De berg als projectiewand van menselijke gevoelens | Kunst kijken met Eric Bos

Joyce Zwerver houdt van reizen. Ze beweegt zich het liefst in landschappen, in een bos in Groningen of, zoals in dit geval, een berg in Madeira. De Groningse kunstenaar onderzoekt vervolgens de beeldende mogelijkheden en reconstrueert ze op haar eigen manier in installaties en collages.

Haar aanpak is spelen met de identiteit van vormen, iets wat concreet is vertalen in iets abstracts, zodat je er totaal anders naar kijkt. Bijvoorbeeld door de vorm van een grote schaduwplek los te maken en die een zelfstandige functie te geven.

To Move Mountains (2025) is een perfect voorbeeld van deze werkwijze, zowel als idee als in uitvoering. Het bestaat uit een serie bewerkte fotoafdrukken van een berg op Madeira, 27 variaties op één thema, alsof het om een muzikale compositie gaat, met verschillende technieken op fotopapier. Soms is niet de afbeelding, maar het papier onderwerp van experiment in gevouwen, geplakte, opengesneden of verknipte versies.

Voor de tentoonstelling in Afslag BLV in Heerenveen voegde ze de installatie The blue that binds it all together toe, die bestaat uit een brede blauwe baan die aan het eind langs de muur omhoog loopt en een gespiegelde foto (M16) van de berg laat zien waaraan een streng zwart ‘haar’ hangt als restant van menselijke aanwezigheid. De baan verbindt de drie expositieruimtes met elkaar.

Evenals in haar eerdere installaties speelt Joyce Zwerver graag met verschillende dimensies, waarbij ze op zoek gaat naar wat bruikbaar is, naar materiaal, verhoudingen en afmetingen. Het ene moment bedacht en afstandelijk, een volgend moment met onverwachte poëtische details, zoals uit de hele installatie een grote liefde voor haar onderwerp voelbaar is.

Het is een interactie van de kunstenaar met haar berg. Door alle toevoegingen en bewerkingen ontstaat het vermoeden dat de berg voor haar meer is dan een fotogenieke, maar onwrikbare en onverplaatsbare hoop steen.

Is een berg een geschikte projectiewand voor menselijke gevoelens? Wat moet je als beweeglijk, warm en emotioneel mens tegenover zo’n reusachtig, ongenaakbaar en onbeweeglijke geologisch verschijnsel?

Misschien moeten we, behalve de verrassend rijke beeldtaal van het project, de titel als leidraad nemen: To Move Mountains, het al dan niet bergen verzetten. In ons leven verzetten we bergen als we een grote verandering aangaan, verlies moeten verwerken, of iets bovenmenselijks verrichten, wat hetzelfde is. Ze geeft zelf aan dat er in haar leven van zoiets sprake is geweest.

Het bestaande gebied in Madeira is al duizenden jaren bewegingsloos, de dynamiek van vulkanische activiteit millennia gestold. Maar je weet het niet. Er is ook een foto van de berg te zien waarop het massief ineens een siddering vertoont, als een onverwachte, galvanische stuiptrekking. En als weer en wind, zonlicht en schaduwen zich aandienen, beweegt de berg zich met visuele verschuivingen langs een magische choreografie.