Viktor Kapajev wijst op het dak van zijn huis naar het zakkende water van de Dnipro
De Oekraïense stad Cherson blijft weinig bespaard. Na negen maanden bezetting door de Russen ligt de stad sinds de bevrijding in november dagelijks onder artillerievuur. Tot overmaat van ramp is een deel van de stad overstroomd na het opblazen van de Kakhovka-dam in de rivier de Dnipro. Verslaggever Patrick van ’t Haar van de Leeuwarder Courant bezocht de stad samen met tolk Aleksander Poberezhnyi.
Een lange rij auto’s en busjes wacht maandagmiddag voor het checkpoint op de toegangsweg tot de stad. Papieren worden gecontroleerd en de inhoud van de busjes bekeken voordat er kan worden doorgereden. Het is zes dagen nadat de stuwdam bij Novakhakova is doorgebroken, zo’n zeventig kilometer stroomopwaarts.
Als we vanuit het noorden de stad binnenrijden is er van de overstroming nog niets te merken. Er lijkt minder verkeer te zijn dan in april, toen we voor het eerst in de stad waren. Maar winkels zijn open en her en der lopen mensen, alleen lang niet zoveel als je verwacht in een stad waarin voor de oorlog zo’n driehonderdduizend mensen woonden.
Praktisch lege straten in Cherson
Overstroming
In een hulpverleningscentrum in het midden van de stad legt Mykola - die vanwege veiligheidsredenen niet met zijn achternaam in de krant wil - uit dat grote delen van de stad niet overstroomd zijn. ,,Delen van Cherson liggen gelukkig wat hoger, zodat ze droog zijn gebleven.”
Dat geldt niet voor een groot aantal dorpen langs de rechteroever van de rivier. En al helemaal niet voor de bezette linkeroever. ,,Die ligt lager, daar staat het water nog steeds heel hoog. En de Russen evacueren alleen die mensen die intussen een Russisch paspoort hebben geaccepteerd”, stelt Mykola.
In het hulpverleningscentrum wonen nu zo’n dertig mensen, een groot deel van hen omdat hun huis is overstroomd. Valentina Ivanova woont zelf al sinds november in het centrum, omdat haar appartement in een wijk ligt die regelmatig vanaf de overkant wordt beschoten. Ook haar ouders verblijven er al een paar maanden. ,,Het huis van mijn ouders is in maart geraakt bij een beschieting. We waren bezig om het dak te repareren, maar nu staat het helemaal onder water.”
Ze laat een screenshot zien van een video van het huis - het water komt tot vlak onder het dak dat bestaat uit een plastic zeil. ,,Toen het water kwam zijn mijn ouders naar de woning gegaan, maar het was al te laat, het water steeg te snel. ’s Avonds zagen we op een video op Telegram dat het water tot het dak kwam.”
Medewerkers van het hulpverleningscentrum vangen niet alleen mensen op, ze proberen ook afgesneden dorpjes te bereiken om voedsel en schoon drinkwater te brengen. Volgens de Verenigde Naties hebben als gevolg van de damdoorbraak zo’n zevenhonderdduizend mensen geen toegang meer tot schoon drinkwater.
Naar de oever
,,Het is heel erg wat er nu gebeurt”, vertelt de chauffeur als we even later op weg gaan naar het overstroomde gedeelte van de stad. ,,Niet alleen omdat veel mensen alles kwijt zijn geraakt en er doden zijn te betreuren. Doordat de dam kapot is zal een groot deel van de landbouwgrond veranderen in een woestijn. Aan beide oevers wordt normaal graan verbouwd, en groenten en fruit. Maar voor de irrigatie zijn ze afhankelijk van het stuwmeer. Dit is een ramp waar we nog jaren de gevolgen van zullen ondervinden.”
De straten die leiden naar het overstroomde gedeelde van de stad en de rivier, blijken grotendeels afgesloten. Hekken, prikkeldraad en militairen maken het moeilijk om in het ondergelopen gebied te komen. ,,Ook het evacuatiepunt waar de bootjes met geredde mensen aankomen, is nu alleen toegankelijk met speciale toestemming”, vertelt Mykola. ,,Vorige week is het beschoten. Drie mensen in een bootje zijn omgekomen, en ook vrijwilligers zijn gewond geraakt.”
Het water van de Dnpro is ver buiten de oevers getreden
In een straat met grote oude huizen stoppen we. Door een poort komen we op een binnenplaats. Rechts ligt een auto op zijn kop, de woningen aan de binnenplaats zijn beschadigd bij een bombardement. Viktor Kapajev wacht ons op. ,,De auto was van onze militairen, maar een drone ontdekte hem.”
Door een van de beschadigde panden - ‘in april geraakt door granaten’, aldus Viktor - klauteren we op een golfplaten dak. Daaronder bevindt zich de woning van Viktor, zijn vrouw en dochter. Viktor wijst op het water dat in de straat beneden staat. ,,Nu is het gezakt, maar het kwam tot mijn borst.”
Een paar honderd meter verderop staat een industrieel complex. ,,Daarachter stroomt de rivier.” Via een wankele ladder gaat het naar beneden, naar het pleintje voor een aantal woningen, waaronder die van Viktor en zijn gezin. Op de muren is duidelijk te zien hoe hoog het water hier nog maar een paar dagen geleden stond. Alles is nat en vies, de stank amper te beschrijven.
Dam
,,Op 6 juni las ik ’s ochtends om zes uur dat de Kakhovkadam was opgeblazen. Ik ben naar de rivier gegaan en zag dat het water steeg, maar ik maakte me nog geen zorgen, we zitten hier een paar meter hoger.” Later op de dag kroop het water omhoog langs de naar beneden lopende straat.
,,Ik zag dat het serieus werd. We zijn naar de markt gegaan om voedsel te halen en vers drinkwater. Toen konden we nog wel op een normale manier in ons huis komen.”
Viktor en zijn vrouw kozen het zekere voor het onzeker. Ze pakten hun documenten en wat kleding en vertrokken naar hun oudste dochter, die verderop in een hoger gelegen wijk woont. ,,Daar hebben we geslapen. De volgende ochtend was ons huis alleen nog via het dak te bereiken, het water stond binnen tot ons middel. Alles wat in het huis stond, is naar achteren gespoeld, we kunnen alleen nog de keuken binnen.”
Twintig meter verderop staat het water nog. De lager gelegen huisjes staan half onder water. ,,We hopen dat de muren het houden. Maar alles is weg, alles is kapot.”
De huisjes van de buren van Viktor Kapajev staan een week na de damdoorbraak nog onder water
Meteen nadat het nieuws bekend werd dat de provincie Kherson overstroomde, trokken honderden vrijwilligers vanuit heel het land naar het getroffen gebied. Met voedsel, drinkwater, boten en andere hulpmaterialen. Om te helpen bij de evacuatie vanuit de stad en dorpen langs rechteroever van de rivier. Maar ook aan de linkeroever, het bezette gedeelte, werden mensen van daken van woningen gehaald.
‘Leger van vrijwilligers’
Bij een van de weinige toegankelijke plekken in de stad waar goed zichtbaar is hoe ver de rivier buiten haar oevers is getreden, staan zes jongeren te kijken, kogelvrije vesten voor de borst. ,,Wij komen uit Kyiv, Irpin en Hostomel”, vertelt Nadiia Sliusarenko, terwijl in de verte het gerommel van Russische artillerie klinkt.
De zes maken deel uit van het ‘leger van vrijwilligers’ dat is komen helpen in de stad. ,,Wij zijn van ‘Let’s do it Ukraine’, een ecologische organisatie en we komen de ecologische schade in beeld brengen. We filmen de gevolgen nu het water zakt en we hebben eten, water en medicijnen meegebracht.”
Vrijwilligers zoals deze groep uit Kyiv en omgeving, kwamen massaal naar Cherson om te helpen
Nu het water zakt, wordt de eerste schade zichtbaar, zegt Nadila. ,,Een dikke laag smurrie blijft achter, met olie en andere schadelijke stoffen.” En in het terugtrekkende water drijft van alles mee richting Odessa en de Zwarte Zee, van huizen tot dode mensen en dieren, van mijnen tot chemische stoffen.
In totaal zijn er volgens de Oekraïense overheid 32 chemische fabrieken en raffinaderijen overstroomd. ,,Ook landen als Roemenië en Bulgarije zullen de gevolgen ondervinden.”
