‘Alles voor de reis’ herbergt autobiografische laag vol hartstocht en pijn. Een schreeuw van liefde van Adriaan van Dis | ★★★☆☆

Over zijn grote liefde schreef de laatstgenoemde Alles voor de reis. ‘Roman’ staat er op het omslag, maar dwars door de fictieve laag kun je de autobiografische laag vol hartstocht en pijn lezen.

Van Dis heeft een wereld geschapen waarin de ik – voormalig presentator van een boekenprogramma – aan het hospicebed zit van zijn geliefde. Tijdens de geleidelijke, maar onmiskenbare aftakeling van zijn Eefje, reconstrueren ze hun decennialange samenzijn aan de hand van de reizen die ze hebben gemaakt.

Een verhouding waarin ‘de Ander’ ook steeds op afstand aanwezig is; Eefje laat zich niet dwingen om te kiezen. Ze weet wel steeds wegen te vinden, door een eigen huisje te claimen, door reizen te plannen waarvan de Ander geen weet heeft, om met de ik een relatie te hebben. ‘Eerlijkheid maakt dingen kapot. Laten we lekker geheimzinnig voor elkaar blijven.’

Alles voor de reis voelt, ondanks de fictionele laag die Van Dis aanbrengt, op veel plekken te intiem aan. Er is een gelijkenis met I.M. van Connie Palmen die haar liefde voor Ischa Meijer vastlegde, eveneens genadeloos openhartig, waardoor deze eeuwigheidswaarde kreeg.

Zoiets doet Van Dis ook. De liefde, die hij voor de buitenwereld een beetje verborgen hield en die Eefje uit de boeken van de ik schrapte, kan na haar dood wel bestaan – al is het slechts op papier – en eindelijk gedeeld worden met duizenden lezers.

Deze ik wordt nooit fictief, blijft Adriaan van Dis. Hij weet inzichtelijk te maken hoe groot de invloed van Eefje op zijn leven was. Hoe hij, als biseksueel, zo’n jarenlange heteroseksuele relatie heeft gekoesterd. Zij is het geweest die hem leerde omgaan met zijn beroemdheid, zij durfde met hem de demonen uit zijn jeugd onder ogen te zien.

Die bevrijding zit ook verstopt in een fantasie over de schilder Francis Bacon, de meester van pijn en vernedering. Een naar verhaal, vindt Eefje, maar wel een verhaal dat direct gekoppeld is aan de jeugd van Van Dis. ‘Ik vond mijn vader niet in pijn maar in zachtheid, en dat leerde ik bij Eefje. We hebben in de duinen achter ons oude huis gestaan, daar waar hij tekeerging. En daar heeft ze mij tot tranen gestreeld. Zonder woorden.’

Dit was een noodzakelijk boek voor Adriaan Van Dis. Voor liefhebbers van zijn oeuvre, waartoe ik mijzelf reken, is het daarom alleen al waardevol.