Door de lage gevoelstemperatuur is het ijskoud op de fiets. Foto: ANP
De gevoelstemperatuur dreigt zondag te zakken naar -20 in delen van Drenthe en Groningen. Is dat erg? En wat worden we eigenlijk wijzer van die gevoelstemperatuur? Vijf vragen.
De gevoelstemperatuur, dus. Hoe wordt-ie eigenlijk bepaald?
Da’s nogal een technisch verhaal, maar we proberen het kort en bondig uit te leggen. Het KNMI maakt gebruik van de zogeheten Joint Action Group on Weather Indices (JAG/TI)-methode. Inderdaad, een hele mond vol. Het komt erop neer dat de gevoelstemperatuur wordt berekend op basis van de combinatie luchttemperatuur en gemiddelde windsnelheid.
De gevoelstemperatuur die wordt berekend geldt voor een gezond, volwassen, wandelend persoon van gemiddelde lengte.
Speciaal voor de liefhebber - de leek mag het gerust overslaan - de formule voor de gevoelstemperatuur (GJ) op basis van de JAG/TI-methode:
GJ = 13,12 + 0,6215 * T - 11,37 * (W * 3,6)0,16 + 0,3965 * T * (W * 3,6) 0,16
Fijn. Maar hebben we er ook wat aan?
Als je weet dat het kouder aanvoelt dan de thermometer aangeeft, kan dat simpelweg betekenen dat je sneller een laagje extra kleding aantrekt en/of een muts opzet. Maar in het geval van de huidige vrieskou is de gevoelstemperatuur ook een belangrijke waarschuwing. Als het kwik al onder de nul zakt en de gevoelstemperatuur door de wind nóg een paar graden lager uitvalt, liggen onderkoeling en bevriezing op de loer.
Het KNMI bepaalt de gevoelstemperatuur met onderstaande tabel.
De gevoelstemperatuur bij verschillende windsnelheden en waarden van de thermometer. Illustratie: DvhN
Is de nu verwachte gevoelstemperatuur extreem laag?
‘t Is maar net wat je extreem noemt. De laagste gevoelstemperatuur in Nederland sinds 1961 volgens de JAG/TI-methode is -28,6 graden. Die werd op 7 februari 2012 gemeten in Lelystad. Maar in Amerika hebben ze voor nog veel koudere vuren gestaan. Op Mount Washington, in de staat New Hampshire, dook de gevoelstemperatuur in februari 2023 tot - schrik niet - 78 graden onder nul. Dat is een wereldwijd record.
Een en ander leverde destijds deze tamelijk apocalyptische beelden op:
Hoe vaak komt een extreem lage gevoelstemperatuur voor?
Door de opwarming van de aarde wordt extreme kou steeds zeldzamer, stelt het KNMI. Mede daarom geeft het meteorologisch instituut sinds de winter van 2010 code geel af als de gevoelstemperatuur lager is dan -15 graden. Bij -20 of kouder wordt er opgeschaald naar code oranje.
Nog tips om de kou te trotseren?
Natuurlijk, maar dan kom je al snel terecht in de categorie dikke jas, handschoenen, sjaal en muts. Sommige mensen zweren van oudsher bij het smeren van vaseline, maar dan kom je van een koude kermis thuis. Dat goedje werkt in dit geval namelijk averechts. Door het vet kan de huid het vocht niet afvoeren, waardoor bevriezing van ingesmeerde lichaamsdelen op de loer ligt.
Daar had grootmoeder klaarblijkelijk even niet aan gedacht.
Delen van dit artikel werden eerder gepubliceerd in februari 2025.
