Opgezette dieren en levensgrote skeletten als kunst? ‘Stranger Things’ in een oud Amsterdams grachtenpand | Kunst kijken met Eric Bos

Wanneer we de deur van een van de achterkamers van het Art Zoo museum in Amsterdam openen, krijgen we heel even een bloedstollend Stranger Things-gevoel. Vlak voor onze neus rijst het levensgrote skelet van een Tyrannosaurus rex op; een opengesperde bek met vlijmscherpe tanden. Het voorhistorische dier past maar net in de ruime 17de-eeuwse kamer van het pand aan de Herengracht.

In de ruimte van de kaartverkoop ontdekten we al dat een enorme gorilla – bijna het formaat van King Kong – door een glazen ruit op ons neerkijkt.

Het museum staat vol met vogelkooien, skeletten en opgezette dieren, niet alleen met een educatieve opzet, maar vooral om te confronteren met de wondere reuzenkrachten van de natuur. Daar mogen uitgestorven dieren uit de prehistorie niet ontbreken.

Het Art Zoo Museum is niet heel groot, maar spectaculair genoeg om er eens naar binnen te lopen. Dat het om Zoo gaat, is duidelijk, maar wat betekent Art in dit verband? Zijn natuurhistorie en taxidermie (de kunst van het opzetten van dieren) soms een vorm van kunst? Wat betreft de twee curatoren, Jaap Sinke en Ferry van Tongeren, tevens de bedenkers en makers van het museum, is dat zeker het geval.

Sinke en Van Tongeren hebben er niet zomaar een verzameling opgezette dieren in ondergebracht, ze zochten naar emotie in hun uitstalling van de dood. Het gaat erom het drama van de natuur voelbaar en zichtbaar te maken. Een vorm van theater, zoals mensen in vroeger tijden naar het curiositeitenkabinet gingen, naar dierlijke en menselijke preparaten om te huiveren, maar ook om van te leren.

Wat de natuur was, hebben mensen eeuwenlang alleen maar kunnen zien in opstellingen en uitstallingen van wat ontdekkingsreizigers en paleontologen uit verre streken meenamen. Toen natuurwetenschap nog heel romantisch was en natuurhistorische objecten onderdeel van het mysterie van leven en dood.

De kunstenaars Sinke en Van Tongeren wilden niet zomaar wat bestofte kadavers bij elkaar zetten, maar streefden ernaar iets van het voormalige leven terug te brengen in houding en pose van hun objecten. Ze wilden een kunstzinnige ode aan de natuur brengen. Daarvoor werden dode dieren gebruikt die niet aan de natuur zijn ontrukt, maar tot hun dood in dierentuinen leefden.

Beide kunstenaars lieten zich inspireren door geschilderde voorbeelden van 17de-eeuwse Hollandse meesters als d’Hondecoeter, Asselijn, Weenix en Snijders, die wereldberoemd waren vanwege hun realistische en dramatische weergave van de natuurlijke wereld.

Sinke en Van Tongeren bewerkten de opgezette schepselen zodanig dat een boa constrictor als het ware voor zijn leven vecht in de bek van een wild met zijn kop schuddende adelaar. Zo glanzen de kleurige vleugels van exotische vogels alsof ze nog steeds in leven zijn. En pas op: in die zaal sluipt een zwarte panter naderbij; gelukkig bevinden we ons daar in een kooi van gaas. Niet de roofdieren en vogels, maar wijzelf zitten gevangen.