Herenboerderij Assen doet het zo goed dat het landelijk opvalt: boer Henk is een natuurtalent

De maartzon zet een groene trekker bij Assen-Noord in een vrolijke gloed, terwijl deze banen trekt op een kleine akker. De boer is aan het ‘klepelen’, hij hakselt plantjes in de grond die in de winter op de akker stonden. Hier komt straks kool te staan. Lekkere biologische groente voor inwoners van Assen.

De herenboerderij Hof van Rhee is in feeststemming. Het bedrijf bestaat dit jaar vijf jaar en werd voor dit lustrum verrast met een nominatie van ‘agrarisch ondernemer van het jaar’. De boer, Henk Boer, blijkt een natuurtalent. Vijf jaar geleden deed hij nog de personeelsplanning van een sanitairwinkel in Roden. Nu is hij in de running voor beste agrariër van Nederland.

Het bedrijf heeft 450 leden uit Assen en omstreken die elke week voor zo’n 15 euro een mand vol biologische groente, fruit, vlees en eieren op kunnen halen. De boerderij maakt geen winst, de leden kopen voor 2000 euro een aandeel in het bedrijf. De opzet: gezond eten (zonder bestrijdingsmiddelen of kunstmest) op gezonde grond (er worden allerlei tellingen gedaan voor wormen, insecten, nachtvlinders) en lokaal geteeld (door en voor mensen uit Assen die op de fiets hun eten kunnen halen).

De herenboerderij begon met twee enthousiastelingen die een oproep deden in de Asser Courant. Henk Boer (62) las dat en twijfelde amper. Hij zegde baan en zekerheid op. Dat terwijl hij geen idee had of het concept wel zou lukken. ,,Ooit deed ik de agrarische school, daarna ging ik werken als hovenier, later rolde ik de sanitairwereld in. Maar ik wilde vroeger altijd boer worden, dat was er nooit van gekomen.”

Hij is van zijn trekker gestapt en gaat aan een picknicktafel zitten voor een kop koffie. Plots schiet Boer omhoog. Twee reetjes springen bekoorlijk door de akker. Daar heeft de boer schik in, vijf jaar geleden was dit een kale vlakte met Engels raaigras. Nu staan er bomen en bosjes omheen. De bodem wordt vriendelijk behandeld. Zodoende is hier een oase van leven ontstaan, van worm tot zoogdier.

Met name het teeltplan van Hof van Rhee vindt de jury indrukwekkend. In die planning staat welke gewassen wanneer worden ingezaaid, in de vergaderruimte aangeduid op grote vellen met gekleurde vlakken. Pas na acht jaar komt een gewas weer op dezelfde akker. Over het plan is goed nagedacht, al staat hij niet in steen gebeiteld. „Elk jaar herzien we het teeltplan. Soms willen onze leden ergens minder of meer van. We gaan bijvoorbeeld extra zoete aardappelen verbouwen.”

Op het terrein van 20 hectare – Assen heeft de grootste herenboerderij van Nederland – worden jaarrond ruim 50 groenten geteeld, en ook nog fruit, vlees en eieren. Dat is best een prestatie. Boer: „Ten opzichte van een normale boerderij met drie gewassen of een veehouderij, hebben wij hier van alles. Je moet dus overal wat vanaf weten.”

Ook van de glibberige regeltjes uit Den Haag. Daar ging het bedrijf het eerste jaar nog mee de mist in, omdat ze grasland omploegden na 1 november om daar fruitbomen te planten. Dat mag wel, míts je het van tevoren invult. Enfin, dat is verleden tijd, wat Boer betreft. „Het incident is groot uitgemeten in de media, maar stelde niet zoveel voor. Het was vooral voer voor mensen die ons niet zagen zitten.”

Inmiddels is er trouwens geen tegenstand meer. Waar een buurvrouw in het begin nog bleef roepen: ,,Dit gaat je niet lukken”, heeft de herenboerderij zichzelf bewezen. Het contact met de buren is goed, en – misschien nog wel belangrijker – het initiatief is bekend in Assen. Tijdens een open dag twee jaar geleden kwamen er ruim 500 mensen langs, tot voor kort zat het ledenbestand vol.

Dat is een compliment voor Boer, die over de akkers met kaalgeplukte stengels boerenkool en spruitjes loopt. Hij wijst een restantje palmkool aan. (Wat voor kool, vraagt u? Palmkool: kool in de vorm van een kleine palmboom.) Boers handen jeuken, hier komen binnenkort allemaal weer nieuwe plantjes te staan.

Een werkweek van 40 uur kan hij wel vergeten. Doe dat maar keer twee. „Ik ben ouderwets opgevoed, als iets je baan is, moet je er alles voor geven. Ik hou geen uren bij. Dan zou ik in december wel kunnen zeggen: ‘ik kom in juni weer terug’. Maar mijn vrouw staat erachter, en dat is belangrijk. Ik word geacht te presteren. Als er leden weglopen, voel ik mij verantwoordelijk.”

Toch is dit de droombaan voor Boer. Hoe heerlijk is dat eerste kopje koffie in de vroege ochtend met een kakofonie aan vogelgeluid? Of trekker rijden in de vroege voorjaarszon in je T-shirt? Of op vrijdagmiddag te midden van je akkers tevreden rondkijken met een koud biertje in de hand?

De biologische teelt van 50 gewassen én kasplanten én dieren én fruitbomen is monnikenwerk. Boer wordt geholpen door parttimer Hans Wilpstra die het teeltplan ontwierp. Verder draait het concept op vrijwilligers met talloze commissies voor logistiek, biodiversiteit, communicatie, activiteiten, bestuur en – veruit de grootste – ‘commissie help de boer’. Die laatste is weer onderverdeeld in werkgroepen die helpen bij fruitbomen, akkerbouw, kasbouw, dieren, kruidentuin.

„Het aansturen van die 500 vrijwilligers is nog wel de grootste uitdaging”, vertelt Boer. „Als je met tien mensen aan tafel zit, heb je al tien verschillende meningen. Kun je nagaan…”

Het voordeel van de constructie is, dat leden erg betrokken zijn bij de groente die ze wekelijks komen halen. Als je een beetje creatief bent, hoef je amper meer groente in de supermarkt te kopen. Vooral ‘ouderwetse’ foefjes zoals wecken en fermenteren helpen daarbij.

Leden moeten trouwens wel gewoon eten wat de pot schaft. Dat geeft soms uitdagingen. De leden kregen een kilo roggemeel mee naar huis. Maar wat doe je ermee? „We hebben een appgroep met de naam Boeren in de keuken. Dan zegt iemand: ‘ik heb er wafeltjes van gebakken’. De ander gebruikt het voor brood of pannenkoeken. Tips worden uitgewisseld.”

De eerder genoemde vergeten groente palmkool geeft ook zo’n uitdaging. „Onze leden vroegen: ‘Wat moeten we nou daar nou mee?’” In de kookgroep op Whatsapp werden vervolgens recepten uitgewisseld. Pannenkoeken met gewokte palmkool uit de oven, risotto met palmkool of palmkool met shiitake en ketjap.

Enfin, als je palmkool echt niet te eten vindt, had je afgelopen jaar wel gewoon pech. „Twee jaar geleden hebben we hier een nulletje te veel van besteld.”

Nog een aardigheid van de herenboerderij is dat er niet alleen maar leden meehelpen als vrijwilliger. De boerderij heeft ook een sociale functie. Zo komen er ook dementerende gasten langs om te helpen. Niet voor zwaar schoffelwerk, maar voor kleine taakjes. Dat levert hartverwarmende verhalen op.

„Een van die dementerende ouderen had eens het idee dat hij zich ’s ochtends meldde bij het uitzendbureau – zijn begeleider is dan van het bureau – en toen ging hij hier anderhalf uur knofloken pellen. Hij kwam thuis met handen geurend naar knoflook en met hele verhalen over hoe mooi zijn vak is”, vertelt Boer.

Het maakt de boerderij tot een bruisende plek. Op 27 maart hoort herenboerderij Hof van Rhee of ze hebben gewonnen. Maar ach, of ze winnen of niet, het is voor boer Boer sowieso al „een heel leuke waardering.”