Zeven memorabele Zomergasten: van een onzekere Linda de Mol tot Mark Rutte (over toen hij een vrouw miste)

In Zomergasten spreekt de presentator van dienst drie uur lang met een gast over hun ideale tv-avond, aan de hand van televisie- en filmfragmenten. Het programma bestaat al sinds 1988 en kreeg in die jaren ook veel kritiek. Bijvoorbeeld omdat het te hoogdravend zou zijn. Toch kon Zomergasten jarenlang wel op aardig wat kijkers rekenen. De kijkcijfers lopen de laatste jaren echter terug, met vorig jaar met 122.000 kijkers als voorlopig dieptepunt - mede veroorzaakt door weinig aansprekende gasten.

Zeven Zomergasten die om wat voor reden dan ook wél memorabel waren:

De best bekeken aflevering in de afgelopen tien jaar is die met toenmalig burgemeester van Amsterdam, Eberhard van der Laan, in 2017. De destijds 62-jarige Van der Laan was op dat moment al ernstig ziek. De uitzending werd daarom, op zijn verzoek, niet live uitgezonden maar een week eerder opgenomen.

Van der Laan raakt tijdens het gesprek onder meer ontroerd als hij vertelt over de verbindende rol van toenmalig voetballer Abdelhak Nouri - die een paar weken daarvoor tijdens een trainingskamp van Ajax een hartstilstand kreeg waarvan hij nooit meer volledig zou herstellen. Met een gebroken stem spreekt Van der Laan daarna ook uit wat hij als burgemeester als ’erfenis’ hoopt achter te laten: „Dat het de lieve stad blijft die het is.”

Drie jaar voor zijn dood was Ischa Meijer te gast in Zomergasten. Meijer ontregelde het gesprek voortdurend, onder meer door de interviewstijl van presentator Peter van Ingen live in de uitzending te bekritiseren. Zo vroeg hij aan Van Ingen wat die nou zat ’te klunzen’.

Spraakmakend was het hoe Ischa Meijer schaterlachend keek naar een reeks interviewfragmenten onder de noemer ’blokje erg’. De NOS stond destijds niet toe dat Zomergasten daarvoor een fragment gebruikte uit NOS Laat, maar dat weerhield Meijer er niet van om los te gaan over ’knikkebollende punnikster’ Maartje van Weegen en kontlikkerij bij het actualiteitenprogramma. „Vroeger was nieuwslezen zielig, dat hield je stil in de familie. (...) Tegenwoordig wanen ze zich de top. Ze komen op de televisie, interviewen mensen twee minuten; vormeloos en zonder enige kennis van feiten vaak. Belachelijk.”

De uitzending van Zomergasten met voormalig VVD-politica Ayaan Hirsi Ali is vooral spraakmakend doordat de Hirsi Ali in de uitzending de korte film Submission vertoonde - die ze maakte samen met de later dat jaar vermoorde filmmaker Theo van Gogh. Submission is een aanklacht tegen vrouwenmishandeling, waarvoor de Koran de grondslag legt. „De Koran schrijft voor dat je een vrouw mag slaan als ze niet gehoorzaam is. Dat wilde ik met deze film aan de kaak stellen”, zo zei Hirsi Ali. Ze zei te betreuren dat de film werd gezien als provocatie: „Maar als je bepaalde dilemma’s aan de orde wilt stellen, ontkom je daar niet aan.” 

Waar Ischa Meijer kon ontregelen, kan Hans Teeuwen dat ook. De caberetier is soms ongrijpbaar en provocatief, maar hij bleek in 2013 ook gewoon een boeiende Zomergast. Memorabel is het fragment dat Teeuwen laat zien waarin Martin Simek podiumkunstenaar Herman van Veen interviewt. Er wordt gesproken over opkomen in een zaal vol publiek, waarbij Van Veen tot hilariteit van Teeuwen de ene metafoor na de andere gebruikt: „Ik brak toen Ben Hur voorbij kwam”, reageerde Teeuwen op wat hij ’gebazel’ noemt. Maar kloppen de theaterwetten die Van Veen aanhaalde, vroeg presentator Wilfried de Jong. Daarop antwoordde Teeuwen nuchter dat ’in het licht gaan staan’ en ’op tijd komen’ theaterwetten zijn waaraan hij zich houdt.

De uitzending met Teeuwen kreeg een staartje omdat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) de omroep een boete wilde opleggen. Teeuwen stak tijdens de uitzending namelijk een sigaret op. Zomergasten-eindredacteur Peter van Ingen zag echter reden om bezwaar te maken tegen de boete: ,,De NVWA heeft niet op locatie, in de studio, vastgesteld dat Hans Teeuwen een sigaret zat te roken. Men baseert zich op televisiebeelden. Sterker nog: men baseert zich op klachten van kijkers die Hans Teeuwen op televisie zagen roken.’’

Hoe presentator Joris Luyendijk het ook probeerde, na afloop van drie uur Zomergasten was de conclusie dat hij en de bijna 900.000 (!) kijkers nauwelijks iets wijzer waren geworden over zomergast Linda de Mol. De presentatrice gaf zelfs meerdere keren aan dat ze dingen liever voor zichzelf hield. Ze gaf enkel toe dat ze zich ook wel eens onzeker voelde, naar aanleiding van de documentaire Beperkt houdbaar van Sunny Bergman, die ze besprak. Voor die documentaire ging Bergman langs een plastisch chirurg ging om zich te laten vertellen wat ze allemaal aan zich kon laten veranderen.

Presentator Joris Luyendijk blikte vorig jaar, 17 jaar later, in een interview niet erg tevreden terug op het gesprek. Hij noemde De Mol ’professioneel’ en benoemde dat ze zijn vragen weliswaar beantwoorde, waardoor het ’leek alsof ze zich blootgaf en kwetsbaar opstelde’. „Maar in werkelijkheid behield ze de regie.”

Schrijver Hugo Brandt Corstius was in 1997 op eigen verzoek mystery guest in het programma. Dat was uitzonderlijk, maar meer kijkers zullen zich de uitzending herinneren omdat Brandt Corstius te gast was op de avond dat prinses Diana in Parijs was omgekomen bij een auto-ongeluk. Presentator Wim T. Schippers besteedde daar aan het begin van de uitzending aandacht aan door naar samen met zijn gast naar een verklaring van de broer van Lady Di te kijken.

„Nou, dat is wel sterk zeg. Iemand zegt dat ’ie geen beschuldiging gaat uiten en dan onmiddelijk de beschuldiging uit. Het is de pers die het heeft gedaan”, reageerde Brandt Corstius. Presentator Wim T. Schippers roept daarop de vraag op wie heeft ’besloten zo hard te rijden’ in die tunnel. „Ja, dat zouden we allemaal moeten weten: was de chauffeur dronken, waar is ’ie tegenaan gereden? Dat zijn dingen die wij allemaal niet weten.”

Een premier die zich drie uur lang live op tv laat interviewen, dat zullen we vermoedelijk niet snel meer zien op tv. Presentator Thomas Erdbrink kreeg in 2016 die kans, met Mark Rutte. En de toenmalig premier gunde de presentator en de kijker onder meer een glimp van zijn privéleven.

„Pleur op, zou ik in het plat Haags zeggen.” Vooral die ferme uitspraak van Rutte in Zomergasten bleef hangen. Rutte doelde daarbij op Turks-Nederlandse jongeren die na de mislukte Turkse coup in Nederland de straat op gingen, en daarbij journalisten belaagden. Op die pleur-op-uitspraak kwam veel kritiek; in 2017 - negen maanden later - ging Rutte er zelfs met Turks-Nederlandse jongeren over in gesprek.

Rutte sprak in Zomergasten ook over een moment tijdens zijn premierschap waarop hij gehuild had. Dat was toen hij hoorde dat trein met daarin de slachtoffers van de MH17 onderweg was. „Dat is de eerste en tot nu toe enige keer tijdens mijn baan dat ik echt gejankt heb”, zei Rutte. Even later zei hij daar ook nog over: „Ik snap wel dat als je een relatie hebt, dat dat op zo’n moment heel fijn is.”

Zomergasten, zondag 20.20 uur op NPO 1. Te gast in de eerste aflevering is schrijver Özcan Akyol. Andere Zomergasten dit seizoen zijn Simon Kuper, Eva Crutzen, Uğur Ümit Üngör, Femke Halsema en Herman Koch.