Beveiligingscamera's legden vast hoe de inbrekers naar binnen gingen bij het Drents Museum. Still camerabeelden politie
De beveiliging van de Dacia-expositie in het Drents Museum werkte niet goed bij de diefstal van de gouden helm van Coțofenești en de drie gouden armbanden. De dieven probeerden ook de tweede gouden helm die in Assen te zien was mee te nemen.
De rookbeveiliging van het Drents Museum in Assen faalde. ,,De expositieruimte had binnen enkele seconden na de explosie gevuld moeten zijn met een melkachtige rook, waarbij je niks meer ziet”, zegt Ernest Oberländer-Târnoveanu. ,,Zelfs je eigen handen niet. In Assen kwam de rookontwikkeling te traag op gang. Waarom werkte het mechanisme niet goed?”
Twee maanden na de goudroof zit de oud-directeur van het Nationaal Historisch Museum in Boekarest, tevens gastconservator van de tentoonstelling Dacia - Rijk van goud en zilver in Assen, nog vol vragen. ,,Wat ik ook niet begrijp is: hoe konden de vitrines zo snel kapotgaan?”
In de nacht van 24 op 25 januari verschaften dieven zich met geweld een toegang tot het Drents Museum. Oberländer onthult details over de roof die het museum en Nederland in grote verlegenheid brengen. Zo blijkt dat de dieven geprobeerd hebben om nog een derde vitrinekast te kraken.
Gaten in de vitrines
Daarin stond onder meer de tweede gouden helm die in Assen te zien was. Op een foto is te zien dat het glas met grof geweld bewerkt is. Er zit ook een gat in, maar dat is te klein om de objecten te pakken. Op een andere foto is te zien dat het gat in de vitrine met de gouden armbanden wel groot genoeg is.
De tweede gouden helm die in Assen te zien was, staat inmiddels weer in het Nationaal Historisch Museum in Boekarest. Deze is afkomstig is de schat van Băiceni-Cucuteni. Foto: DvhN
,,Dat hoort niet te kunnen”, zegt Oberländer. Volgens hem mag het glas beschadigd en vervormd raken, maar nooit breken.
De kast waarin de gouden helm van Coțofenești werd geëxposeerd, het topstuk van de expositie, was extra beveiligd, maar begaf het al na twee hamerslagen. Oberländer: ,,Daarna is de voorste glasplaat waarschijnlijk vanaf de onderkant losgewrikt met een breekijzer en in zijn geheel verwijderd.”
Dieven lieten helm vallen
Uit de foto’s blijkt dat de helm waarschijnlijk niet is beschadigd bij het kraken van de vitrine. Op beveiligingsbeelden is wel te zien dat de dieven de gestolen gouden helm op hun vluchtweg in de haast hebben laten vallen. De helm heeft dus wellicht deukjes opgelopen.
De dieven raapten de helm weer op en renden weg. ,,Als de rookbeveiliging goed gewerkt had, hadden ze dat niet gekund. Dan hadden ze niks meer kunnen zien. De kunstmatige rook hoort zo dicht te zijn dat je je eigenlijk niet eens meer kunt bewegen.”
Zo’n rookgordijn, dat vanuit een rookmachine in de vloer wordt opgetrokken, is in de museumwereld een standaard vorm van beveiliging bij waardevolle objecten, vertelt Oberländer. ,,In Assen kwam de rook wel, maar heel traag en laat.”
Vier dieven, waaronder een vrouw
De dieven gebruikten zware explosieven. Oberländer denkt dat zeker één van de daders getraind is in het werken met explosieven. ,,Anders zouden ze het opblazen van de deur bij de nooduitgang van de expositieruimte zelf niet overleefd hebben.”
Op de beveiligingsbeelden van het Drents Museum zijn vier mensen te zien, vertelt Oberländer. In de week na de roof werden drie mensen gearresteerd, onder wie een vrouw die inmiddels is vrijgelaten. Later werd een vierde verdachte aangehouden. Een vijfde is nog voortvluchtig. ,,Ze handelden als rationele professionals en heel snel: in twee minuten forceerden ze twee vitrines en bijna nog een derde”, zegt de oud-museumdirecteur.
Hij houdt hoop dat de helm en de armbanden uiteindelijk worden teruggevonden. ,,Ik denk dat er achter de schermen van alles gaande is.” De belangen zijn immers groot. ,,Dit is heel beschadigend voor Nederland. Na deze klap zullen Nederlandse musea internationaal worden gemeden als de pest.”
Gevraagd om een reactie laat het Drents Museum weten: ,,In het belang van het onderzoek doet het Drents Museum geen uitspraken omtrent de toedracht van de diefstal.” Ook het Openbaar Ministerie wil niet reageren tot na de eerste zittingsdag over de zaak op 9 mei.
Ernest Oberländer-Târnoveanu ergert zich aan de indianenverhalen die na de diefstal over de helm van Coțofenești de ronde doen. ,,Overal werd geschreven dat de helm van puur goud is gemaakt. Onzin. Hij weegt 750 gram en bestaat uit goud dat op natuurlijke wijze gebonden is met zilver en koper.”
Het goudgehalte van de helm is ongeveer 75 procent. De overige 25 procent is zilver en koper, zegt Oberländer, die de helm metallurgisch analyseerde. ,,Als je hem smelt en de metalen scheidt, heb je dus misschien een halve kilo goud.”
De helm was vrij ernstig beschadigd en is gerestaureerd. ,,Slechts 80 procent van de originele helm is bewaard gebleven. Sommige delen zijn gevuld met een speciale, kunstmatige hars. Wat ook weinig mensen weten, is dat hij uit drie delen is gemaakt, die aan elkaar zijn gesoldeerd.”
De makers van de helm werkten met natuurlijk gewonnen goud, dat varieert in goudgehalte. ,,De Daciërs en hun voorgangers beschikten niet over de technische kennis om goud te raffineren. Goud- en zilveratomen zijn onderling sterk gebonden. Na het smelten moet je chemische stoffen toevoegen die de zilveratomen afstoten.”
Het goudgehalte van de drie gestolen Dacische armbanden ligt overigens wat hoger. ,,Dat varieert van 88 tot 92 procent en is ook vermengd met zilver en koper”, zegt Oberländer.
Interview
Later deze week een uitgebreid interview met Ernest Oberländer-Târnoveanu, waarin de ontslagen museumdirecteur vertelt over zijn bijzondere band met de gouden helm van Coțofenești: ,,Het is alsof ik een familielid ben verloren.”
