhaal van een periode van economische bloei, sociale experimenten en democratisering, waarin overal in Nederland nieuwe steden, woonwijken, snelwegen, groengebieden, kunstwerken en publieke voorzieningen verrezen.

Donderdag ging het aanwijzingsprogramma officieel van start. Daarmee is de rijksmonumentenstatus nog niet bekrachtigd. Er kunnen nog zienswijzen worden ingediend en ook gemeenten en provincies hebben er nog iets over te zeggen. De bedoeling is dat de minister van OCW over een half jaar een finaal besluit neemt.

Volgens Susan Lammers, algemeen directeur van de RCE, zijn de eerste vijftien gekozen werken, gebouwen en plekken „uniek in hun soort”. „Nu beschermen is noodzakelijk; de waardering komt vaak pas later”, aldus Lammers.

Om meer aandacht en waardering voor Post65-monumenten te genereren, reist vanaf dit najaar de tentoonstelling De jongste rijksmonumenten van Nederland langs gemeenten en culturele instellingen. De start is in Terneuzen, in het in 1972 gebouwde stadhuis, een ontwerp van de in Groningen geboren architect Jaap Bakema. Wanneer Drenthe, Friesland en Groningen worden bezocht, is nog niet bekend.

Wie wil zien hoe Broken Circle/Spiral Hill erbij ligt, kan op 10 september een livestream bekijken waarbij tegelijkertijd locatiebeelden worden vertoond van zowel Smithsons werk bij Emmen als het verwante werk Spiral Jetty in de Amerikaanse staat Utah. Voorts worden excursies georganiseerd naar het landartwerk bij Emmen.