Bedrukte gezichten bij de PvdA tijdens de verkiezingsavond in Emmen in maart dit jaar. Foto: Boudewijn Benting
Nog nooit scoorde de PvdA in Emmen zo slecht als bij de laatste verkiezingen. Van het rode bolwerk dat Emmen decennialang was, is niets meer over. Wat ging er mis en hoe moet het verder? Drie oudgedienden over nu en de tijd waarin de PvdA in Emmen alles alleen kon beslissen.
Lamgeslagen en perplex. Zo stond de Emmer PvdA erbij, toen burgemeester Eric van Oosterhout dit jaar in het Atlas Theater de verkiezingsuitslagen bekend maakte. Het begon met wat kleinere stembureaus, waar de PvdA maar zo’n tien procent van de stemmen haalde.
Even hoopte de PvdA-delegatie dat het nog wel bij zou trekken. Dat gebeurde niet. Nog nooit was de partij in Emmen zo klein geweest.
Jolly Cerini, Alle Pijlman en Gezienes Evenuis (vlnr) zijn nog altijd lid van de PvdA, de partij die in juni landelijk met GroenLinks opgaat in Pro. Foto: Cor Lasker
De buit was uiteindelijk vier raadszetels. Er was een tijd waarin de PvdA vier wethouders leverde en als zij had gewild zelfs vijf. Dat was na de verkiezingen van 1986, dit jaar precies veertig jaar geleden.
Onder leiding van lijsttrekker en wethouder Alle Pijlman werden 22 van de 37 zetels bijeen geharkt. Hierdoor kreeg de PvdA het in Emmen feitelijk alleen voor het zeggen. Een ander topjaar was 2006, toen de partij 18 van de 39 zetels binnensleepte.
De nu 78-jarige Gezienes Evenhuis maakte beide momenten van glorie van dichtbij mee. In 1986 debuteerde hij op de kandidatenlijst en werd hij raadslid. In 2006 was hij wethouder en de gevierde lijsttrekker.
Hij draait er niet omheen. De ineenstorting van zijn partij in Emmen gaat hem aan het hart. „Nee, ik had het grote verlies dit jaar niet aan zien komen. Nog maar vier zetels over. Dat is niet veel.”
Prominente figuur
Op verzoek van DVHN schuift Evenhuis aan tafel met twee partijgenoten die er ook bij waren toen de PvdA in 1986 de absolute meerderheid haalde: Alle Pijlman (83) en Jolly Cerini (81). Pijlman was, zoals gezegd, toen de lijsttrekker. Cerini werd voor het eerst raadslid en bleef dat acht jaar lang.
Van de drie oudgedienden woont Pijlman niet meer in Emmen. Hij verhuisde in 1988 naar Dedemsvaart om burgemeester te worden van Avereest.
Een artikel in de Emmer Courant na de monsterzege van de PvdA in Emmen. Foto: DVHN
Pijlman groeide op in Emmer-Compascuum. Zijn vader was zeer actief bij zowel de PvdA als de VARA. In 1974 werd Pijlman junior in Emmen raadslid. Hij voelde er zich snel op zijn plek. Vier jaar later zegde hij zijn baan in het onderwijs op om wethouder te worden.
Evenhuis: „Dat Alle in 1986 onze lijsttrekker was, was vrij logisch. Hij was een prominente figuur in het gemeentebestuur. Omdat hij als wethouder veel op pad was in Emmen en in de dorpen, wisten veel mensen ook wie hij was. Eerder was hij een goede voetballer bij CEC en Emmen. Ook daar kenden mensen hem nog van.”
Rooie vrouwen
Jolly Cerini, die werd geboren in het toenmalig Nederlands-Indië, groeide niet op in een gezin waarin politiek een belangrijke rol speelde. Ze belandde in 1969 in Zuidoost-Drenthe omdat haar toenmalige partner daar een baan in het onderwijs kreeg. „In de jaren daarna zette ik mij in voor de komst van een openbare Montessorischool in Emmen. Daarbij werd mij al snel duidelijk dat ik daar de politiek voor nodig had.”
Gezienes Evenhuis, Jolly Cerini en Alle Pijlman (v.l.n.r.) in gesprek over hun belevenissen in de Emmer politiek. Foto: Cor Lasker
Cerini belandde bij de rooie vrouwen, een groep vrouwelijke PvdA'ers die net als zij de emancipatie van vrouwen hoog in het vaandel had. Ze voelde zich er thuis, ging zich verdiepen in de politiek en in 1986 kwam ze met vijf andere rooie vrouwen in de gemeenteraad. Om dit werk goed te kunnen doen, ging Cerini minder uren draaien als docent creatieve vorming op het mbo.
Ook Gezienes Evenhuis kwam uit het onderwijs. De boerenzoon uit Noord-Sleen was directeur op de pedagogische academie in Emmen. In 1974 was hij PvdA-lid geworden en daarna in Emmen voorzitter van het federatiebestuur. „Tegenwoordig heeft de PvdA één afdeling voor heel Emmen, maar toen had elk dorp zijn eigen afdeling. En ieder dorp leverde weer een bestuurslid voor het federatiebestuur”, verduidelijkt Evenhuis.
Sympathie
De ogen van de zeventiger beginnen te stralen. „De politiek leefde echt in die tijd. Waren er ledenvergaderingen, dan zaten de zalen vol. De PvdA was in alle dorpen en veel overlegorganen zeer nadrukkelijk aanwezig. En daar kwamen ook weer nieuwe raadsleden uit voort.”
Leverde dit in 1986 de monsterzege van 22 zetels op? Evenhuis: „Het heeft er zeker toe bijgedragen. We hadden een gevarieerde lijst. Met een sterke groep vrouwen en een bekende en aansprekende lijsttrekker.”
Na de monsterzege in 1986 bedankte de PvdA haar kiezers middels een advertentie in de Emmer Courant. Foto: DVHN
Pijlman glimlacht. „Vriendelijk dank. Maar vergeet ook niet dat we landelijk gezien de wind mee hadden. De PvdA had overal veel sympathie. Maar in Emmen deden we het qua resultaat wel beter dan het landelijk gemiddelde. Dus we hadden in de regio ook zeker dingen goed gedaan.”
Met haar 22 zetels had de PvdA in haar eentje het college van burgemeester en wethouders kunnen vormen. Dat gebeurde niet. Met Alle Pijlman, Piet Snel, Lies van Urk en Herman Lange kwamen er vier wethouders van PvdA-huize. Het CDA voegde daar met Johan Harmsen één CDA-wethouder aan toe.
Pijlman: „Voor het draagvlak is het niet goed als je als partij alles in je eentje wilt beslissen. En bovendien, er komen altijd weer andere tijden. Dan krijg je zoiets wel op je brood.”
Lokale partijen
Die andere tijden, die kwamen inderdaad. De PvdA behield haar absolute meerderheid niet, maar bleef nog wel lange tijd de grootste. Uitschieter was in 2006, toen de partij onder aanvoering van Evenhuis achttien zetels binnensleepte.
„We profiteerden volop van de populariteit van landelijk PvdA-leider Wouter Bos. Maar dat was het niet alleen. We hadden het zelf, op zijn Drents gezegd, ook niet slecht gedaan”, blikt Evenhuis terug.
In 2014 was het gedaan met de hegemonie van de PvdA in Emmen. De lokale partij Wakker Emmen werd met vijftien zetels verreweg de grootste partij en is dat nu met veertien zetels nog altijd.
Historisch moment in maart 2014. De PvdA is niet meer de grootste partij in Emmen. Toenmalig PvdA-voorman Bouke Arends (rechts) feliciteert Wakker Emmen-lijsttrekker Rene van der Weide met zijn vijftien zetels. Foto: Archief Jan Anninga
Cerini: „Toen ik raadslid werd, waren er in die gemeenteraad geen lokale partijen. Alleen PvdA, CDA, VVD en D66. GPV/RPF, dat later ChristenUnie werd, viel net buiten de boot. Dat is echt een wezenlijk verschil met nu. Lokale partijen hebben flink aan terrein gewonnen.”
Tij niet mee
Wakker Emmen profileert zich nadrukkelijk als een partij die oog heeft voor de dorpen. Op haar kandidatenlijst zie je ook veel mensen die daar actief of in ieder geval bekend zijn. Cerini: „Dat deden wij toen ook, mensen die in de PvdA-afdelingen in de dorpen zaten of bij andere instanties. In die zin was de PvdA wel een beetje het Wakker Emmen van de jaren tachtig.”
Jolly Cerini in de periode waarin zij raadslid was van de PvdA in Emmen. Foto: Collectie Jolly Cerini
Pijlman knikt. „Als je mensen op de lijst zet die buiten de politiek niet zo actief zijn of niet veel mensen kennen, dan levert dat bij de stembus niet veel op.”
Evenhuis: „De PvdA is altijd een partij geweest met solidariteit hoog in het vaandel. Wat dat betreft hebben we het tij niet mee. De solidariteit naar minderheidsgroepen is minder geworden. Ook zijn we geen one issuepartij, die zich maar op één onderwerp richt. Deed je dat de afgelopen periode op veiligheid of op asiel, dan stroomden wel veel stemmen binnen.”
Het hok in
Cerini: „Ik vind dat Wakker Emmen veel zichtbaarder is geweest dan de PvdA. Tijdens de campagne, maar ook in de vier jaar daarvoor. Daar kan de PvdA nog wat van leren. Zet je boodschap in heldere bewoordingen neer, geen ellenlange verhalen.”
Evenhuis: „Wakker Emmen pleit net iets harder voor dingen waar de PvdA ook voorstander van is.”
PvdA-lijsttrekker én wethouder Gezienes Evenhuis op de verkiezingsavond in 2006. Toen viel er nog wat te vieren voor de Emmer PvdA: 18 zetels werden er binnengehaald. Foto: Jan Anninga
Pijlman: „Maar wat je ook doet, je hebt als niet-lokale partij ook altijd te maken met hoe het landelijk met je partij gaat. Ligt die onder vuur, dan kost je dit bij de gemeenteraadsverkiezingen stemmen. Andersom geldt het trouwens ook. Heb je een populaire landelijke leider, dan pluk je daar bij gemeenteraadsverkiezingen de vruchten van. Ook daar heeft de PvdA in Emmen ervaring mee.”
Met GroenLinks, met wie de PvdA halverwege dit jaar opgaat in de nieuwe partij PRO, heeft de PvdA in Emmen geen affiniteit. Om die reden wilde ze beslist niet met de combinatie PvdA/GroenLinks de laatste verkiezingen in. Toch zullen ze over vier jaar als PRO op jacht moeten naar zetels.
Pijlman: „Ik zou als PvdA-bestuur met fractie en campagneteam heel snel in een hok gaan zitten. Om daar samen te analyseren wat er niet goed ging en hoe dat de komende vier jaar beter kan. En pas dat hok uitkomen als daar duidelijkheid over is.”
