Hoe Tristan Bangma (28) na paralympisch goud vrijheid zoekt buiten de fiets. ‘Ik volg gewoon anderen en ga ervan uit dat zij ook niet de hekken in willen lopen’

Wie de naam Tristan Bangma (28) hoort, denkt snel aan wielrennen, maar nu is de paralympiër vooral hardloper. De visueel-beperkte atleet uit Donkerbroek beleefde grote successen op de fiets, met als hoogtepunt de Paralympische Spelen in Parijs (2024). Samen met zijn piloot Patrick Bos won hij drie keer goud.

Met het bereiken van dit ultieme doel, realiseerde hij zich ook dat het op weg naar de volgende Paralympische Spelen anders moet. Op een zonnige doordeweekse middag vertelt de atleet in de tuin van zijn ouderlijk huis over het intense proces dat voorafging aan zijn triple goud, de rust die hij heeft gevonden bij zijn vriendin in Canada en waarom hij het afgelopen jaar meer aan het hardlopen was dan aan het fietsen.

Bangma kan met drie gouden medailles terugkijken op de meest succesvolle Paralympische Spelen uit zijn carrière. Alle puzzelstukjes vielen op hun plek. „Een magisch gevoel”, blikt de renner terug. Toch was het niet de editie waar hij het meeste plezier aan beleefde. Succes in Parijs was niet alleen een doel, maar ook een verwachting die op zijn schouders rustte.

De voorbereiding richting de Spelen was perfect geweest. Het materiaal was in orde en Bos en Bangma hadden alles gedaan om in absolute topvorm te verkeren. Het recept voor succes was gevonden, maar dezelfde vierjaarlijkse cyclus afwerken richting Los Angeles (2028) zou niet gaan, wist de tandemcoureur. „Dat zou ik niet volhouden. Ik zat een beetje op het randje en had een nieuwe prikkel nodig.”

Die vernieuwing vond hij in de eerste plaats door van woonplek te veranderen. Al voor de Spelen zegde hij zijn huurappartement in Apeldoorn op. Hij leefde in die periode voor een groot deel uit zijn koffer en vloog de hele wereld over. Het liefst was hij in Sierra Nevada in Spanje. Hier had hij niet alleen de ideale trainingsomgeving gevonden, maar ook een nieuw thuis.

Het warme weer, de prachtige omgeving en de ontspannen cultuur bevielen hem goed en in Nederland was hij slechts enkele weken per jaar te vinden. „Mijn appartement was meer een dure opslag voor mijn fietsen.”

Na thuiskomst uit Parijs kon voor Bangma de verhuizing beginnen. Hij pakte zijn spullen, maar niet met Spanje als bestemming. De para-wielrenner wijzigde zijn plannen vanwege de liefde. Op het WK in Glasgow (2023) had hij de Canadese Mel Pemble ontmoet. Tussen het winnen van twee gouden medailles zag hij nog kans om met de para-wielrenster op een eerste date te gaan. De twee kregen een relatie en sindsdien bevindt Bangma zich grote delen van het jaar aan de andere kant van de Atlantische Oceaan.

Na een jaar een lange-afstandsrelatie te hebben gehad, wilde hij van Canada zijn thuisbasis maken. Hier vond hij de rust, waar hij na de Spelen zo naar snakte. „Ik wilde meer mens zijn. Minder uit mijn koffer leven en meer tijd doorbrengen met familie.”

Het leven in Canada zorgt letterlijk voor afstand van zijn werk, dat naast het fietsen ook voor een groot deel bestaat uit vergaderingen met partners en sponsoren. Het tijdverschil met Europa dwingt hem de afspraken in de ochtend online te plannen, waardoor hij zich ‘s middags kan focussen op training en rust.

In Victoria, zijn nieuwe thuisbasis, liep hij in oktober ook zijn eerste marathon. Dit was het tweede punt in de vernieuwingsagenda van Bangma. De vele uren die hij op de indoortrainer in de garage afwerkte, begonnen hem tegen te staan. Waar valide wielrenners hun kilometers immers in de frisse buitenlucht afwerken, is dit voor de paralympiër ingewikkelder. Alleen in zijn geliefde Sierra Nevada kan hij kan hij zelfstandig uit de voeten. Door de lage snelheid bergop en de duidelijke lijnen op de weg is dit de enige plek ter wereld waar hij alleen buiten kan fietsen. Op andere plekken is hij altijd afhankelijk van een piloot.

Voor hardlopen ligt dit anders. Bangma kan vaak wel zien dat er iets in zijn gezichtsveld is, maar niet wat. „Je kan het vergelijken met een groot mistveld waar dingen op het laatste moment vaag uit opdoemen.” Dit is onvoldoende zicht om zelfstandig te kunnen autorijden of fietsen, maar hardlopen lukt wel.

Bangma begon met rondjes van een halfuur op rustdagen. „Ik voelde dat mijn lichaam daar goed op reageerde. Ik kreeg geen spierpijn en was de volgende dag beter hersteld.” De grootste winst was echter niet fysiek, maar mentaal. „Het geeft zoveel vrijheid. De onafhankelijkheid om wel naar buiten te gaan en een rondje te lopen is fantastisch.”

Na de Paralympische Spelen was er ruimte om zijn nieuwe passie volledig te omarmen. De para-wielrenner zat die winter nauwelijks op de fiets, maar bond regelmatig de loopschoenen onder. In Leiden deed hij voor het eerst mee aan een halve marathon. Met 1.18 uur zette hij een meer dan verdienstelijke tijd neer. En in Victoria liep hij met 2.42 op de hele afstand naar de 24ste plaats.

Deze evenementen loopt hij ondanks zijn beperkte zicht volledig zelfstandig. „Ik volg gewoon anderen en ga ervan uit dat zij ook niet de hekken in willen lopen.” Dit wordt lastiger wanneer hij niemand voor zich heeft. „Dan sta ik stil in de bocht, omdat ik niet weet welke kant ik op moet. In de halve marathon van Egmond liep ik verkeerd. Super knullig natuurlijk, maar het gaat voor mij nu nog niet om de prestatie. Als ik 20 seconden verlies, baal ik even, maar het maakt niks uit.”

De vrijheid die de sport hem geeft, weegt zwaarder dan de tijd die hij loopt. „Ik vind het fantastisch om samen op de tandem iets te winnen. Maar het is soms ook fijn om iets alleen te bereiken.”

Bangma moet zich door het hardlopen meer dan ooit verdedigen als het gaat over zijn beperking. „Je ziet niet dat ik slechtziend ben. Ik moet bewijzen dat ik iets niet kan, dat is soms best irritant.”

Naast vele positieve en lovende reacties op zijn marathon, waren er ook berichten vol ongeloof. Mensen die niet geloofden dat hij zonder begeleiding mee kon doen aan zo’n evenement. „Dat is frustrerend. Dan denk ik: hou nou eens op, waarom ben je niet blij voor me dat ik dit kan? Ik weet dat ik de grenzen opzoek en dat het een risico is, maar ik weet ook wat het mij oplevert.”

Niet alleen op sportgebied stuit Bangma op onbegrip, ook in het dagelijks leven krijgt hij vervelende opmerkingen naar zijn hoofd geslingerd. Vroeger als kind al; hij werd gepest op school. Maar ook nu als volwassene. „Ik krijg vaak in de trein opmerkingen als ‘koop een bril’ of ‘ruikt je telefoon lekker’ wanneer ik mijn mobiel dichtbij mijn gezicht hou om mijn berichten te kunnen lezen.”

Tegenwoordig kan hij de opmerkingen van zich af laten glijden, maar vroeger kwam de atleet na dergelijke incidenten huilend thuis. Het accepteren en omgaan met zijn beperking is een lang en moeilijk proces geweest. Een van de belangrijkste lessen die hij heeft geleerd, is om mensen om zich heen te verzamelen die hem kunnen helpen.

Dit was voor een controlfreak nog niet zo makkelijk. Net als veel atleten heeft hij graag de touwtjes in handen. Lange tijd was hij niet alleen para-wielrenner, maar ook materiaalman en manager. Hij regelde zijn eigen sponsoren, fiets, voeding en reisschema’s. Als het wedstrijdprogramma te beperkt was, zorgde hij zelf voor aanvullende wedstrijden of trainingskampen. Zo deed hij bijvoorbeeld mee aan de bekende gravelwedstrijd Unbound in de Verenigde Staten.

De aanpak leverde hem veel overwinningen op, maar was ook de reden waarom hij het proces richting de afgelopen Paralympische Spelen als ‘te intens’ bestempelt. Daarom wilde hij ook zijn werkwijze vernieuwen. Zo heeft hij sinds een paar maanden ook een manager. „Ik moet durven om mensen erbij te betrekken en ze te vertrouwen. Dat is niet altijd makkelijk, maar ik ben trots op het team dat er nu staat.”

Met dit team wil hij voor paralympisch goud in Los Angeles gaan. Als wielrenner, daar is hij zeker van. „Ik heb wel even getwijfeld om te stoppen met fietsen, maar wielrennen zit in mijn hart. Ik wil er vol voor gaan, maar op een nieuwe manier en ik voel dat we op de juiste weg zijn.”