Hessel van Leeuwen: in zijn oude Ford Transit rijdt hij Oekraïne door met hulpgoederen
Hessel van Leeuwen (30) uit Stiens is al bijna anderhalf jaar vrijwilliger in Oekraïne. Hij beheert huizen voor andere vrijwilligers en rijdt met zijn bus humanitaire transporten door het hele land. Verslaggever Patrick van ’t Haar stapte bij hem in voor een rondje van zo’n kleine 1500 kilometer door Oekraïne.
Maandag
,,Goedemorgen! Welkom in Kyiv!” Hessel van Leeuwen staat naast zijn volgeladen bus in een wijk aan de westkant van Kyiv. Klaar voor een humanitaire rit naar en door het oosten van Oekraïne.
Als we wegrijden uit de hoofdstad, klinkt er af een toe een hard geluid vanonder de bus. Vooral bij het schakelen in de lagere versnellingen ,,Geen zorgen”, lacht Van Leeuwen. ,,Ik ben er in Polen mee naar de garage geweest en daar zeiden ze dat er wel wat moet gebeuren, maar dat we nog rustig naar Kharkiv op en neer kunnen rijden.’’
De snelweg Kyiv - Kharkiv is een van de betere verbindingen in Oekraïne. Toch staat er zo’n zes uur reistijd voor de 500 kilometer. Tijd genoeg om te vertellen hoe het komt dat een dertiger uit Stiens al sinds maart vorig jaar in Oekraïne rondrijdt.
Hessel van Leeuwen deze zomer tijdens een humanitair transport tussen Kharkiv en Iziyum
,,In eerste instantie wilde ik gewoon wat doen toen de Russen Oekraïne in februari vorig jaar binnen vielen. De beelden uit Polen vond ik hartverscheurend: duizenden en duizenden mensen bij de grens en in de vluchtelingenkampen. Dus nam ik drie weken vakantie op, en ben er naar toe gegaan om te werken in een opvangcentrum aan de grens. En toen ik er was, werd ik geraakt door hoe vriendelijk de mensen bleven, hoe ze niet bij de pakken neer gingen zitten met al die ellende.”
Hessel van Leeuwen werkte tot zijn vertrek naar Polen en Oekraïne bij een bank, op de afdeling ‘groot zakelijk’. ,,Ik was daar net begonnen in die functie. Toen mijn drie weken ‘vakantie’ om waren, wilde ik niet terug. Dus ik heb mijn baan opgezegd en ben hier gebleven. En daar heb ik nog geen moment spijt van. Ik merk hoe goed de levenswijze en de cultuur hier bij mij passen. Niet dat individuele zoals bij ons, maar gericht op samenzijn.”
,,Jim, mijn Amerikaanse compagnon, ontmoette ik de eerste nacht dat ik in een opvangcentrum voor Oekraïense vluchtelingen werkte.” Lachend: ,,Hij ging mij inwerken, want hij werkte er al drie uur. Alles zat vol in de omgeving van Przemsyl, vlakbij de grens met Oekraïne. Er was voor vrijwilligers haast geen hotel of kamer te krijgen.’’
,,Zo is het idee voor ‘Volunteering Housing’ ontstaan en nu huren Jim en ik twee grote huizen. Een aan de Pools-Oekraïense grens en een in Kyiv. Vrijwilligers kunnen hier gratis verblijven en omdat ze een plek hebben, kunnen ze hier ook langer werken. De huizen worden gefinancierd uit donaties, voornamelijk uit Amerika. Binnenkort ga ik daar weer heen om samen met Jim fundraising-evenementen te organiseren.”
Spaargeld en donaties
,,Zelf leef ik van mijn spaargeld en word ik ondersteund door mijn familie en vrienden. En ook de Protestantse Gemeente in Stiens draagt bij, voornamelijk voor transporten. Helaas wordt het steeds moeilijker om goederen en hulpmaterialen hier te krijgen, de donaties lopen terug, het is niet meer zoals een jaar geleden.”
Snelwegen in Oekraïne zijn niet te vergelijken met die in Nederland. Er rijden fietsers op, soms een paard en wagen. Soms zijn er twee of drie rijbanen, maar hele stukken zijn gewoon tweebaans en om de zoveel kilometer zijn er bushaltes, met zebrapaden. En bij alle grote tankstations kan je hotdogs eten, vertelt Van Leeuwen. ,,Dat is echt het voedsel voor onderweg”
Terwijl de oorlog in Kyiv, op de regelmatige raket- en droneaanvallen na, steeds minder zichtbaar wordt, is dat richting Kharkiv precies andersom. Er zijn meer militaire voertuigen en colonnes op de weg, het aantal ‘blockposts’ ofwel wegversperringen en controlepunten, is groter.
Dat geldt ook voor de schade die de gevechten rondom Kharkiv hebben veroorzaakt. En die door de regelmatige beschietingen alleen maar groter en groter wordt.
Verwoeste flatgebouwen worden gesloopt in Kharkiv
Aan de noordkant van Charkiv is de verwoesting overal
Als we de stad via de noordkant binnenrijden, zien we hele flatgebouwen die verwoest zijn. Andere woonblokken zijn deels uitgebrand. Toch wonen hier mensen tussen alle verwoesting en is er her en der een winkel of koffietentje open. In het oude centrum valt vooral op hoeveel ramen er zijn vervangen door stukken spaanplaat.
Midden in de stad is een oud gebouw geraakt door een raket
En overal (deels) verwoeste gebouwen, het gevolg van de regelmatige beschietingen met raketten en granaten: de grens met Rusland is maar zo’n 40 kilometer oostwaarts.
Aan het einde van de middag nemen we afscheid. Van Leeuwen heeft sinds een aantal maanden een vriendin die in Kharkiv woont en hij heeft haar al een aantal weken niet gezien.
Het is al vroeg drukkend warm in Kharkiv, rond een uur of tien nadert het kwik de 30 graden. Airco heeft de twintig jaar oude bus van Hessel van Leeuwen niet. Met opengedraaide ramen en Oekraïense muziek op de speaker gaat het naar een enorme fabriekshal. Het onheilspellende geluid vanonder de bus klinkt een stuk luider dan de dag ervoor.
Overleg over de voorraden in een opslagplaats in Kharkiv
,,Dit is een van de punten waar ik hulpgoederen opsla die met vrachtwagens uit Nederland komen”, legt Van Leeuwen uit. En hij is daarin niet de enige: ook de organisatie World Central Kitchen is er neergestreken. Deze Amerikaanse organisatie komt overal ter wereld in actie bij oorlogen en natuurrampen en zorgt voor voedsel. ,,In Kyiv kwam ik een Canadese kok tegen die naar Kharkiv wilde. Later kreeg ik van hem een bericht dat hij hier zat en dat er voor mij ook wel ruimte was.”
Een pallet met voeding en hygiënemateriaal wordt in de bus geladen. ,,We gaan naar een kinderziekenhuis om het af te leveren.” Ondertussen krijgt Van Leeuwen het bericht dat een andere lading goederen is aangekomen bij Rozetka - een soort bol.com mét fysiek afhaalpunt.
Liever medicijnen
,,Is de hulp die ik lever effectief? Soms wel, soms minder. Nu heb ik bijvoorbeeld beschermende medische kleding in de bus. Maar ik had veel liever medicijnen gehad want daar is meer behoefte aan. Alleen, medicijnen zijn moeilijk te krijgen en het is lastig bij de grens. De ene keer maak je meer verschil dan de andere keer.”
,,Soms begrijp ik het niet. Alles is in Oekraïne verkrijgbaar. En toch vraagt het kinderziekenhuis mij om materialen. Hebben ze niet het geld om het te kopen? Of zijn er andere prioriteiten, moeten er keuzes worden gemaakt? Ik weet niet precies hoe dat werkt, maar als ik ze er mee kan helpen, dan doe ik dat.”
Bij het kinderziekenhuis wordt Van Leeuwen al verwacht. Mannen staan klaar om de dozen uit te laden, een medewerker informeert hoe het met hem gaat. Even is er tijd voor koffie en thee en een praatje, met behulp van de Google vertaal-app en het basis-Oekraïens dat Van Leeuwen intussen beheerst. ,,Ze vertelde me net dat mensen hier elkaar geen goede nacht meer wensen, maar stille nacht”, lacht Van Leeuwen.
Het plan is om de volgende dag langs een paar kleinere dorpen in de regio Kharkiv te gaan, om de rit te besluiten in Izyum. Een zwaarbeschadigde stad die in maart vorig jaar werd ingenomen door de Russen en een half jaar later werd bevrijd. Een lange rit, deels over slechte wegen in dunbevolkte gebieden.
De route die Hessel van Leeuwen aflegde
Het laatste wat je dan wilt, is stranden met je bus. En aangezien het harde geluid van onder de bus vandaan intussen niet meer onheilspellend maar oorverdovend hard klinkt, zoekt Van Leeuwen via een groeps-app van internationale vrijwilligers naar een garage in Kharkiv.
In de brandende zon begint het uitladen en opnieuw inpakken
Bij de Rozetka blijken de bestelling te bestaan uit twee pallets vol incontinentiemateriaal, maandverband en andere hygiëneproducten. Een medewerker die het materiaal bij de bus neerzet, kijkt het hoofdschuddend aan. Hoe al deze dozen in de toch al redelijk gevulde bus te krijgen? In de brandende zon, zonder ook maar een idee van schaduw, begint het uitladen en opnieuw inpakken. Ondanks de scepsis van de Rozetka-medewerker is Van Leeuwen vol goede moed. ,,Dit is mijn 25ste humanitair transport, en het lukt altijd om alles erin te krijgen. Het is een soort Tetris. Gelukkig is het licht materiaal zodat de as dit keer niet doorzakt.”
Tetris: twee pallets met hulpgoederen in een halfvolle bus laden
Via de vrijwilligers-app heeft zich intussen Paul Hughes gemeld, die een garage runt op slechts 10 minuten rijden. Hughes zit al sinds maart vorig jaar in Oekraïne, zo vertelt hij als we bij zijn werkplaats zijn aangekomen en twee van zijn medewerkers onder de bus kruipen om de oorzaak van het lawaai te vinden.
Canadees Paul Hughes is sinds twee jaar vrijwilliger in Charkiv.
,,Ik kom uit Canada en wilde meevechten maar toen ik hier was bedacht ik me dat ik me beter op humanitaire hulp kon richten.” De garage is een van de projecten die de 57-jarige Hughes heeft opgezet. ,,We repareren bussen van vrijwilligers, je wilt niet weten met wat voor oude bussen die hier het land doorcrossen. En intussen helpen we ook militairen met hun kapotte wagens.” Een Fin, een Amerikaan, zijn zoon en Oekraïners repareren de auto’s. ,,Gratis, alleen voor de onderdelen moet betaald worden.”
Het euvel, iets in de aandrijving, is intussen gevonden en er moet een nieuw onderdeel komen. Hoe lang het duurt voordat het er is? En wanneer we verder kunnen rijden? ,,We will see, we do the best we can”, verzekert Hughes.
Om daarna in de schaduw te vertellen hoe hij in juni vorig jaar werd gepakt door de Russen, terwijl hij bezig was om een 6-jarig meisje uit bezet gebied te halen. ,,Acht uur ben ik vastgehouden, en ik dacht op sommige momenten echt dat het afgelopen was.’’
,,Totdat er een grote Rus tegenover me kwam zitten en in het Engels een gesprek begon. Hij bleek net als ik boer te zijn geweest. En ook van ijshockey te houden. Hij nam me mee naar buiten om een sigaret te roken en daarna mocht ik gaan. Het meisje heb ik daarna kunnen oppikken, ze is nu met haar moeder in Nederland.”
De garage van Paul Hughes in Kharkiv
Woensdag
’s Ochtends blijkt het intussen gearriveerde onderdeel van de aandrijving net niet te passen. En omdat het oude beslist niet teruggeplaatst kan worden, zit er niets anders op dan verder te zoeken. Het goede nieuws: het onderdeel is wel te krijgen. Het slechte nieuws: in Dnipro, een stad 200 kilometer verderop. Johnny uit New York zoekt intussen naar andere mogelijkheden om de bus weer op de weg te krijgen. En verzekert ons keer op keer dat we gegarandeerd tot stilstand waren gekomen.
Je weet dat er niet ver van jou vandaan mensen gewond raken of sterven
,,Het meest bizarre van in Oekraïne zijn, is als je ’s nachts wakker wordt van de inslag van een raket of drone. Dat je weet dat er niet ver van jou vandaan mensen gewond raken of sterven. Dat net zo’n flat als waarin jij woont, wordt opgeblazen. Dat is zo bizar, zo niet te bevatten. Of als je bij mensen thuis komt waar alles kapot is, waar de mijnen in de velden rond het dorp liggen. Je naar hun verhalen luistert en je het amper kan bevatten. Ik weet soms in Nederland ook niet waar ik moet beginnen als mensen mij vragen naar mijn ervaringen in Oekraïne”, vertelt Van Leeuwen tijdens het wachten op een terras, vlakbij de garage.
,,Ik heb een paar keer gedacht om te stoppen. Als er problemen waren met de bewoners van de ‘volunteer houses’. Of als de bevoorrading niet goed verloopt. Er zoals nu weer een vrachtwagen met hulpgoederen al twee dagen stilstaat aan de grens. Of de bus weer eens stuk is. Niet dat ik echt zou stoppen maar je denkt dan wel ‘fuck allemaal!’ Aan de andere kant: dat heb je met gewoon werk ook, je moet dealen met tegenslagen.”
En tegenslag is er opnieuw: de bus is op zijn vroegst donderdagochtend gereed. ,,Normaal is dat niet zo erg, maar nu moet ik in het weekend in Polen zijn dus er komt wat druk op de planning te staan.”
Donderdag
De bus is weer gerepareerd: het transport kan verder
Na anderhalve dag stilstand, gaat de tocht verder. Opgelucht zit Van Leeuwen achter het stuur in de alweer snikhete bus. Het dorpje Shul’s’ke is de eerste bestemming, een kleine 200 kilometer verderop. Bij een soort medische post wordt de helft van de lading afgegeven: incontinentiemateriaal, rollators, hondenvoer, olijfolie en andere goederen.
Vanuit Shul’s’ke gaat het dan binnendoor naar Izyum - een rit van nog geen 100 kilometer waar je volgens Google Maps drie uur voor nodig hebt. Al snel wordt duidelijk dat Google Maps niet overdrijft: de weg is slecht, zelfs voor Oekraïense begrippen.
De weg van Shul's'ke naar Izyum: bijna drie uur hobbelen over minder dan honderd kilometer
Met een slakkengangetje probeert Van Leeuwen de vele gaten te ontwijken. ,,Ik realiseer me net dat ik het reservewiel bij het inpakken niet weer in de bus heb gelegd.” Ander verkeer is er nauwelijks, alleen militairen maken met hun vierwielaangedreven SUV’s gebruik van de hobbelweg.
Geen gebouw, geen huis, geen appartement is zonder schade
De Oekraïense vlag wappert sinds de bevrijding in september weer in dit dorp bij Izyum. Al is er van het dorp weinig meer over
,,In dit gebied is vorige zomer heftig gevochten”, vertelt Van Leeuwen als we langs enkele uitgebrande pantservoertuigen rijden. Na twee uur door elkaar geschud te zijn, passeren we een in september bevrijd dorpje. Of wat daar van over is. Bijna alle huizen en gebouwen, enkele tientallen, zijn verwoest. Op het grootste gebouw van het plaatsje wappert een verweerde Oekraïense vlag.
Een door midden geschoten flat aan de rand van Izyum
In Izyum is het beeld niet veel anders. Een flatgebouw lijkt nu uit twee delen te bestaan, het middelste deel is weggeschoten. Geen gebouw, geen huis, geen appartement is zonder schade. Het ziekenhuis is geraakt en voor een deel ingestort. ,,Ik ben vaker bij dit ziekenhuis geweest om materiaal te brengen.” Dozen worden uitgeladen en naar binnen gebracht. ,,Als we doorpakken, kunnen we vanavond nog in Kyiv komen”, merkt Van Leeuwen op terwijl we naar het laatste adres gaan: het huis van Katarina, een vrouw die zorg draagt voor haar hele wijk. ,,Je zult zo nogal enthousiast onthaald worden, maar we houden het kort, oké?”
Als we uitstappen blijkt dat Van Leeuwen niet overdreven heeft. Innige omhelzingen volgen, een buurman wordt erbij geroepen om uit te laden en Katarina ‘dwingt’ ons naar binnen, naar de keuken waar een maaltijd klaar staat. Met het oog op de lange reis terug en de avondklok die in Oekraïne van kracht is blijft het bezoek, tot teleurstelling van Katarina, tot een half uur beperkt.
Met Katharina en een buurvrouw in Izyum, zij verdelen humanitaire hulp in hun wijk in de stad
Na de nodige omhelzingen - ook van de toegesnelde buurvrouw - en met een tas vol fruit en eten en een fles Oekraïense cognac, gaat het weer richting Kyiv. 600 kilometer verderop. Rond half een parkeert Van Leeuwen zijn bus bij zijn ‘volunteer-house’ in Kyiv. Moe en gebroken, humanitair transport 25 zit erop.
Kriskras door Oekraïne
Verslaggever Patrick van ‘t Haar reist deze zomer kriskras door Oekraïne, van Tsjernihiv in het noorden tot Novovorontsovka in het zuiden. En van Charkiv in het oosten naar Lviv in het westen. Op zoek naar verhalen en noorderlingen die als vrijwilliger in het land actief zijn.
