Wie kent Edith van Leckwyck? Een raadselachtig oeuvre in Museum Drachten | Kunst kijken met Eric Bos

In Museum Drachten hangt van Edith van Leckwyck (1899-1987) een exotisch landschap waarin de Franse schilder Paul Gauguin nog heeft rondgelopen. Het lijkt op Tahiti en de Markiezeneilanden, zoals we die van Gauguins werk kennen.

Tussen de bomen lopen verschillende dieren, paarden, een hert, vogels, schapen, geiten, een waterbuffel. Links op de achtergrond heft een naakte, inheemse bewoner bezwerend zijn armen. Dat moet de herder zijn, zoals de titel van het schilderij ons vertelt: Arcadisch landschap met herder en dieren uit circa 1930.

Tegen de horizon doemen bergen op. Het is dus geen bestaand landschap, want arcadisch wil zeggen: idyllisch, vredig, geïdealiseerd. Maar wat vooral opvalt zijn de kleuren, bijna vloeibaar, zacht en poëtisch, die iets magisch oproepen. Die inderdaad doen denken aan de landschappen van Paul Gauguin (1848-1903).

Landschappen die zo zijn geschilderd dat ze eerder aan een droombeeld refereren dan aan de werkelijkheid. Met zijn combinatie van bepaalde kleuren wilde Gauguin een verborgen wereld oproepen, een muzikaal palet, kleuren als symbolen, als toon of als samenklank.

Bij Edith van Leckwyck horen we die samenklank ook. Vooral in het Arcadische landschap. Bomen zijn daar zachtblauw, er zijn gedempte aardekleuren met Indiaas rood en accenten van viridaan en paars en dan dat merkwaardige patroon van blauwe, vierkante facetten in de lucht.

Maar was dat symbolistische bij Gauguin iets wat Edith van Leckwyck ook nastreefde? We zoeken naar bevestiging, maar dat valt niet mee, want veel van haar werk op de tentoonstelling vertelt juist een heel ander verhaal, op een heel andere manier in een andere stijl, zoals een felgekleurd bloemstilleven op glas. Het valt ook op dat ze geen mensfiguren kon schilderen, met die herder als uitzondering.

De andere landschappen verschillen hemelsbreed van het arcadische voorbeeld. Ze doen eerder aan sciencefiction denken, aan surrealistische berggebieden en curieuze zeegezichten. Ze hield ervan haar fantasie de vrije loop te laten en zich niet te laten belemmeren door de stijlvoorbeelden van haar tijd of opvattingen over wat schilderen wel of niet zou moeten zijn.

Al zou je wensen dat ze vaker van die magische kleurlandschappen had geschilderd, vooral ook door de vrijheid waarmee ze haar penselen hanteerde. Misschien heeft ze dat ook wel gedaan. Veel werk uit haar niet van tegenslagen gespeende leven – door bijvoorbeeld haar moeizame huwelijk met de schilder Heinrich Campendonck schilderde ze van 1935 tot 1957 helemaal niets – is verloren gegaan of in privécollecties beland, zoals bijvoorbeeld dit Arcadische landschap.

Dat grillige oeuvre van een bijzondere, authentieke, bijna vergeten kunstenaar, blijft verrassen. Zoals dat pistool op het salontafeltje van een keurig interieurschilderij. Waar komt dat vandaan?

Gaan zien dus, want op deze tentoonstelling leren we wel wie Edith van Leckwyck was, maar het raadsel van haar oeuvre – van haar kunstenaarsziel, zogezegd – wordt niet opgelost.

Dit is Edith van Leckwyck, Museum Drachten, Museumplein 2, Drachten. Open: di t/m zo 11-17 uur. T/m 29 maart.