Wat zo succesvol is aan het project van SoniBone is volgens hem dat de drie bedrijven samen een keten vormen: Ten Kate Vetten levert de afvalstromen: de kippenbotten. HVE Production Technologies kan hieruit kippencollageen extraheren en Kleinstesoepfabriek is de afnemer. Eigen foto
Groningen wil graag vooroplopen in het creëren van een nieuwe toekomst voor voedsel en landbouw. Het innovatieprogramma Fascinating moet daarbij helpen door bedrijven, kennisinstellingen en boeren aan elkaar te koppelen met kortdurende projecten.
Fascinating focust daarbij op vier aspecten: gezonde en gebalanceerde voeding, duurzame productie van nutritionele gewassen, energie-efficiënte en duurzame verwerking en het benutten van reststromen.
Bij innovatie in de landbouw of voedingsindustrie kun je alle richtingen op. Zo kunnen er nieuwe voedselbronnen worden ingezet voor een gezonde voeding, zoals algen en wieren, of met nieuwe technieken en kunstmatige intelligentie efficiënter voedsel worden verbouwd. Het zijn allemaal projecten waaraan de afgelopen jaren bij Fascinating is gewerkt. Zo kwam er een nieuwe vegan bitterbal en werkt er een bedrijf aan het ontwikkelen van een AI-detectiemethode om aardappelziekten in een vroeg stadium op te sporen.
Technisch is vaak heel veel mogelijk, maar is het ook verkoopbaar?
Maar soms is een innovatie simpelweg het efficiënter maken van al eeuwenoude methoden of producten. Een voorbeeld hiervan is SoniBone, dat op een tot nu toe weinig gebruikte manier smaakvolle ingrediënten wil ontwikkelen uit gekraakte kippenbotten. Dat je van een reststroom als kippenbotten bouillon kan maken, weten veel mensen waarschijnlijk (nog) wel.
Sinds de opkomst van kant-en-klare bouillonblokjes is het echter veel makkelijker voor consumenten om binnen enkele seconden smaak toe te voegen aan hun gerecht. Dat is alleen niet altijd even gezond, want de meeste bouillonblokjes bevatten veel zout. De bedrijven achter SoniBone willen daarom een gezonde en smaakvolle smaakversterker maken, waarbij de gezonde stoffen en de smaak uit de kippenbotten bewaard blijven.
Peter de Jong: „Fascinating is niet ‘een pot met geld’, maar richt zich vooral op samenwerking, waarbij iedere partij investeert.” Eigen foto
Ze worden daarbij geholpen door Peter de Jong, programmadirecteur energie-efficiënte en duurzame verwerking bij Fascinating. Hij helpt bedrijven die aankloppen met een project verder. Bijvoorbeeld met een projectplan zoals Ten Kate Vetten, HVE Production Technologies en Kleinstesoepfabriek. Hun idee: ultrasone extractietechnologie gebruiken om kipcollageen te winnen uit kippenbotten. „Het idee was er dus al, maar er was hulp en geld nodig om te testen of dit ook op grotere schaal zou werken.”
Fascinating helpt de bedrijven met hun projectvoorstel, want dat is nodig voor de subsidie. „Eigenlijk doen wij het projectmanagement. We organiseren een kick-off en bespreken hoe we het proces verder gaan organiseren. Er is bijvoorbeeld ook een rapportage nodig en van tijd tot tijd bespreken we de voortgang.”
Dat komt erg precies
„Op laboratoriumschaal leek het plan van SoniBone al te werken”, zegt De Jong. Dat betekent echter nog niet dat dit ook op grote schaal goed uit zou pakken. Daarvoor moest eerst uitgebreid worden getest.
Ultrasound is een techniek waarbij hoogfrequente trillingen gebruikt worden om massatransport te bevorderen, legt de programmadirecteur uit. „Daardoor ontstaan er hele kleine gasbelletjes die imploderen, en dat geeft een bepaalde kracht in de vloeistof in dit geval.”
Dat komt erg precies, legt hij uit. Hij maakt de vergelijking met een hifi-speaker, waarbij het geluid zo natuurlijk en nauwkeurig mogelijk wordt weergegeven, met minimale vervorming. Wie daar waarde aan hecht, wil dat die speaker op precies de juiste plek staat. „Er mag niets in de weg staan, dat geldt hiervoor eigenlijk ook: je moet overal in een relatief grote tank voldoende ultrasound geluid hebben om het collageen uit die kippenbotten te extraheren.”
Dat kon nog een flinke uitdaging worden voor de bedrijven. „Op het lab kun je veel dingen doen met ultrasound, maar het is een techniek waarbij het moeilijk is om het op grote schaal goed homogeen te krijgen.”
Fascinating
De naam Fascinating staat voor Food Agro Sustainable Circular Nature Technology in Groningen. Het kantoor is gevestigd in Groningen. Het innovatieprogramma richt zich op de landbouw van de toekomst door te focussen op innovatie in landbouw, voedselproductie en duurzaamheid. Fascinating wordt mede gerealiseerd door het Nationaal Programma Groningen en Provincie Groningen.
En juist die schaalbaarheid is belangrijk om te weten of dit een innovatie is die ook daadwerkelijk kan bijdragen aan een rendabele en duurzame manier van voedsel produceren. „Schaalbaarheid is het belangrijkste aspect”, zegt De Jong. Door de samenwerking konden de bedrijven dit gaan onderzoeken.
Zo kon er ook worden geëxperimenteerd met de temperatuur. „Je kunt die kippenbotten verwarmen tot 100 graden om te extraheren, maar kan het ook op langere temperatuur? Dat scheelt weer in de energiekosten.” Dat is de bedrijven gelukt. Normaal gesproken duurt het extraheren van collageen uit kippenbotten zo’n 72 uur, legt De Jong uit. „Nu zitten ze op 16,5 uur.” Nu is het niet zo dat er tijdens dat proces constant iemand aanwezig moet zijn, maar het verkorten van het proces maakt het wel goedkoper en efficiënter.
Dat is belangrijk, want een methode kan misschien wel schaalbaar zijn, maar dat is niet altijd genoeg. „Uiteindelijk wil je een product op de markt zetten. Dat moet wel te betalen zijn.” Dat is misschien nog wel het belangrijkst om te ontdekken tijdens het proces. „Technisch is vaak heel veel mogelijk, maar is het ook verkoopbaar?”
Creëren van een keten
In het geval van SoniBone is dat gelukt. De Jong verwacht dat de volgende stap daarom is dat de bedrijven een productielijn opstarten.
Wat zo succesvol is aan het project van SoniBone is volgens hem dat de drie bedrijven samen een keten vormen: Ten Kate Vetten levert de afvalstromen: de kippenbotten. HVE Production Technologies kan hieruit kippencollageen extraheren en Kleinstesoepfabriek is de afnemer.
Die focus op het creëren van een keten is belangrijk bij Fascinating, maar bedrijven hoeven zich daardoor niet te laten afschrikken, zegt De Jong. „Wij kunnen ook helpen met het zoeken naar andere bedrijven.”
Fascinating wil innovatie waarbij bedrijven samenwerken in een keten graag stimuleren. Voor veel bedrijven, vooral mkb-bedrijven, geldt dat het ingewikkeld kan lijken om nieuwe productie- of verwerkingsprocessen te testen. Dat vergt namelijk tijd en geld. Fascinating daarbij helpen, maar het innovatieproject vereist alsnog ook eigen inbrengen, zegt De Jong. Fascinating is niet ‘een pot met geld’, maar richt zich vooral op samenwerking, waarbij iedere partij investeert.”
Sonibone
Het Sonibone-project draait om het winnen van collageen uit kippenbotten. Daarvoor hebben drie Groningse bedrijven de handen ineengeslagen: Ten Kate Vetten, HVE Production Technologies en Kleinstesoepfabriek. Samen vertegenwoordigen zij de hele keten van kippenbot tot smaakversterker. Door ultrasone extractietechnologie, waarbij geluid wordt ingezet om het collageen te winnen, hebben de bedrijven een manier gevonden om op efficiënte wijze collageen uit kippenbotten te halen. Dat kan vervolgens als smaakversterker worden gebruikt.
Dat zegt hij niet om bedrijven af te schrikken, benadrukt hij: „Als je een goed idee hebt hoef je je geen zorgen te maken over de financiering”. Bovendien moeten bedrijven weliswaar ook deels zelf inbreng leveren, maar dat kan ook om uren, mankracht en materiaal gaan. „We zijn best eager en altijd op zoek naar nieuwe projecten.”
Witte laboratoriumjas
Daarvoor hoeft men lang niet altijd een witte laboratoriumjas aan te trekken. Ook boeren en andere mkb-bedrijven zijn geschikte partners, zegt De Jong. „Er is bijvoorbeeld iemand bezig om te kijken hoe je met betrekkelijk weinig mogelijk koeien toch een zo veel mogelijk hoogwaardig, duurzaam en gezond product kan maken.” Ook voor hen is Fascinating er. „Vooral voor boeren geldt dat zij wel willen dat er iets gebeurt waar ze iets aan hebben.”
Daarom hebben de projecten doorgaans een kortdurende looptijd van anderhalf à twee jaar. „We willen echt iets realiseren in die tijd en het moet nut hebben voor het bedrijf.” Dat betekent dat er aan het einde van het traject niet zozeer een theorieboekje ligt over een innovatie, maar echt een product of een nieuw proces. Of een nieuwe bitterbal, zoals de vegan bitterbal die tegenwoordig op veel vergadertafels in Groningen pronkt.
„Uiteindelijk willen we het goede doen voor Groningen, waarbij we dus ook economische activiteit op basis van duurzame landbouw hierheen brengen”, zegt De Jong. „En een gids zijn voor de rest van Nederland.”
