Scenarist Maud Wiemeijer (32) kruipt in de huid van Aletta Jacobs voor comedymusical. ‘Je valt van de ene in de andere verbazing’

De vrouwenzaak, arts, iets met kiesrecht? „Ik wist eigenlijk weinig van Aletta, dus er is heel veel dat me verrast heeft. Dat ze een brief naar toenmalig minister-president Thorbecke heeft gestuurd om te vragen of ze mocht studeren, dat ze als pacifist naar de president van de Verenigde Staten is gegaan voor een voorstel voor wereldvrede en dat ze de hele wereld over heeft gereisd. Ze heeft zoveel gedaan in één mensenleven. Met Aletta val je van de ene in de andere verbazing.”

Mocht je het even niet paraat hebben: Aletta Jacobs (Sappemeer, 1854 - Baarn, 1929) was de eerste Nederlandse vrouw die naar de Hogere Burgerschool (in haar geboorteplaats) ging, de eerste vrouwelijke arts en de eerste vrouw die promoveerde aan een universiteit. Ze zette zich in voor betere gezondheidszorg voor vrouwen vanuit haar praktijk aan de Amsterdamse Herengracht en introduceerde het pessarium als voorbehoedsmiddel. Als boegbeeld van de strijd voor vrouwenkiesrecht leidde ze twintig jaar de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht en reisde ze de wereld over voor gelijke rechten en vrede.

Over het levensverhaal van dit icoon van de eerste feministische golf schreef Wiemeijer samen met Nathan Vecht het script voor Aletta de musical, een co-productie van Theater Oostpool en TEC Entertainment die vanaf maart 2026 te zien is in theaters door het hele land. Nadat Vecht in 2021 op het idee kwam om deze musical te maken, benaderde hij Wiemeijer om zijn co-schrijver te worden voor ’iets dat groots en meeslepend zou worden’.

Vecht had ANNE+ gezien: de dramaseries en film die Wiemeijer heeft bedacht en heeft geschreven over het (liefdes)leven van de twintiger Anne in Amsterdam. In de series en in de film stoeit hoofdpersonage Anne, gespeeld door Hanna van Vliet, met het leven, relaties, werk, vrienden en ouder worden.

De series en film zijn heel snel heel succesvol: Anne is gewoon lesbisch in de 21ste eeuw. Geen stiekeme intriges in een kostuumdrama of een tragische dood, twee grote clichés waarin lesbische vrouwen zichzelf vaak terugzien op het doek. „Nathan vond de toon van ANNE+ leerzaam, zonder dat het belerend was. Die toon zocht hij ook voor Aletta. Het moest geen educatieve musical worden.”

De schrijvers kiezen daarom voor comedy. Het klinkt als een uitdaging: humor aan de ene kant en het serieus nemen van thema’s als vrouwenrechten en lichamelijke autonomie aan de andere kant. „Comedy is een hele serieuze aangelegenheid, zegt Nathan altijd. Mijn favoriete scenarist Phoebe Waller-Bridge zegt: ’Je verleidt het publiek met comedy en geeft het een klap in het gezicht met drama’. Je kan niet van een grappig liedje met een zingend pessarium meteen naar iets heel verdrietigs als het verlies van een kindje gaan. Het is een balansspel. Dat spel hebben we hopelijk goed gespeeld bij het schrijven van Aletta de musical. Ook door de geweldige liedjes die Sjaan Duinhoven grotendeels heeft geschreven en de regie van Daria Bukvić. Aletta de musical is een superheldenverhaal.”

De liefde voor letters, verhaallijnen en personages vond zich voor het eerst een weg naar de wereld vanuit een slaapkamer in Edam. In de vroege dagen van sociale media verzon Wiemeijer haar eigen plots voor series als Orphan Black, Skins en Grey’s Anatomy. „Ik maakte iedereen lesbisch.” Drieduizend volgers smulden van de fanfiction die ze op blogplatform Tumblr schreef, maar niemand in het echte leven wist dat zíj achter die verhalen zat. „Ik ben voor het eerst uit de kast gekomen op zo’n forum.”

Aletta wilde gewoon studeren en arts worden. Wiemeijer wilde gewoon zichzelf terugzien in een serie. „ANNE+ was een afspiegeling van mijn leven. Aletta totaal niet. Maar in een ding zijn we wel hetzelfde: als niemand anders het doet, doen we het zelf wel. Aletta was unstoppable. Misschien had ik de oudere vrouw die Aletta was wel intimiderend gevonden: ze was heel recht voor z’n raap, terwijl ik een zacht persoon ben. Ze was volhardend, moedig, dapper en inspirerend. Zo zou ik mezelf niet omschrijven, maar zo zou ik wél willen zijn. Ik probeer daarnaartoe te werken en bij haar af te kijken dat je altijd vertrouwen moet hebben in de zaak waar je voor vecht.”

De strijd van Aletta is nog niet gestreden. Haar strijd is nu misschien zelfs actueler dan ooit. „De feministen van vroeger maken niet voor niets weer hun opmars. De rechten van trans personen, vrouwen en queer personen staan onder druk en worden in sommige gevallen zelfs teruggedraaid. Er kan blijkbaar aan de rechten van minderheden worden gemorreld, omdat er nog altijd te veel mannen aan de macht zijn. Het is tijd voor meer vrouwen en genderdiverse mensen op belangrijke posities.”

Het idee dat we teruggaan in de tijd kan Wiemeijer bij vlagen een machteloos gevoel bezorgen. „Er zijn veel nare dingen tegelijk aan de hand. Femicide bijvoorbeeld. Ik vind niet dat we als Nederlanders toekijken: er wordt heel veel gedemonstreerd, ook al wordt er niet altijd iets mee gedaan. Ik denk vaak: ’Ik ga wel weer naar een protest. Ik schrijf er wel weer iets over. Ik doneer wel weer wat geld aan een doel dat me aan het hart gaat, om maar het gevoel te hebben iets te doen’. Juist dat maakt me ook strijdbaar. Om Aletta te maken, bijvoorbeeld. We zouden nergens zijn zonder het feminisme. Deze musical is een viering daarvan.”

Het is ergens ook fijn om dat je als maker je zorgen kan omzetten naar iets constructiefs, vindt Wiemeijer. „Als schrijver met een podium heb je meer tools om te vertalen wat mensen voelen. Of het nu fictie is, iets educatiefs, escapisme of entertainment. Waar ik ook aan werk, het heeft altijd iets queers. Ik wil met mijn werk altijd bijdragen aan positieve representatie van de lhbtiqa+-gemeenschap. Dat kan op heel veel manieren, hè. Queer mensen zijn overal in elk verhaal, zonder dat het verhaal per se over queer personen hoeft te gaan.”

Het afgelopen jaar werkte ze aan de fictiepodcast Anders namelijk voor BNNVARA over transman Bram, die op zoek is naar zijn plek in een binaire maatschappij en naar wat man zijn nu eigenlijk voor hem betekent. De podcast komt deze maand uit. „Een van de liefste en leukste projecten waar ik ooit voor heb geschreven. Ik heb dit gemaakt met een heel lief team. Het is geïnspireerd op een waargebeurd verhaal. Zeker in deze enge tijden is dit een belangrijke serie.”

Podcast is een nieuwe vertelvorm voor Wiemeijer, eentje waar ze voor dit project geen ervaring mee had. „Dan ben ik in eerste instantie geneigd om iemand anders voor te dragen die er meer verstand van heeft. Maar als vrouw moet je soms ook denken: ’Ik kan dit’ en gewoon schijt hebben. Podcast is een heel ander medium: je kan situaties niet oplossen met een bepaalde blik, want je hebt natuurlijk geen beeld. De uitdaging zit in sterke tekst en goed acteerwerk.”

Voorlopig wil Wiemeijer zich niet vastleggen in één soort vertelvorm. „Ik focus me op het scenarioschrijverschap. Mijn handtekening als schrijver is niet genre- of mediumgebonden. Ik kan mijn schrijven kwijt in comedy en drama, maar zou dat net zo goed kunnen in apocalyptische horror. Ik ben stiekem een enorme musicalnerd. En een feminist. Heel vet dat ik mocht meeschrijven aan een musical over een van de grootste feministen van ons land.”

Regisseren, samenwerken met de Britse actrice, scenarist en producent Phoebe Waller-Bridge (bekend van de series Fleabag en Killing Eve) of een rol schrijven voor de Britse actrice Olivia Colman: „Ik ben nog steeds aan het uitzoeken wat ik wil. Tuurlijk zou ik ooit een Oscar willen winnen, maar ik wil vooral vette en betekenisvolle dingen bedenken waar ik iets van mezelf in kwijt kan en me fijn en veilig voelen in mijn projecten. Mijn mantra is, het moet wel leuk blijven.”

Een project spookt altijd, ergens op de achtergrond, wel door het hoofd van Wiemeijer. „Het lijkt me leuk om iets te schrijven dat zich deels in Edam afspeelt, waar ik vandaan kom. Het is toch mijn jeugd. Inmiddels woon ik al 15 jaar in Amsterdam en ben ik al dertien keer verhuisd. Het is jammer dat mijn ouders na hun scheiding naar Amsterdam zijn verhuisd: ik heb geen ouderlijk huis meer. Het lijkt me zo heerlijk om af en toe een weekendje naar huis te gaan. Ik sluit niet uit dat ik ooit terug zou verhuizen naar Edam. Ik heb heel warme herinneringen aan die stad.”