Aletta Jacobs krijgt het krachtige eerbetoon dat ze verdient | recensie ★★★★☆

Nee, het is domweg ook een steengoede voorstelling die regisseur Daria Bukvic en tekstschrijver Nathan Vecht samen hebben bekokstoofd.

Al snel wordt duidelijk waar het heen moest. Het toneel wordt aanvankelijk gedomineerd door een mannenensemble, in een beginscène die het Nederland van de 19de eeuw duidt. Dan komen vanuit het niets vanachter een scherm en masse de vrouwen op. Dan ook wordt de band zichtbaar. Geheel vrouwelijk. De muziek is doorlopend optimaal, terwijl drie verschillende componisten met ieder een eigen stijl toch veel van de musici vergen. Jazzy, funk, pure rock of carnavalesk: geen enkel probleem.

In een tijd waarin de zwarte Ida Wells in Amerika als eerste vrouw weigerde een ‘witte’ treincoupé te verlaten, vocht Aletta Jacobs zich met steun van staatsman Thorbecke de universiteit in. Ze werd de allereerste vrouwelijke arts en streed later net zo lang door voor het vrouwenkiesrecht tot het in 1919 de grondwet haalde.

ALETTA veert soepel heen en weer tussen comedy en tragiek, zonder dat het geforceerd aanvoelt, met hoofdrolspeelster Desi van Doeveren als ster. Ze ontroert met Kees Boot als vader Jacobs in een treurlied op weg naar zijn sterven, net als bij de dood van haar net geboren kind.

Op andere momenten kegelt ze de zaal omver in krachtig gezongen strijdliederen. Je voelt in die zaal, gevuld met overwegend vrouwelijk publiek, het vuur oplaaien, in saamhorigheid, juist omdat er nog altijd zoveel te winnen is. Een ontroerend effect, zonder enig bejag gesorteerd.

Over dat ’veel te winnen’ zijn er tal van geestige verwijzingen naar het heden (’straks willen ze nog evenveel verdienen’). Het laatdunkende mannengedrag wordt mooi neergezet in liedjes als Er is een vrouw in het gebouw (de universiteit) en Laat het regeren maar aan de hoge heren.

Van Doeveren hoeft het bepaald niet alleen op te knappen. Spel en zang van Gaia Aikman als haar medestrijdster Carrie Chapman Catt en van de geestige Eva van der Gucht in wisselende rollen zijn ijzersterk. Zo’n wisselend decor helpt ook. Dat danst als het ware mee, zoals in de komische scène waarin Aletta aan dommige artsen het vrouwenlichaam probeert uit te leggen. En ja: Jacobs’ discriminerende houding komt ook aan de beurt, luchtig maar raak.

Het verhaal wordt geheel chronologisch verteld. Omdat alles langs wil komen, gaat het als luchtige geschiedenisles soms kort door de bocht. Waardoor gaat het mannenparlement van 1919 eensklaps overstag? De werkelijke premier Ruijs de Beerenbrouck uit die tijd wordt handig omzeild – anders moet je hem ook weer uitleggen – door een fictief personage de leiding te geven, de reactionaire Jan Dijkman. Een scherpe rol van Valentijn Benard.

ALETTA is de eerste musical van toneelregisseur Daria Bukvic, een pietje precies. Ze werkt voorstellingen tot in detail uit, met een cast die exact haar directie volgt. Zal soms lastig zijn, maar het maakt haar zeer geschikt voor musical, met dat gedisciplineerde ensemblewerk. Ze werkt al aan Cabaret, voor het najaar. Benieuwd.