De duisternis is zo donker nog niet. Houtskool leeft, al is het een restant van verbranding | Kunst kijken met Eric Bos

Je ziet het niet vaak dat kunstwerk en expositieruimte één worden, als iets heel vanzelfsprekends. Alsof de galerie jarenlang gewacht heeft op de houtskooltekeningen van Jeffrey Linker.

Galerie Noord in Groningen bestaat uit een rechthoekige ruimte met rechthoekige inspringingen en een witte pilaar midden in een ruimte van witte wanden. De Tolberter kunstenaar Jeffrey Linker werkt daarentegen met zwart, met houtskool op papier, in kleine en wandgrote formaten.

Daarmee creëert hij ruimtes die bestaan uit composities van diepzwart naar bijna wit. Details van bestaande situaties, zoals een stukje zolder van Landgoed Nienoord, waar Linker in de buurt woont, zoals balkenconstructies, houtverbindingen, stapelingen en ritmes. Geen bouwtekeningen, maar de atmosfeer die ontstaat door een geraffineerd spel van zwart- en grijstonen, van overgangen van zwart naar wit, van donker naar licht. Duisternis schept licht, licht schept schaduw. Als je het licht zoekt, moet je door een woud van donkerte. Door de witte wanden van de galerie worden de tekeningen nóg zwarter en andersom.

Houtskool, daar denk je niet meteen aan als we het hebben over kunst. Hoogstens als een weg daarnaartoe, als je leert tekenen en schilderen, niet als doel. Maar houtskool is een ongelooflijk expressief materiaal. Het vormt symfonieën in zwart, een zwart fluwelige wereld vol diepten en vermoedens. Als je er maar in blijft doorwerken.

Daar gaan de abstraherende composities van Linker over, over de diepe gelaagdheid van houtskoolstof, de duistere geheimzinnigheid die het schept. Een lastig materiaal, je moet het je wil opleggen. Als je er te lang in blijft krassen, wordt het zwart weer grijs, of het is zo verzadigd van houtskoolstof dat je er niks meer mee kan. In dat opzicht is Linker een houtskooltovenaar.

Wij denken bij diepzwart aan de dood, het verlies van de aanwezigheid van de dingen. Maar Jeffrey Linker laat zien dat houtskool leeft, al is het een restant van een verbrandingsproces. Het weet elke illusie te scheppen. ‘Zwart leeft,’ zegt hij er zelf over. En zo is het precies. De balken die hij tekent, waren ooit de bron van het houtskool dat hij gebruikt om ze te herscheppen.

Er is ook een groot formaat tekening te zien zonder details van een interieur. Geen balkenpatroon of schaars aangelichte hoekjes. Unheimisch is liefst 260 bij 200 centimeter groot en lijkt op het eerste gezicht een diepzwart houtskoolveld.

Maar blijf staan, blijf kijken, geef het de tijd. Het is niet plat, we ontdekken langzamerhand dieptes, we kunnen er naar binnen. Waar zijn we?

De duisternis is zo donker nog niet, tussen het zwarte houtskoolstof gloeien vormen op. Niet grafisch, maar schilderachtig. Zo is er een serie houtskooltekeningen die in epoxy zijn gegoten, als insecten vereeuwigd in hars. Matglanzend zwart zijn ze, met daarin een bijna witte vorm als tegenwicht. Je zou ze nocturnes kunnen noemen, gestolde muziek, als een nacht met volle maan.